Het protesteren is een gecontroleerd onderdeel van de Franse cultuur geworden. Maar hoe chaotisch is georkestreerde chaos?" /> Het protesteren is een gecontroleerd onderdeel van de Franse cultuur geworden. Maar hoe chaotisch is georkestreerde chaos?" />
Asset 14

Parijs

De gevolgen van de financiële crisis worden overal in de wereld gevoeld. Overheden worden gedwongen om te bezuinigen en het onderwijs is hierbij telkens het doelwit. Hardhoofd stuurde vier redacteuren naar vier steden voor een verslag van de bezuinigingen en de protesten hiertegen: Londen, Parijs, New York en Amsterdam. Na Amsterdam is Parijs aan de beurt. De Fransen lijken het protest te hebben uitgevonden; het is een zorgvuldig gereguleerd onderdeel van het systeem. Is georkestreerde chaos wel chaotisch genoeg?

Half oktober werd ik bij de universiteitsingang tegengehouden door beveiliging. Zonder studentenkaart kwam ik er niet in. Voor het gebouw had zich een grote onrustige menigte verzameld. Ik herinnerde me het mailtje dat ik de dag ervoor ontvangen had: “Beste student, Morgen is er een nationale staking afgekondigd als protest tegen de verhoging van de pensioensleeftijd. Als u mee wenst te doen aan de staking wordt u verzocht dit te melden bij de administratie. Vriendelijke groeten”. Even later, om klokslag 14.00, kwam de georganiseerde meute, bewapend met spandoeken en spotprenten over ‘Sarko’, in beweging. Het was de zoveelste manif die maand (manifestation = demonstratie in het Frans. En Fransen korten alles af; c'est cool).

In september en oktober protesteerden de Fransen enkele weken en masse tegen de verhoging van de pensioensleeftijd. Over de hele wereld berichtten kranten over de schrikbarende grootte van de protesten en de schijnbaar gewelddadige sfeer die er zou heersen. Ik kreeg ongeruste mailtjes van familieleden of ik nog wel leefde daar, want alles stond toch in brand? Ik was er inmiddels al wel aan gewend. Fransen protesteren namelijk, dat zit ze in het bloed. Als ze het ergens niet mee eens zijn gaan ze de straat op. Het blijft echter een behoorlijk goed georganiseerde machine, die zelden stuurloos in het rond slaat.

Mei ‘68

De Fransen schuwen revolteren niet, met als bekendste voorbeeld natuurlijk de Franse Revolutie in 1789. Ook de Europese studentenprotesten van eindzestiger jaren vonden hun inspiratie in Frankrijk. In mei 1968 kwamen de Franse studenten massaal in opstand tegen de gevestigde orde, uiteindelijk gesterkt door een staking van tien miljoen arbeiders. Prominenten als Sartre en De Beauvoir voerden de protesten aan. Met romantische idealistische slogans als ‘De verbeelding aan de macht’ en ‘Wees realistisch, vraag het onmogelijke’* streden de studenten tegen het kapitalistische pragmatisme dat de Gaullistische regering oplegde. Studeren is immers niet door je studie sjezen en zo snel mogelijk je bul halen. Het ware studeren behoeft tijd en ruimte en vooral geen op succes gerichte oppervlakkigheid.

Het studentenprotest in mei 1968

Mei ’68 geldt nog steeds als de grootste sociale beweging van de twintigste eeuw in Frankrijk en is de bakermat van de huidige protesttraditie. Na enkele weken werd de opstand de kop in gedrukt door de overheid. Desalniettemin heeft de beweging op sociaal, cultureel en politiek gebied een enorme invloed gehad. Studentenunies werden opgericht en De Gaulle zag zich gedwongen de sociale wetgeving aan te passen. Maar bovenal was duidelijk geworden dat studenten bij elkaar een kwantitatief grote macht vormen en een politiek drukmiddel van de hoogste orde kunnen zijn. Niet alleen studenten, ook arbeiders verenigen zich nog altijd veelvuldig om zich te verzetten tegen regeringsinitiatieven. Weken achtereen staken is hier de normaalste zaak van de wereld. Elke dag is er wel ergens een groep aan het protesteren tegen sociale misstanden. Wekelijks komt er langs mijn huis een stoet die het asielzoekersbeleid bespot. En laatst werd ik in de rij naar de bibliotheek vrolijk vermaakt door enkele honderden hooligans die de Parijse voetbalclub PSG joelend een hart onder de riem staken.

Gauche caviar

Eenmaal binnengelaten in de universiteit vroeg ik medestudenten waarom al die mensen blijven protesteren, en of het wel wat uithaalt. Een jongen met karakteristiek Frans filosofisch intellectueel uiterlijk (krullenbol, corduroy colbertje, retro aktetas van oud bruin leer, sigaret tussen de vingers) vertelde me over de rare paradox die er in Frankrijk heerst. De regering is bijna zonder uitzondering rechts, maar het volk en de cultuur zijn behoorlijk socialistisch. Gauche caviar wordt dat genoemd: men wil zelf genoeg geld hebben en stemt rechts, maar zegt ondertussen socialistisch te zijn en het op te nemen voor de minderbedeelden. Zodoende is een groot deel van het volk erg betrokken bij het beleid en voelt het de plicht om in opstand te komen. Het feit dat de regelgevers toch echt democratisch aan de macht zijn gekomen, doet daar niets aan af. Onrecht moet bestreden worden met spandoeken en stakingen.

Een manif is gecontroleerde onvrede. Aan de grootste protesten doen nog altijd enorm veel mensen mee: op sommige dagen demonstreerde minimaal een miljoen man tegen de pensioenshervormingen. Maar, zo relativeerde de student de krantenkoppen, het geweld is enorm afgenomen. De ruzies die tijdens de demonstraties plaatsvinden zijn schaars en worden uitvergroot. Inmiddels zijn manifs bijna een soort sociale bijeenkomsten geworden. De stoet wordt keurig door de stad geleid over een van tevoren met de politie overeengekomen parcours. Straten worden netjes afgezet en agenten staan langs de kant om de eerste demonstranten de weg te wijzen. De meeste winkels maken kenbaar of ze de dag van de demonstratie hun deuren openen, en in geval van een staking is er precies bekend welke metro’s en treinen wanneer zullen rijden. Er zijn bovendien allerlei wetten die werknemers het recht geven te staken en werkgevers verbieden ze bij staking te ontslaan. Met andere woorden, alles wordt tot in de puntjes georganiseerd. Het is een georkestreerde chaos.

Blokkades

De eerste en laatste keer dat mijn medestudent mee heeft gedemonstreerd, was in 2007. Toen werd, als protest tegen dreigende privatisering van de universiteit, de faculteit drie maanden lang geblokkeerd. Ook dit wordt overigens goed geregeld: de studentenunies gaan eerst in overleg met de universiteit en de regering, en pas daarna worden blokkades afgekondigd. Op die manier kan elke student gaan demonstreren zonder dat zijn afwezigheid in de collegebanken opgemerkt wordt. De blokkades houden net zo lang stand totdat er op nationaal niveau een akkoord bereikt wordt. Zijn er dan geen studenten die liever studeren? “Ach, de meeste studenten willen alleen maar weten of ze die dag les hebben of niet. Alle gemiste colleges worden later gewoon weer ingehaald, eventueel ten koste van de vakantie.” En wat gebeurt er als er examens gemist worden? “Blokkades worden natuurlijk nooit in een examenperiode gepland: ook demonstrerende studenten willen immers wel hun studie halen.” Uiteraard, zelfs activisme moet een zekere pragmatiek handhaven. Ook opmerkelijk is dat dergelijke drastische maatregelen voornamelijk binnen de faculteiten voor sociale wetenschappen of letteren plaatsvinden. De rest is zichtbaar minder sociaal geëngageerd of minder doorspekt met romantisch idealisme. Of ze willen gewoon zeker zijn van hun vakantie.

Sinds de komst van ‘Sarko’ zijn de demonstraties echter niet meer zo effectief geweest. Manifs zijn een waar politiek spel waarbij de studentenbonden onderhandelen met universiteiten en regering en er compromissen gesloten moeten worden. Echter, de wet waar oorspronkelijk zo principieel tegen werd geprotesteerd, blijft bijna altijd ongewijzigd. De onvrede wordt uiteindelijk afgekocht met een tiende maand studiebeurs (zoals bij de protesten in 2007) of andere extraatjes, en daar moeten de studenten het dan maar mee doen. Mijn krullenbolvriend gaat dan ook liever studeren dan de straat op. Ook de afgelopen protesten zijn politiek op niets uitgelopen; de pensioensleeftijd wordt nog steeds verhoogd.

Civilisatie en apathie

Net zoals over ter wereld heerst ook onder de Franse bevolking een soort protest-apathie. Er wordt zoveel geprotesteerd dat men nog slechts op zou kijken van een demonstratie van gehandicapte brandweermannen. De protestcultuur is zo ingeburgerd dat haar initiële ontwrichtende woede lijkt te zijn gaan liggen en plaats heeft gemaakt voor beschaafde opstand. In Amsterdam zijn de demonstraties onwennig, men beseft zich niet haar eigen kracht en de protesten doen wat jolig aan. In Londen komen de protesten voort uit een intense woede, het is een uitbarsting van uitzinnige razernij om zoveel onrechtvaardigheid. In Parijs verzet men zich al zo lang met zoveel georganiseerde kunde dat het staken een geciviliseerd instituut geworden is.

Ondanks de vaak teleurstellende politieke gevolgen, blijven de manifs en blokkades het enige machtsmiddel dat de studenten in handen hebben. Het lamleggen van het land is de beste manier om aandacht te krijgen. Het meest effectief zijn in dit geval de stakingen in de transport-, energie- of vuilnissector, maar een land is ook echt niet immuun voor wekenlange studentenprotesten. Studenten vormen in zekere zin het toekomstige kapitaal en hebben bovendien als groep de mogelijkheid een stad grondig te ontregelen. Hoe erg de snobistische elite ook haar neus ophaalt voor die ontevreden schreeuwende studentjes, de uitgerukte politie wordt van hun belastingcenten betaald, en ook zij willen uiteindelijk gewoon de straat naar hun favoriete patisserie kunnen oversteken. Als je maar lang en hard genoeg je stem verheft – het liefst op een georganiseerde en geweldloze manier, anders verlies je respect en vertrouwen – is er altijd iemand die naar je luistert.

*Oorspronkelijke leuzen: “L'imagination prend le pouvoir” en “Soyez réalistes, demandez l'impossible.”
Andere tot de verbeelding sprekende slogans van mei ’68: “La barricade ferme la rue mais ouvre la voie.” (Een barricade sluit de straat maar opent de weg), "Marx est mort, Dieu aussi, et moi-même je ne me sens pas très bien" (Marx is dood, God ook, en ik voel me niet zo lekker), "Il est interdit d'interdire" (Het is verboden te verbieden).

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Niet direct vangbaar

Niet direct vangbaar

Deze week worden onze redacteurs blij van de lokale Perzische supermarkt, een tentoonstellingsruimte die er nu nog is en unnanaaanikotoq. Lees meer

Het Waait 5

Het Waait

'Een groot gedeelte van ouder zijn is voor mij niet begrijpen waarom iedereen hetzelfde klinkt.' Daniëlle Zawadi onderzoekt in deze poëtische monoloog de eenzaamheid van in het midden staan, het begrip Sonder en hoe je moet praten met een zielenknijper. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de tweede aflevering. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 1

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Proeven en zien

Proeven en zien

Deze week worden onze redacteurs (en een spontane inzender) blij van pittige patat, een dansdocumentaire en het laatste nummer van een kunstmagazine. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Hard//hoofd zoekt kunstcritici!

Krijgt jouw toetsenbord ervanlangs, elke keer dat je een expo of voorstelling hebt bezocht? Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 34

Als het regent

Deze week geven onze redacteurs tips voor druilerig weer. Lees meer

Kind zonder uitknop

Kind zonder uitknop

Frederike Luijten schreef een experimentele reeks gedichten over ADHD, waarin mensen in bomen veranderen en lucky paper stars vouwen als oplossing voor hun angsten. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Oproep: Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Voor de vaste rubriek Hard//talk zijn wij op zoek naar scherpe schrijvers met een mening die durven te verrassen en weten te overtuigen. Lees meer

Het Vertrek (1) - Het Raam 1

Het Vertrek (1) - Het Raam

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de eerste aflevering. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan