Asset 14

Ga naar een verleidingsdans

Tip: Ga naar een verleidingsdans

Altijd als ik over Mata Hari (1876-1917) hoorde, raakte ik een beetje geïrriteerd. Waarom is zij als vaag spionnetje voor de Fransen/Duitsers in godsnaam zo belangrijk dat iedere middelbare scholier van haar af moet weten? Ze vormt slechts een mysterie zonder verband met de ‘grote’ geschiedenis van wereldoorlogen waarbij Nederland wel een rol speelde. Een overgewaardeerde hype, een roddelverhaaltje tussen de zilvervloot van Piet Hein en de tulpengekte in. Toen ik laatst naar het Fries Museum in Leeuwarden ging, betaalde ik dan ook met lichte tegenzin de toeslag die gold voor de grootste Mata Hari-expositie ooit.

Direct na de ingang begint een donker gangenstelsel waar de bezoekers het ongelooflijke verhaal van Margaretha Geertruida Zelle (haar echte naam) als een levenspad volgen. Je ziet foto's van het kleine meisje, een bed uit haar jonge jaren, een Fries kostuum. Je kunt de boerderijen en meren en het bedaarde dorpsleven zelf aanvullen. In de volgende gangen komen de abrupte verstoringen: moeder dood, ontspoord op school, vroeg getrouwd, agressieve man die haar meevoerde naar Indonesië.

Lopend naar de volgende gang maak je de bootreis van Nederland naar Indonesië. Een klein hutje met ledikant, Javaanse poppen, vreemde religieuze voorwerpen, de benauwde vochtigheid van het regenwoud, muziek met vreemde klanken, een secretaire van inheems hout. Daar leerde ze dansen. En zich los vechten van haar man. Vervolgens de scheiding, haar terugkeer naar Nederland, vergeefs smekend om haar kind. En dan, je denkt al een heel verhaal achter de rug te hebben, de opwinding van de echte first act turning point van het verhaal: haar beslissing om zich te prostitueren in Parijs en de ontdekking dat haar sensuele dansen van wereldniveau zijn.

Het meest indrukwekkend is een kopie van Mata Hari’s plakboek vol krantenknipsels en uitgeschreven gedachten. Al lezend is haar eigen verbazing en opwinding over het succes voelbaar; je voelt dat ook jouw leven best in een gevaarlijke stroomversnelling terecht kan komen. Ondertussen word je beschenen door projectoren die een prachtige, oriëntaals geklede vrouw een sensuele Javaanse dans laten uitvoeren op gigantische doeken midden in de laatste zaal, die van de ontknoping.

Die ontknoping lijkt nog altijd een groot mysterie: feiten en speculaties over haar rol als spionne, honderden originele politierapporten in ferm handschrift, orders om Mata Hari te schaduwen. Met uiteindelijk de verdachtenfoto uit 1917, waar je recht in de ogen kijkt van een moegestreden vrouw met een krankzinnig leven. Het lijken eerder de ogen van een doorleefde Amsterdamse dan van een nuchtere Friezin. Zij weten dat hun bezitter over een paar dagen gefusilleerd gaat worden.

Ik werd uitgespuwd door de uitgangsdeuren. Terug in het felle daglicht besefte ik: niet de aanwijsbare significantie in de geschiedenis moet een criterium voor opname in het collectieve geheugen zijn, maar veel meer de meeslependheid van een geschiedenisverhaal. Niet zozeer de scherpe feiten zijn het meest leerzaam, maar juist de vage, tot de verbeelding sprekende mysteries. Iets wat je per se moet ervaren in maart (begin april loopt de tentoonstelling op haar einde), in het Fries Museum.

Beeld: Mata Hari in 1905. (Keystone-France/Getty Images)

Mail

Luuk Hijne is stadsgids in Utrecht en sociaal psycholoog, houdt van lezen, musea, geschiedenis, en het opschrijven van herinneringen en belevenissen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Stadsmens (v, jong, cynisch) zoekt boer

Stadsmens (v, jong, cynisch) zoekt boer

Marthe van Bronkhorst wordt in een sprookjesachtig eilanddorp geconfronteerd met haar cynisme. Lees meer

Een mens zoals alle anderen

Een mens zoals alle anderen

Eva probeert zich in de metro te gedragen op een manier die voor normaal moet doorgaan, maar dat valt nog niet mee. Lees meer

Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Als cavia's in de val

Als cavia's in de val

Marthe van Bronkhorst wil niet meer vliegen maar loopt tegen allerlei problemen aan als ze een duurzame vakantie probeert te boeken. Lees meer

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Worden wie ik eigenlijk ben voor 150 euro

Wat zegt het huis waarin je woont, en de meubels erin, over jou? En ben je in een ander huis, tussen andere spullen, nog wel precies dezelfde persoon? Eva past deze zomer op wat woningen van bekenden en onderzoekt wat ze beleeft. Lees meer

Woordenboek der Obscure Melancholieën

Woordenboek der Obscure Melancholieën

De schaamte en toch het gemis wanneer je in je oude dagboek je zorgen terugleest - waarom is er geen woord voor dat gevoel? Marthe van Bronkhorst bedenkt daarom een woordenboek voor melancholische emoties. Lees meer

De onwerkbare

De onwerkbare

Dit is het derde en tevens laatste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Voor niemand vindbaar

Voor niemand vindbaar

Het kan fijn zijn als je familie aan je denkt wanneer je er niet bent. Maar voor af en toe onvindbaar zijn is ook iets te zeggen, vermoedt Eva tijdens een werkbezoek aan de Estse hoofdstad Tallinn. Lees meer

Je plaats op de weg 

Je plaats op de weg 

Dit is het tweede deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Motten en vlammen

Je hebt motten en vlammen

Marthe van Bronkhorst verwerkt een tegenslag in de liefde en observeert dat de wereld bestaat uit twee soorten mensen: de motten en de vlammen. Lees meer

Strengen

Strengen

Dit is het eerste deel van een serie columns/korte verhalen waarin Jorik Amit Galama sociaal-ecologische thema’s benadert via persoonlijke ontmoetingen. Seksualiteit, marginalisering, magie en trauma blijken hierbij geregeld op intieme wijze met elkaar verweven. Lees meer

Krabbels in de kantlijn

Krabbels in de kantlijn

Eva stuit op aantekeningen in de kantlijn van oud boek, gemaakt door haar jongere ik. Maar wie is dat eigenlijk? Lees meer

Slachtoffers van zinloos gekwel

Slachtoffers van zinloos gekwel

Marthe van Bronkhorst buigt zich met verbazing over wat mensen bereiken in een sportschool: "Duizend uur spieren trainen en ze nooit inzetten in het gevecht. Honderd keer gooien en nooit iets raken: lang leve de nutteloosheid." Lees meer

Koningen van de dansvloer 2

We zijn allemaal koningen en lakeien

Marthe van Bronkhorst vraagt zich af waarom zoveel mensen dol zijn op het koningshuis: "Ik heb de Oranjes nog nooit op één originele gedachte of uitzonderlijk talent kunnen betrappen. Waarom willen we dan toch zo graag klappen, juichen, buigen?" Lees meer

drie figuren zitten voor een groot raam aan een tafeltje iets te drinken, twee van de figuren zitten op een stoel, een van de figuren zit in een rolstoel

Het café

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week het laatste deel: over het belang van fysieke toegankelijkheid. Lees meer

een persoon duwt een rotsblok een berg op terwijl die ingehaald wordt door iemand op een fiets

Hoop

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week deel IV: over Sisyphus als raadgever. Lees meer

Column: Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar ze niemand kent vergen enige moed van Eva om naartoe te gaan, maar hebben tegelijkertijd hun voordelen. Lees meer

Zweten tegen beter weten in

Zweten tegen beter weten in

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week deel III: over sporten met een beperking. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel