Censuur voor hitserie South Park, maar het is eigenlijk meer dan dat." /> Censuur voor hitserie South Park, maar het is eigenlijk meer dan dat." />
Asset 14

bang voor Mohammed?

Er was weer eens ophef in South Park. In de 200ste aflevering van de notoir schunnige animatieserie zou de profeet Mohammed worden beledigd. Het kwam ze op verkapte bedreigingen door de groep Revolution Muslim te staan, en vervolgens op censuur door zender Comedy Central. Intussen lijkt niemand geïnteresseerd in de werkelijke boodschap van de makers.

In de ruim veertien seizoenen dat de animatieserie South Park nu bestaat, stonden makers Trey Stone en Matt Parker regelmatig in de publieke schijnwerpers omdat weer eens iemand aanstoot aan hun cartoon had genomen. Waar de serie rond de jongetjes Stan, Kyle, Cartman en Kenny uit het dorpje South Park ooit begon als verzameling poep- en piesgrappen, groeide het in de loop der jaren uit tot ongekend scherpe maatschappelijke satire – met poep- en piesgrappen. Tom Cruise en Britney Spears, roodharigen en zwarten, Christenen en Joden: iedereen kon van de makers een veeg uit de pan verwachten, onder het motto “Als we er één pakken, pakken we ze allemaal.”

Dat motto werd het expliciete uitgangspunt van de 200ste aflevering van de serie, die op 14 april jl. in Amerika werd uitgezonden. Opzet van de titelloze aflevering (uitgezonden in twee delen) was, zoals Stone het in een interview met BoingBoing tijdens het maken van de aflevering verwoorde: “We're trying to take all these controversial moments and put them all into one... thing.” Een compendium van beledigingen, zo u wilt. Een samenballing van veertien jaar vrije en grofgebekte meningsuiting. “It is kind of a headfucker to get it all in there. It's a lot,” aldus Stone.

En inderdaad, de plot van de dubbelaflevering grenst aan het onnavolgbare, met hernemingen van een berg eerdere plotlijnen en running gags: het raadsel rond Cartman's vader, de herhaaldelijke dood van Kenny, mecha-Streisand, en Cartman's afkeer van roodharige mensen. Die zelfreferentialiteit wordt aan het begin van de aflevering overigens direct benadrukt: Kyle noemt Cartman een “fat-ass”, Cartman riposteert door Kyle weg te zetten als “sneaky Jew”, waarop Kyle over de afwezige vader van Cartman begint. Met de voor de serie typerende metahumor roept Stan ze tot de orde: “You guys, stop! All you're doing is rehashing a bunch of old stuff!”

Ik zal hier geen poging doen het verdere verloop na te vertellen, maar beperk me tot de voor de controverse relevante feiten: een groep beroemdheden klaagt South Park aan, en eist dat de dorpelingen de profeet Mohammed laten verschijnen, zodat ze de “goo” die hem onvatbaar voor belediging en kritiek maakt, kunnen aftappen. Via Jezus en zijn Super Best Friends weten de South Parkers Mohammed zo ver te krijgen dat hij naar hun dorp komt.

Ziedaar: instant controverse. Die kreeg vorm in een reeks versimpelingen van de werkelijkheid. De eerste versimpeling werd gedaan door de in New York gevestigde groep Revolution Muslim . De serie brengt de profeet Mohammed nergens daadwerkelijk in beeld – hij wordt eerst afgedekt met een zwarte balk, vervolgens verstopt in een vrachtwagen en tenslotte verpakt in een berenkostuum. Bovendien wordt hij, in tegenstelling tot de andere geloofsfiguren (zie hier: een coke snuivende Buddha! Jezus aan de internetporno!) vol reverentie behandeld door alle figuren in de serie. Maar Revolution Muslim zag de woorden Mohammed en South Park in dezelfde zin, en veronderstelde een belediging. Op hun site plaatsten ze een als waarschuwing vermomde bedreiging (of een als bedreiging vermomde waarschuwing), compleet met foto van het lijk van Theo van Gogh: kijk maar wat er gebeurt als je de profeet Mohammed beledigt.

Versimpeling twee was voor rekening van Comedy Central, de zender die de serie in Amerika uitzendt. Zij besloten om het tweede deel van de aflevering te censureren. Parker en Stone plaatsten dit statement op hun eigen website: “After we delivered the show, and prior to broadcast, Comedy Central placed numerous additional audio bleeps throughout the episode. We do not have network approval to stream our original version of the show.” In de aflevering zoals hij uiteindelijk is uitgezonden, wordt het woord Mohammed consequent weggebliept. Ook zijn drie speeches aan het eind (van Stan, Jezus en de Kerstman), die volgens het statement van Parker en Stone gaan over “intimidation and fear”, volledig onhoorbaar. Vervolgens werd ook de aflevering 'Super Best Friends' uit het vijfde seizoen, waarin Mohammed kort te zien is, van de site gehaald. De dubbelaflevering 'Cartoon Wars', een reactie op de Deense cartooncontroverse uit 2006 waarin een beeld van Mohammed door de zender werd verwijderd, is nog wel te zien.

Versimpeling drie kwam van de Amerikaanse media en de wereldwijde fangemeenschap van de serie. Als één man schaarden de opiniemakers van Fox News, CNN en de Daily Show zich achter de makers van South Park en hun vrijheid van meningsuiting – kom daar maar eens om als je de katholieke kerk beledigd. En de fans geven op diverse fora af op de 'jihadisten' die mensen bedreigen om niets, en op de 'suits' van de zender die hun serie hebben verknipt.

Alleen lazen ze daarbij over het woordje 'additional' in de boodschap van Parker en Stone heen: niet het netwerk zette de eerste censuurstap, maar de makers zelf. Niet als zelfbescherming, maar als integraal onderdeel van de aflevering. Niet voor niets blijkt binnen drie minuten in die tweede aflevering dat het helemaal Mohammed niet was in dat berenpak, maar de Kerstman. Stan: “If we were gonna have someone in a bear costume, why would we actually have it be M******d, you f**king idiots!” De aflevering gaat namelijk helemaal niet over het beledigen van Mohammed, en ook niet (alleen) over hoe extremistische Moslims reageren op het beledigen van Mohammed, maar vooral over hoe wij weer reageren op die reacties.

Waar we het woord censuur vooral associëren met door de staat opgelegde restricties, bestaat die vorm feitelijk alleen nog in totalitaire regimes. In onze vrije samenleving is de censuur echter niet uitgebannen; hij is geïnternaliseerd en geïnstitutionaliseerd tot zelfcensuur; in kijkwijzers, door het wegbliepen van scheldwoorden, het verdrukken naar de niche van pornografische beelden. Precies het afzetten tegen die neiging levert politici als Wilders zoveel winst: “Zeggen waar het op staat” betekent zoveel als “Zeggen wat iedereen denkt maar niet durft te zeggen.” En wie de dingen die gezegd worden niet denkt, kan dat vervolgens nooit hard maken.

De makers van South Park tonen dat je hetzelfde punt kunt maken door niets te zeggen – of eigenlijk: door wat je zegt zeer opzichtig weg te bliepen. De drie speeches waar de aflevering mee eindigt, zijn volgens mij niet eens daadwerkelijk geschreven, zo overduidelijk is het wat er achter de pieptoon gezegd wordt en zo opzichtig wordt de censuur ervan ingeleid. Alleen blijkt deze subtiliteit minder goed te behappen door sensatiebeluste pers en schietgrage fans.

-Joost Broeren (1982) is volleerd Mediawetenschapper, was mede-oprichter van het studentenjournal BLIK en vent zichzelf nu uit als filmjournalist, onder andere als redacteur van De Filmkrant en The Milk Bar . In zijn vrije tijd speelt hij met Lego.-

Mail

Joost

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Bouchra Aouriaghel schrijft over opgroeien en leren dat je erbij hoort, maar eigenlijk ook weer niet. Als een kameleon verplaatst ze zich tussen twee werelden, eentje waarin ze Nederlands spreekt, en verbaasd wordt aangekeken als de juiste klanken in de juiste volgorde haar mond verlaten, en eentje waarin ze Marrokaans spreekt, goed genoeg om met haar ouders te kunnen communiceren, maar als ze de diepte in wil, komt het er ineens stotterend uit. En wat als de wereld je vraagt om te kiezen? Lees meer

Mosterdsoep

Onvermijdelijk

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Noura Harrath wordt een kind geboren dat daar misschien helemaal niet wilde zijn, of misschien nóg niet. 'Er waren weinig zachte plekken die voelden als een eeuwige omhelzing.' Lees meer

Mosterdsoep 4

Bijsluiter

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Fleur Hagi staan we op het punt een hele belangrijke beslissing te nemen. Lees meer

Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer