Asset 14

Wit is ook een kleur

Re: Wit is ook een kleur

In haar nieuwe film wil Sunny Bergman laten zien dat ook linkse, progressieve mensen zich schuldig maken aan racisme. Een belangwekkend uitgangspunt, maar daarmee is het nog niet meteen een goede film.

Zondag nestel ik me op de bank voor de documentaire van Sunny Bergman, Wit is ook een kleur. Ik ga iets leren over mijn witte privileges en ik heb er zin in. De documentaire begint veelbelovend. Nogal platte, witte mensen zitten op bootjes hun VOC-levensstijl te vieren. Er worden geen conclusies getrokken, dat is aan de kijker.

Daarna mogen we naar een kringgesprek kijken van witte en zwarte mensen die zojuist een stap-naar-voren/stap-naar-achteren-experiment uitvoerden dat duidelijk moet maken wie de meeste privileges kent, en wie de minste. De witte mensen eindigen vooraan, de zwarte mensen achteraan. Indrukwekkend om te zien, vooral de paniekerige blikken van de witte mensen: hoe gaan we ons hieruit lullen? Een man probeert het door te zeggen dat hij het ook weleens moeilijk heeft omdat hij lang is. Een ander door te zeggen dat hij ook niet houdt van veel blauw op straat. Ongemak over wit privilege in beeld gebracht.

Opgevoerd wordt Philomena Essed. Zij is een gerespecteerd hoogleraar Critical Race, Gender and Leadership Studies. Maar bij haar verhaal krijg ik voor het eerst twijfels bij de documentaire. Het lijkt alsof er dusdanig geknipt is in het gesprek met Bergman, dat de beweringen van Essed geen antwoorden zijn op haar vragen. Essed praat niet over haar eigen onderzoek, maar deelt een paar algemeenheden met een ernstig knikkende Bergman ernaast. Haar uitspraken zijn niet één op één toepasbaar op het experiment van zojuist, maar lijken dat wel. Het is een van de weinige wetenschappelijke omkaderingen in de film en had daarom best wat meer om het lijf mogen hebben.

Hierna volgt een gesprek met de ouders van Bergman waarbij Bergman reflecteert op wat haar ouders hun kind hebben verzuimd te leren over witte privileges. Daarna citeert ze zangerig uit het Kinderen-voor-Kinderenlijflied, ´een kind onder de evenaar is meestal maar een bedelaar´. Wat echter sinds 1993 gezongen wordt in het lied is: ´een kind onder de evenaar wordt later vaak een bedelaar´. Ook schrijnend wit paternalisme, maar wel wezenlijk iets anders. De zin zegt namelijk niet dat kinderen onder de evenaar minder zijn dan kinderen erboven, maar dat hun geografische locatie bepaalt of ze wel of niet in armoede opgroeien. Dit verschil maakt uit, want hierna gaan we naar het experiment waarin kinderen met een witte en zwarte pop spelen en denken dat de witte pop slimmer is. Bottom line: wij voeden onze kinderen op om te denken dat zwarte mensen minder zijn. Dat kan misschien zo zijn, maar ik betwijfel of ze dat van Kinderen voor Kinderen hebben geleerd. Dit maakt het niet minder erg, maar er wordt een niet-bestaand verband geïmpliceerd.

Tegen het einde zijn we getuige van een vreemd zelfbedacht experiment. Er komt een Hollandse Held aan bod van wie we moeten aannemen dat hij, zonder dat dit goed wordt toegelicht, een dubieus slavernijverleden heeft. Nu denk ik dat daarvoor betere voorbeelden dan Michiel de Ruyter te verzinnen zijn, maar waarschijnlijk dachten de documentairemakers: goh, hij heeft vast weleens een slaaf op z´n boot gehad, dus hij voldoet. Het portret van De Ruyter wordt rondgesjouwd op een bijeenkomst voor mariniers als een boegbeeld voor ons foute verleden. De Ruyter is de oprichter van het Korps Mariniers; de documentairemakers konden ervan uitgaan dat de mensen op de bijeenkomst zijn portret zouden herkennen en er positief op zouden reageren. Dit gebeurt dus ook. Vervolgens wordt de conclusie getrokken dat mensen niet stilstaan bij het foute verleden van Michiel de Ruyter, nog steeds zonder toelichting op dat foute verleden. Terug naar de studio.

De drijvende gedachte achter de documentaire boeit enorm. Witte mensen leven in een witte bubbel, en denken daardoor dat hoe zij de wereld zien universeel is. Dit leidt tot gevoelens – onbewust of bewust – van superioriteit. Bergman zegt aan het begin van de documentaire dat ze het niet wil hebben over het racisme van Henk en Ingrid, maar over het sluimerende racisme in haar eigen kringen: linkse progressieven. Wat ik jammer vind is dat ze daar juist niet in slaagt. Want de meest spraakmakende beelden zijn die van de witte mensen in de bootjes op de Amstel en in de volks- en vinexwijken, de mariniers, en een mevrouw die op het terras een kop thee drinkt naast een Black Lives Matter-demonstratie en zegt dat ‘alle aandacht altijd naar die zwarten gaat’. Zij reageren allen openhartig en soms racistisch op de vragen van Bergman en dit levert interessante beelden op. Maar ze zijn geen linkse progressieven.

Ik kan helaas niet de hele documentaire puntsgewijs bespreken – misschien dat De Snijtafel zich er eens aan kan zetten. Maar de lovende recensies de volgende dag in de Volkskrant, NRC Handelsblad, Het Parool en HP/De Tijd verbaasden me. Ik vermoed dat veel mensen die zeggen dat de documentaire goed is bedoelen: 'Ik ben het eens met het punt dat Sunny Bergman probeert te maken en ga daarom het belang van deze documentaire onderstrepen’. Daar kan ik me wel iets bij voorstellen, en ik denk ook dat ik het met het punt van de documentaire eens ben. Maar ik denk dat dat punt beter gemaakt had kunnen worden. Het doel schijnt de middelen te heiligen, maar in dit geval had ik graag gezien dat het onderwerp de documentaire kreeg die het verdient.

Afbeelding: still uit Wit is ook een kleur.

Mail

Suzanne Schönbeck is bureauredacteur bij Sdu Uitgevers en eindredacteur bij Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Informatie, desinformatie en onbegrijpelijke naaipatronen

Telt iets als informatie als het voor de meeste mensen onleesbaar is? Alma Apt las de dichtbundel ‘Garments against Women’ van Anne Boyer. In die bundel legt zij een relatie tussen naaien en boekhouding: goede informatie hoeft net als een naaipatroon niet altijd transparant te zijn. Lees meer

Hard//talk: THIS IS MY PARK

THIS IS MY PARK

Kun je als vrouw wel stellen dat een park voor jou is? Marthe van Bronkhorst ziet in de billboards van Beyoncé meer verkooptruc dan feminisme. En stelt: het feminisme is er nog lang niet. Lees meer

Filmtrialoog: I am Greta

I am Greta

Documentairemaker Nathan Grossman portretteert Greta Thunberg tijdens haar missie om de ernst van klimaatverandering te laten doordringen bij politieke leiders. Lees meer

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Filmvrouwen die hun onderdrukker met een hakbijl of naaldhak te lijf gaan

Vrouwen in films reageren soms onverschrokken of ronduit agressief op het seksisme dan hun ten deel valt. Dat is spannend en zelfs bewonderenswaardig, al blijft geweld in het echte leven ongewenst. Toch kunnen we van deze films iets leren, aldus Lotje Steins Bisschop en Roselien Herderschee. Lees meer

Nieuws in beeld: Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Illustrator Rueben Millenaar is blij dat de avondklok vanavond ingaat, al zou hij wel graag zien dat we meer aandacht hebben voor de mensen die onder de maatregel lijden. Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers