Asset 14

Ga naar een verleidingsdans

Tip: Ga naar een verleidingsdans

Altijd als ik over Mata Hari (1876-1917) hoorde, raakte ik een beetje geïrriteerd. Waarom is zij als vaag spionnetje voor de Fransen/Duitsers in godsnaam zo belangrijk dat iedere middelbare scholier van haar af moet weten? Ze vormt slechts een mysterie zonder verband met de ‘grote’ geschiedenis van wereldoorlogen waarbij Nederland wel een rol speelde. Een overgewaardeerde hype, een roddelverhaaltje tussen de zilvervloot van Piet Hein en de tulpengekte in. Toen ik laatst naar het Fries Museum in Leeuwarden ging, betaalde ik dan ook met lichte tegenzin de toeslag die gold voor de grootste Mata Hari-expositie ooit.

Mail

Direct na de ingang begint een donker gangenstelsel waar de bezoekers het ongelooflijke verhaal van Margaretha Geertruida Zelle (haar echte naam) als een levenspad volgen. Je ziet foto's van het kleine meisje, een bed uit haar jonge jaren, een Fries kostuum. Je kunt de boerderijen en meren en het bedaarde dorpsleven zelf aanvullen. In de volgende gangen komen de abrupte verstoringen: moeder dood, ontspoord op school, vroeg getrouwd, agressieve man die haar meevoerde naar Indonesië.

Lopend naar de volgende gang maak je de bootreis van Nederland naar Indonesië. Een klein hutje met ledikant, Javaanse poppen, vreemde religieuze voorwerpen, de benauwde vochtigheid van het regenwoud, muziek met vreemde klanken, een secretaire van inheems hout. Daar leerde ze dansen. En zich los vechten van haar man. Vervolgens de scheiding, haar terugkeer naar Nederland, vergeefs smekend om haar kind. En dan, je denkt al een heel verhaal achter de rug te hebben, de opwinding van de echte first act turning point van het verhaal: haar beslissing om zich te prostitueren in Parijs en de ontdekking dat haar sensuele dansen van wereldniveau zijn.

Het meest indrukwekkend is een kopie van Mata Hari’s plakboek vol krantenknipsels en uitgeschreven gedachten. Al lezend is haar eigen verbazing en opwinding over het succes voelbaar; je voelt dat ook jouw leven best in een gevaarlijke stroomversnelling terecht kan komen. Ondertussen word je beschenen door projectoren die een prachtige, oriëntaals geklede vrouw een sensuele Javaanse dans laten uitvoeren op gigantische doeken midden in de laatste zaal, die van de ontknoping.

Die ontknoping lijkt nog altijd een groot mysterie: feiten en speculaties over haar rol als spionne, honderden originele politierapporten in ferm handschrift, orders om Mata Hari te schaduwen. Met uiteindelijk de verdachtenfoto uit 1917, waar je recht in de ogen kijkt van een moegestreden vrouw met een krankzinnig leven. Het lijken eerder de ogen van een doorleefde Amsterdamse dan van een nuchtere Friezin. Zij weten dat hun bezitter over een paar dagen gefusilleerd gaat worden.

Ik werd uitgespuwd door de uitgangsdeuren. Terug in het felle daglicht besefte ik: niet de aanwijsbare significantie in de geschiedenis moet een criterium voor opname in het collectieve geheugen zijn, maar veel meer de meeslependheid van een geschiedenisverhaal. Niet zozeer de scherpe feiten zijn het meest leerzaam, maar juist de vage, tot de verbeelding sprekende mysteries. Iets wat je per se moet ervaren in maart (begin april loopt de tentoonstelling op haar einde), in het Fries Museum.

Beeld: Mata Hari in 1905. (Keystone-France/Getty Images)

Luuk Hijne is stadsgids in Utrecht en sociaal psycholoog, houdt van lezen, musea, geschiedenis, en het opschrijven van herinneringen en belevenissen.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al tien jaar een vrije ruimte voor talentvolle makers. Elke dag verschijnen op onze site artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties. Zonder advertenties en helemaal gratis.

Maar zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons
het laatste
Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze tip uit 2018 geeft Emma Stomp een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Tip: 1

Maak een toetje

De kleine keuken van Lotte Akkerman weerhoudt haar er niet van om toetjes te maken. Een tip voor winteravonden (inclusief recept). Lees meer

Column: Ongehoorzaam watje 1

Ongehoorzaam watje

Iduna Paalman ziet de IDFA-documentaire Objector en denkt na over de mens in opstand. Lees meer

Tip: Leren om het leren

Leren om het leren

Else Boer is het leren nog niet verleerd. Op YouTube is namelijk een schat aan smakelijke en nutteloze informatie te vinden, waar je toch een stuk wijzer van wordt. Een tip om eens wat te leren van de onvolprezen video-essays. Lees meer

Column: Een nieuwe man

Een nieuwe man

Trudy poetste haar tanden en dacht: 'als ik het nú niet probeer, hoeft het niet meer. Hoeveel jaar heb ik nog? Moet ik wachten tot ik achter een rollator loop? Tot ik mijn huis heb opgegeten? Nou dan!' Lees meer

Tip: Vraag het je filmpersonage 1

Vraag het je filmpersonage

'Hebben jullie wel eens goed geluisterd naar wat acteurs in films eigenlijk zeggen? En vooral ook hoe mooi ze dat in woorden weten te vangen?' Emma Stomp tipt de magie van dialogen. Lees meer

Meer bloed 2

Meer bloed

'Zoveel bloed, en toch zo onzichtbaar. Waarom telkens de hoop dat het niemand op zal vallen? ‘Ik ben ongesteld’ – wanneer leerden we dat dat beschamende woorden zijn?' Lees meer

Tip: Leer elkaars taal van de liefde

Leer elkaars taal van de liefde

Kiki Bolwijn heeft een bijzondere manier van communiceren met haar vader: zonder veel woorden te wisselen begrijpen ze elkaar heel goed. Een tip om elkaars taal van de liefde te leren spreken, ook als dat soms niet de jouwe is. Lees meer

Tip: Ga saneren

Ga saneren

De nachtmerrie van elke boekenliefhebber: Esmé van den Boom moet voor haar werk in de bibliotheek boeken wegdoen. Of word je hier juist ook wel zen van? Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Tip: Maak zinloze lijstjes

Maak zinloze lijstjes

Het schrijven gaat Jozien Wijkhuis niet altijd even makkelijk af, terwijl ze eigenlijk niets liever doet. Een podcast van Tim Clare bood soelaas. Een tip om het schrijven te demystificeren. Lees meer

Column: Gemaakt om te scharrelen

Gemaakt om te scharrelen

Op alle dingen die Trudy leuk, lekker of gemakkelijk vindt rust tegenwoordig een taboe. Als pensionado geniet ze volop van het leven, en daar drinkt ze graag een wijntje bij. En haar gezonde verstand krijgt weer eens gelijk. Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

Josephine Keuter kijkt graag slechte televisie en schaamt zich daar niet voor. Het is verblijdend, helend en ultiem ontspannend. Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

Steun ons en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor talentvolle makers. Zonder advertenties en helemaal gratis. Dankzij onze kunstverzamelaars. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons