Censuur voor hitserie South Park, maar het is eigenlijk meer dan dat." /> Censuur voor hitserie South Park, maar het is eigenlijk meer dan dat." />
Asset 14

bang voor Mohammed?

Er was weer eens ophef in South Park. In de 200ste aflevering van de notoir schunnige animatieserie zou de profeet Mohammed worden beledigd. Het kwam ze op verkapte bedreigingen door de groep Revolution Muslim te staan, en vervolgens op censuur door zender Comedy Central. Intussen lijkt niemand geïnteresseerd in de werkelijke boodschap van de makers.

In de ruim veertien seizoenen dat de animatieserie South Park nu bestaat, stonden makers Trey Stone en Matt Parker regelmatig in de publieke schijnwerpers omdat weer eens iemand aanstoot aan hun cartoon had genomen. Waar de serie rond de jongetjes Stan, Kyle, Cartman en Kenny uit het dorpje South Park ooit begon als verzameling poep- en piesgrappen, groeide het in de loop der jaren uit tot ongekend scherpe maatschappelijke satire – met poep- en piesgrappen. Tom Cruise en Britney Spears, roodharigen en zwarten, Christenen en Joden: iedereen kon van de makers een veeg uit de pan verwachten, onder het motto “Als we er één pakken, pakken we ze allemaal.”

Dat motto werd het expliciete uitgangspunt van de 200ste aflevering van de serie, die op 14 april jl. in Amerika werd uitgezonden. Opzet van de titelloze aflevering (uitgezonden in twee delen) was, zoals Stone het in een interview met BoingBoing tijdens het maken van de aflevering verwoorde: “We're trying to take all these controversial moments and put them all into one... thing.” Een compendium van beledigingen, zo u wilt. Een samenballing van veertien jaar vrije en grofgebekte meningsuiting. “It is kind of a headfucker to get it all in there. It's a lot,” aldus Stone.

En inderdaad, de plot van de dubbelaflevering grenst aan het onnavolgbare, met hernemingen van een berg eerdere plotlijnen en running gags: het raadsel rond Cartman's vader, de herhaaldelijke dood van Kenny, mecha-Streisand, en Cartman's afkeer van roodharige mensen. Die zelfreferentialiteit wordt aan het begin van de aflevering overigens direct benadrukt: Kyle noemt Cartman een “fat-ass”, Cartman riposteert door Kyle weg te zetten als “sneaky Jew”, waarop Kyle over de afwezige vader van Cartman begint. Met de voor de serie typerende metahumor roept Stan ze tot de orde: “You guys, stop! All you're doing is rehashing a bunch of old stuff!”

Ik zal hier geen poging doen het verdere verloop na te vertellen, maar beperk me tot de voor de controverse relevante feiten: een groep beroemdheden klaagt South Park aan, en eist dat de dorpelingen de profeet Mohammed laten verschijnen, zodat ze de “goo” die hem onvatbaar voor belediging en kritiek maakt, kunnen aftappen. Via Jezus en zijn Super Best Friends weten de South Parkers Mohammed zo ver te krijgen dat hij naar hun dorp komt.

Ziedaar: instant controverse. Die kreeg vorm in een reeks versimpelingen van de werkelijkheid. De eerste versimpeling werd gedaan door de in New York gevestigde groep Revolution Muslim . De serie brengt de profeet Mohammed nergens daadwerkelijk in beeld – hij wordt eerst afgedekt met een zwarte balk, vervolgens verstopt in een vrachtwagen en tenslotte verpakt in een berenkostuum. Bovendien wordt hij, in tegenstelling tot de andere geloofsfiguren (zie hier: een coke snuivende Buddha! Jezus aan de internetporno!) vol reverentie behandeld door alle figuren in de serie. Maar Revolution Muslim zag de woorden Mohammed en South Park in dezelfde zin, en veronderstelde een belediging. Op hun site plaatsten ze een als waarschuwing vermomde bedreiging (of een als bedreiging vermomde waarschuwing), compleet met foto van het lijk van Theo van Gogh: kijk maar wat er gebeurt als je de profeet Mohammed beledigt.

Versimpeling twee was voor rekening van Comedy Central, de zender die de serie in Amerika uitzendt. Zij besloten om het tweede deel van de aflevering te censureren. Parker en Stone plaatsten dit statement op hun eigen website: “After we delivered the show, and prior to broadcast, Comedy Central placed numerous additional audio bleeps throughout the episode. We do not have network approval to stream our original version of the show.” In de aflevering zoals hij uiteindelijk is uitgezonden, wordt het woord Mohammed consequent weggebliept. Ook zijn drie speeches aan het eind (van Stan, Jezus en de Kerstman), die volgens het statement van Parker en Stone gaan over “intimidation and fear”, volledig onhoorbaar. Vervolgens werd ook de aflevering 'Super Best Friends' uit het vijfde seizoen, waarin Mohammed kort te zien is, van de site gehaald. De dubbelaflevering 'Cartoon Wars', een reactie op de Deense cartooncontroverse uit 2006 waarin een beeld van Mohammed door de zender werd verwijderd, is nog wel te zien.

Versimpeling drie kwam van de Amerikaanse media en de wereldwijde fangemeenschap van de serie. Als één man schaarden de opiniemakers van Fox News, CNN en de Daily Show zich achter de makers van South Park en hun vrijheid van meningsuiting – kom daar maar eens om als je de katholieke kerk beledigd. En de fans geven op diverse fora af op de 'jihadisten' die mensen bedreigen om niets, en op de 'suits' van de zender die hun serie hebben verknipt.

Alleen lazen ze daarbij over het woordje 'additional' in de boodschap van Parker en Stone heen: niet het netwerk zette de eerste censuurstap, maar de makers zelf. Niet als zelfbescherming, maar als integraal onderdeel van de aflevering. Niet voor niets blijkt binnen drie minuten in die tweede aflevering dat het helemaal Mohammed niet was in dat berenpak, maar de Kerstman. Stan: “If we were gonna have someone in a bear costume, why would we actually have it be M******d, you f**king idiots!” De aflevering gaat namelijk helemaal niet over het beledigen van Mohammed, en ook niet (alleen) over hoe extremistische Moslims reageren op het beledigen van Mohammed, maar vooral over hoe wij weer reageren op die reacties.

Waar we het woord censuur vooral associëren met door de staat opgelegde restricties, bestaat die vorm feitelijk alleen nog in totalitaire regimes. In onze vrije samenleving is de censuur echter niet uitgebannen; hij is geïnternaliseerd en geïnstitutionaliseerd tot zelfcensuur; in kijkwijzers, door het wegbliepen van scheldwoorden, het verdrukken naar de niche van pornografische beelden. Precies het afzetten tegen die neiging levert politici als Wilders zoveel winst: “Zeggen waar het op staat” betekent zoveel als “Zeggen wat iedereen denkt maar niet durft te zeggen.” En wie de dingen die gezegd worden niet denkt, kan dat vervolgens nooit hard maken.

De makers van South Park tonen dat je hetzelfde punt kunt maken door niets te zeggen – of eigenlijk: door wat je zegt zeer opzichtig weg te bliepen. De drie speeches waar de aflevering mee eindigt, zijn volgens mij niet eens daadwerkelijk geschreven, zo overduidelijk is het wat er achter de pieptoon gezegd wordt en zo opzichtig wordt de censuur ervan ingeleid. Alleen blijkt deze subtiliteit minder goed te behappen door sensatiebeluste pers en schietgrage fans.

-Joost Broeren (1982) is volleerd Mediawetenschapper, was mede-oprichter van het studentenjournal BLIK en vent zichzelf nu uit als filmjournalist, onder andere als redacteur van De Filmkrant en The Milk Bar . In zijn vrije tijd speelt hij met Lego.-

Mail

Joost

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Tijdens de Kosmische week stijgen we duizenden kilometers boven het aardoppervlak uit, om daar te reflecteren op het heelal en op onszelf, op de astrologie en op onze omgang met de aarde. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

Alles vijf sterren: 24

Nuttig gebruik van weinig wilskracht

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de groeven van onze badkamer te poetsen of een muur uit te breken. Lees meer

 Damien Hirst is verknipt

Damien Hirst is verknipt

Ruim 30.000 dollar betaalde het New Yorkse kunstcollectief MSCHF voor een werk van Damien Hirst: een zeefdruk met 88 gekleurde stippen in elf rijen van acht. Geen weggegooid geld, als je het werk vervolgens in stukjes doorverkoopt. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info