Asset 14

Ga naar een verleidingsdans

Tip: Ga naar een verleidingsdans

Altijd als ik over Mata Hari (1876-1917) hoorde, raakte ik een beetje geïrriteerd. Waarom is zij als vaag spionnetje voor de Fransen/Duitsers in godsnaam zo belangrijk dat iedere middelbare scholier van haar af moet weten? Ze vormt slechts een mysterie zonder verband met de ‘grote’ geschiedenis van wereldoorlogen waarbij Nederland wel een rol speelde. Een overgewaardeerde hype, een roddelverhaaltje tussen de zilvervloot van Piet Hein en de tulpengekte in. Toen ik laatst naar het Fries Museum in Leeuwarden ging, betaalde ik dan ook met lichte tegenzin de toeslag die gold voor de grootste Mata Hari-expositie ooit.

Direct na de ingang begint een donker gangenstelsel waar de bezoekers het ongelooflijke verhaal van Margaretha Geertruida Zelle (haar echte naam) als een levenspad volgen. Je ziet foto's van het kleine meisje, een bed uit haar jonge jaren, een Fries kostuum. Je kunt de boerderijen en meren en het bedaarde dorpsleven zelf aanvullen. In de volgende gangen komen de abrupte verstoringen: moeder dood, ontspoord op school, vroeg getrouwd, agressieve man die haar meevoerde naar Indonesië.

Lopend naar de volgende gang maak je de bootreis van Nederland naar Indonesië. Een klein hutje met ledikant, Javaanse poppen, vreemde religieuze voorwerpen, de benauwde vochtigheid van het regenwoud, muziek met vreemde klanken, een secretaire van inheems hout. Daar leerde ze dansen. En zich los vechten van haar man. Vervolgens de scheiding, haar terugkeer naar Nederland, vergeefs smekend om haar kind. En dan, je denkt al een heel verhaal achter de rug te hebben, de opwinding van de echte first act turning point van het verhaal: haar beslissing om zich te prostitueren in Parijs en de ontdekking dat haar sensuele dansen van wereldniveau zijn.

Het meest indrukwekkend is een kopie van Mata Hari’s plakboek vol krantenknipsels en uitgeschreven gedachten. Al lezend is haar eigen verbazing en opwinding over het succes voelbaar; je voelt dat ook jouw leven best in een gevaarlijke stroomversnelling terecht kan komen. Ondertussen word je beschenen door projectoren die een prachtige, oriëntaals geklede vrouw een sensuele Javaanse dans laten uitvoeren op gigantische doeken midden in de laatste zaal, die van de ontknoping.

Die ontknoping lijkt nog altijd een groot mysterie: feiten en speculaties over haar rol als spionne, honderden originele politierapporten in ferm handschrift, orders om Mata Hari te schaduwen. Met uiteindelijk de verdachtenfoto uit 1917, waar je recht in de ogen kijkt van een moegestreden vrouw met een krankzinnig leven. Het lijken eerder de ogen van een doorleefde Amsterdamse dan van een nuchtere Friezin. Zij weten dat hun bezitter over een paar dagen gefusilleerd gaat worden.

Ik werd uitgespuwd door de uitgangsdeuren. Terug in het felle daglicht besefte ik: niet de aanwijsbare significantie in de geschiedenis moet een criterium voor opname in het collectieve geheugen zijn, maar veel meer de meeslependheid van een geschiedenisverhaal. Niet zozeer de scherpe feiten zijn het meest leerzaam, maar juist de vage, tot de verbeelding sprekende mysteries. Iets wat je per se moet ervaren in maart (begin april loopt de tentoonstelling op haar einde), in het Fries Museum.

Beeld: Mata Hari in 1905. (Keystone-France/Getty Images)

Mail

Luuk Hijne is stadsgids in Utrecht en sociaal psycholoog, houdt van lezen, musea, geschiedenis, en het opschrijven van herinneringen en belevenissen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Column: In de kruipruimte

In de kruipruimte

In het huis dat Eva van den Boogaard bewoont, bevindt zich een kruipruimte dat de nodige vragen oproept. Lees meer

Column: Veelzeggende kiepau

Veelzeggende kiepauto

In haar laatste column op Hard//hoofd deelt Iduna Paalman een mistroostig inzicht: hoe beter we kunnen praten, hoe minder we kunnen zeggen. Toch brengt het haar tot een hartverwarmende conclusie. Lees meer

Schuldig

Schuldig

Marthe van Bronkhorst maakt een innerlijke reis om haar overleden grootvader te gedenken, die met andere bedoelingen naar Indonesië reisde dan zij lange tijd dacht. Lees meer

 Vergeet de zomer maar (niet)

Vergeet de zomer maar (niet)

Nu fysiek reizen wereldwijd onmogelijk is, rest de verbeelding: fotograaf Cleo Goossens neemt ons mee naar de zonnige uithoeken van onze fantasie. Lees meer

Column: Rommelklanken

Rommelklanken

Het vele videobellen van de afgelopen tijd doet Eva van den Boogaard de waarde inzien van zogenaamde 'rommelklanken'. Lees meer

Tip: Laat alles vallen 1

Laat alles vallen

Annelies van Wijk onderzoekt haar fascinatie voor alledaagse objecten die onverwacht te pletter vallen. Een tip om zelf ook eens als een brokstuk te gronde te gaan, wie weet welke schoonheid er nog oprijst uit de scherven. Lees meer

Column: Zolang je maar geen zware machines bedient

Zolang je maar geen zware machines bedient

Als kind vond Iduna Paalman opvatting dat slapen voor grote mensen was en zij het dus niet nodig had. Nog steeds probeert ze af te komen van haar vooroordeel dat alleen mensen die niet genoeg van het leven houden, van slapen houden. Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Tip: Tinder toch maar

Tinder toch maar

Nog geen jaar geleden schreef Emma Stomp de dating app af als een grabbelton zonder prijs. Maar na een succesvolle Tinder-date, slikt ze haar woorden weer in. Waar anders maak je in crisistijd kans op romantiek? Lees meer

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

De puinhopen van vier jaar Trump - een terugblik

Marthe van Bronkhorst ging langs in de crèche van het Witte Huis, om antwoord te vinden op de vraag: moeten we Donald nog vier jaar laten kleuteren? Lees meer

Vriendschapsparadox

Vriendschapsparadox

Tijdens een etentje met vrienden wordt Eva van den Boogaard geconfronteerd met de relativiteit van vriendschappen. Lees meer

Volg de voetnoot

Volg de voetnoot

Laat je ogen vaker afdwalen. Je raadt namelijk nooit welke parels van details er in de voetnoten verborgen liggen. Een tip van Wolter de Boer, die in de marge van zijn ‘imposter syndrome’ een vruchtbare lust voor details ontdekte. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

Automatische concepten 46

Demoontjes

Marthe van Bronkhorst laat haar demoontjes uit. Dat scheelt, want dan hoeft ze ze even niet zelf te dragen. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan