Het protesteren is een gecontroleerd onderdeel van de Franse cultuur geworden. Maar hoe chaotisch is georkestreerde chaos?" /> Het protesteren is een gecontroleerd onderdeel van de Franse cultuur geworden. Maar hoe chaotisch is georkestreerde chaos?" />
Asset 14

Parijs

De gevolgen van de financiële crisis worden overal in de wereld gevoeld. Overheden worden gedwongen om te bezuinigen en het onderwijs is hierbij telkens het doelwit. Hardhoofd stuurde vier redacteuren naar vier steden voor een verslag van de bezuinigingen en de protesten hiertegen: Londen, Parijs, New York en Amsterdam. Na Amsterdam is Parijs aan de beurt. De Fransen lijken het protest te hebben uitgevonden; het is een zorgvuldig gereguleerd onderdeel van het systeem. Is georkestreerde chaos wel chaotisch genoeg?

Half oktober werd ik bij de universiteitsingang tegengehouden door beveiliging. Zonder studentenkaart kwam ik er niet in. Voor het gebouw had zich een grote onrustige menigte verzameld. Ik herinnerde me het mailtje dat ik de dag ervoor ontvangen had: “Beste student, Morgen is er een nationale staking afgekondigd als protest tegen de verhoging van de pensioensleeftijd. Als u mee wenst te doen aan de staking wordt u verzocht dit te melden bij de administratie. Vriendelijke groeten”. Even later, om klokslag 14.00, kwam de georganiseerde meute, bewapend met spandoeken en spotprenten over ‘Sarko’, in beweging. Het was de zoveelste manif die maand (manifestation = demonstratie in het Frans. En Fransen korten alles af; c'est cool).

In september en oktober protesteerden de Fransen enkele weken en masse tegen de verhoging van de pensioensleeftijd. Over de hele wereld berichtten kranten over de schrikbarende grootte van de protesten en de schijnbaar gewelddadige sfeer die er zou heersen. Ik kreeg ongeruste mailtjes van familieleden of ik nog wel leefde daar, want alles stond toch in brand? Ik was er inmiddels al wel aan gewend. Fransen protesteren namelijk, dat zit ze in het bloed. Als ze het ergens niet mee eens zijn gaan ze de straat op. Het blijft echter een behoorlijk goed georganiseerde machine, die zelden stuurloos in het rond slaat.

Mei ‘68

De Fransen schuwen revolteren niet, met als bekendste voorbeeld natuurlijk de Franse Revolutie in 1789. Ook de Europese studentenprotesten van eindzestiger jaren vonden hun inspiratie in Frankrijk. In mei 1968 kwamen de Franse studenten massaal in opstand tegen de gevestigde orde, uiteindelijk gesterkt door een staking van tien miljoen arbeiders. Prominenten als Sartre en De Beauvoir voerden de protesten aan. Met romantische idealistische slogans als ‘De verbeelding aan de macht’ en ‘Wees realistisch, vraag het onmogelijke’* streden de studenten tegen het kapitalistische pragmatisme dat de Gaullistische regering oplegde. Studeren is immers niet door je studie sjezen en zo snel mogelijk je bul halen. Het ware studeren behoeft tijd en ruimte en vooral geen op succes gerichte oppervlakkigheid.

Het studentenprotest in mei 1968

Mei ’68 geldt nog steeds als de grootste sociale beweging van de twintigste eeuw in Frankrijk en is de bakermat van de huidige protesttraditie. Na enkele weken werd de opstand de kop in gedrukt door de overheid. Desalniettemin heeft de beweging op sociaal, cultureel en politiek gebied een enorme invloed gehad. Studentenunies werden opgericht en De Gaulle zag zich gedwongen de sociale wetgeving aan te passen. Maar bovenal was duidelijk geworden dat studenten bij elkaar een kwantitatief grote macht vormen en een politiek drukmiddel van de hoogste orde kunnen zijn. Niet alleen studenten, ook arbeiders verenigen zich nog altijd veelvuldig om zich te verzetten tegen regeringsinitiatieven. Weken achtereen staken is hier de normaalste zaak van de wereld. Elke dag is er wel ergens een groep aan het protesteren tegen sociale misstanden. Wekelijks komt er langs mijn huis een stoet die het asielzoekersbeleid bespot. En laatst werd ik in de rij naar de bibliotheek vrolijk vermaakt door enkele honderden hooligans die de Parijse voetbalclub PSG joelend een hart onder de riem staken.

Gauche caviar

Eenmaal binnengelaten in de universiteit vroeg ik medestudenten waarom al die mensen blijven protesteren, en of het wel wat uithaalt. Een jongen met karakteristiek Frans filosofisch intellectueel uiterlijk (krullenbol, corduroy colbertje, retro aktetas van oud bruin leer, sigaret tussen de vingers) vertelde me over de rare paradox die er in Frankrijk heerst. De regering is bijna zonder uitzondering rechts, maar het volk en de cultuur zijn behoorlijk socialistisch. Gauche caviar wordt dat genoemd: men wil zelf genoeg geld hebben en stemt rechts, maar zegt ondertussen socialistisch te zijn en het op te nemen voor de minderbedeelden. Zodoende is een groot deel van het volk erg betrokken bij het beleid en voelt het de plicht om in opstand te komen. Het feit dat de regelgevers toch echt democratisch aan de macht zijn gekomen, doet daar niets aan af. Onrecht moet bestreden worden met spandoeken en stakingen.

Een manif is gecontroleerde onvrede. Aan de grootste protesten doen nog altijd enorm veel mensen mee: op sommige dagen demonstreerde minimaal een miljoen man tegen de pensioenshervormingen. Maar, zo relativeerde de student de krantenkoppen, het geweld is enorm afgenomen. De ruzies die tijdens de demonstraties plaatsvinden zijn schaars en worden uitvergroot. Inmiddels zijn manifs bijna een soort sociale bijeenkomsten geworden. De stoet wordt keurig door de stad geleid over een van tevoren met de politie overeengekomen parcours. Straten worden netjes afgezet en agenten staan langs de kant om de eerste demonstranten de weg te wijzen. De meeste winkels maken kenbaar of ze de dag van de demonstratie hun deuren openen, en in geval van een staking is er precies bekend welke metro’s en treinen wanneer zullen rijden. Er zijn bovendien allerlei wetten die werknemers het recht geven te staken en werkgevers verbieden ze bij staking te ontslaan. Met andere woorden, alles wordt tot in de puntjes georganiseerd. Het is een georkestreerde chaos.

Blokkades

De eerste en laatste keer dat mijn medestudent mee heeft gedemonstreerd, was in 2007. Toen werd, als protest tegen dreigende privatisering van de universiteit, de faculteit drie maanden lang geblokkeerd. Ook dit wordt overigens goed geregeld: de studentenunies gaan eerst in overleg met de universiteit en de regering, en pas daarna worden blokkades afgekondigd. Op die manier kan elke student gaan demonstreren zonder dat zijn afwezigheid in de collegebanken opgemerkt wordt. De blokkades houden net zo lang stand totdat er op nationaal niveau een akkoord bereikt wordt. Zijn er dan geen studenten die liever studeren? “Ach, de meeste studenten willen alleen maar weten of ze die dag les hebben of niet. Alle gemiste colleges worden later gewoon weer ingehaald, eventueel ten koste van de vakantie.” En wat gebeurt er als er examens gemist worden? “Blokkades worden natuurlijk nooit in een examenperiode gepland: ook demonstrerende studenten willen immers wel hun studie halen.” Uiteraard, zelfs activisme moet een zekere pragmatiek handhaven. Ook opmerkelijk is dat dergelijke drastische maatregelen voornamelijk binnen de faculteiten voor sociale wetenschappen of letteren plaatsvinden. De rest is zichtbaar minder sociaal geëngageerd of minder doorspekt met romantisch idealisme. Of ze willen gewoon zeker zijn van hun vakantie.

Sinds de komst van ‘Sarko’ zijn de demonstraties echter niet meer zo effectief geweest. Manifs zijn een waar politiek spel waarbij de studentenbonden onderhandelen met universiteiten en regering en er compromissen gesloten moeten worden. Echter, de wet waar oorspronkelijk zo principieel tegen werd geprotesteerd, blijft bijna altijd ongewijzigd. De onvrede wordt uiteindelijk afgekocht met een tiende maand studiebeurs (zoals bij de protesten in 2007) of andere extraatjes, en daar moeten de studenten het dan maar mee doen. Mijn krullenbolvriend gaat dan ook liever studeren dan de straat op. Ook de afgelopen protesten zijn politiek op niets uitgelopen; de pensioensleeftijd wordt nog steeds verhoogd.

Civilisatie en apathie

Net zoals over ter wereld heerst ook onder de Franse bevolking een soort protest-apathie. Er wordt zoveel geprotesteerd dat men nog slechts op zou kijken van een demonstratie van gehandicapte brandweermannen. De protestcultuur is zo ingeburgerd dat haar initiële ontwrichtende woede lijkt te zijn gaan liggen en plaats heeft gemaakt voor beschaafde opstand. In Amsterdam zijn de demonstraties onwennig, men beseft zich niet haar eigen kracht en de protesten doen wat jolig aan. In Londen komen de protesten voort uit een intense woede, het is een uitbarsting van uitzinnige razernij om zoveel onrechtvaardigheid. In Parijs verzet men zich al zo lang met zoveel georganiseerde kunde dat het staken een geciviliseerd instituut geworden is.

Ondanks de vaak teleurstellende politieke gevolgen, blijven de manifs en blokkades het enige machtsmiddel dat de studenten in handen hebben. Het lamleggen van het land is de beste manier om aandacht te krijgen. Het meest effectief zijn in dit geval de stakingen in de transport-, energie- of vuilnissector, maar een land is ook echt niet immuun voor wekenlange studentenprotesten. Studenten vormen in zekere zin het toekomstige kapitaal en hebben bovendien als groep de mogelijkheid een stad grondig te ontregelen. Hoe erg de snobistische elite ook haar neus ophaalt voor die ontevreden schreeuwende studentjes, de uitgerukte politie wordt van hun belastingcenten betaald, en ook zij willen uiteindelijk gewoon de straat naar hun favoriete patisserie kunnen oversteken. Als je maar lang en hard genoeg je stem verheft – het liefst op een georganiseerde en geweldloze manier, anders verlies je respect en vertrouwen – is er altijd iemand die naar je luistert.

*Oorspronkelijke leuzen: “L'imagination prend le pouvoir” en “Soyez réalistes, demandez l'impossible.”
Andere tot de verbeelding sprekende slogans van mei ’68: “La barricade ferme la rue mais ouvre la voie.” (Een barricade sluit de straat maar opent de weg), "Marx est mort, Dieu aussi, et moi-même je ne me sens pas très bien" (Marx is dood, God ook, en ik voel me niet zo lekker), "Il est interdit d'interdire" (Het is verboden te verbieden).

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

In de gedichten van Nora van Arkel spoelen herinneringen aan en wordt er lego in de sloot gegooid. 'Alsof een eindeloze hoeveelheid tijd zich voor me uitstrekte / loom achterover ging liggen totdat het hele /landschap tijd was geworden'. Lees meer

(Geen onderwerp)

(geen onderwerp)

Vijf huisgenoten proberen via e-mails in contact te blijven over hun huis dat steeds viezer wordt. Lees meer

Column: Tot op het bot

Tot op het bot

Een oude brief van een vriendin voert Eva terug naar een periode waarin het wat minder lekker met haar ging. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer