Asset 14

Wanda de Kanter in Zomergasten

Wanda de Kanter in Zomergasten

Geen veroordelende activist, maar een meedogende arts schoof gisteravond aan bij Janine Abbring. Wanda de Kanter deed er alles aan om ons duidelijk te maken dat patiënten nooit schuld hebben aan hun ziekte. De schuld van de vele slachtoffers van tabak legt ze neer bij een nalatige overheid.

Waar het bestaande vooroordeel over artsen luidt dat zij vooral geïnteresseerd zijn in de technische kant van hun beroep en niet in de mensen, liet longarts Wanda de Kanter gisteravond precies het omgekeerde zien. Echte dokters huilen ook, aldus de titel van een boek van een collega die de inzichten op zijn eigen functioneren en zijn beroepsgroep deelt nadat hij zelf kankerpatiënt in zijn eigen ziekenhuis was geworden. Uiteraard is De Kanter ook geïnteresseerd in de technische kant van haar vak, wat spreekt uit haar keuze voor een fragment over internationaal toponderzoeker René Bernards en haar bewondering voor hem (“de Johan Cruijff van de wetenschap”, nog een held van De Kanter). Maar de nadruk van de avond ligt op de achtergrond en beleveniswereld van de patiënt.

De Kanter scheidt werk van privé, ze moet wel. Daardoor lukt het haar om ’s nachts niet wakker te liggen van al het leed dat ze overdag ziet, ook al heeft ze alle gesprekken die ze ooit met patiënten gevoerd heeft nog steeds in haar geheugen. Haar grootste angst is om tekort te schieten, in haar diagnose, in haar ‘kwartiertje’ met de patiënt, waarin zij een slechtnieuwsgesprek voert of een behandelplan doorneemt.

Als René Bernards de Johan Cruijff is, is De Kanter de Paul de Leeuw van de medische wetenschap

Ze heeft ‘het kwartiertje’ zelf ook meegemaakt als naaste van haar jongere broer Wieger, die de kanker uiteindelijk niet zou overleven. Wat kan er dan in godsnaam troosten? Voor haar was dat onder andere de documentaire van Nick Cave, One More Time With Feeling. Cave verloor zijn tienerzoon en spreekt intens en waarachtig over rouw, hoe die je terugtrekt als een elastiek. Maar breder dan deze documentaire zit troost voor De Kanter in de kracht van muziek. We zien een fragment van Ramses Shaffy, die door de gevolgen van Korsakov zeer is aangedaan, maar door muziek weer haarscherp zijn eigen liederen prachtig ten gehore kan brengen. De Kanter vertelt erbij dat uit onderzoek is gebleken dat in ons geheugen muziek het langst bewaard blijft, en dat er goede aanwijzingen zijn dat muziek ons minder depressief en zelfs gelukkiger maakt. In een fragment uit De schreeuw van de Leeuw (1992) zien we de kracht van muziek verbeeld door aidspatiënt René Klijn bij Paul de Leeuw, die samen het lied Mr. Blue ten gehore brengen.

De Kanter uit haar bewondering voor Paul de Leeuw, die in de aflevering niet alleen het stigma op de ziekte beetpakt, maar ook oprechte interesse toont in René en compassie heeft. Om vervolgens weer de brug naar haar beroep te maken: mensen hebben nooit schuld aan hun ziekte. Niet aan hiv, niet aan longkanker. En: “Artsen hebben ook compassie.” Waar De Kanter De Leeuw mee complimenteert is wat haarzelf typeert. Als René Bernards de Johan Cruijff is, is zij de Paul de Leeuw van de medische wetenschap.

Als arts moet je je verdiepen in de mens achter de patiënt. De Kanter vindt dat palliatieve zorg hierin tekortschiet. Hoe houd je het vol, de spanning van elke drie maanden weer een scan? De combinatie van je ziekte met je privéleven? Dat zouden, naast ‘heb je pijn’, structurele vragen aan (ex-)patiënten moeten zijn. Haar zorgen hierom nemen toe nu de druk op verpleegkundigen toeneemt, ziekenhuizen soms zalen of bedden moeten sluiten en diensten niet gevuld krijgen met personeel.

Sigaretten zijn verslavend ‘by design’

Niet alleen zorg schiet tekort, maar meer nog de bestrijding van het ontstaan van de ziekte. Het grote aantal slachtoffers van roken kent meerdere structurele oorzaken. Dit begint al in ons DNA: verslavingsgevoeligheid is erfelijk bepaald. Maar meer nog dan dat is onze achtergrond bepalend, wat De Kanters eerste fragment uit Over de Streep van Jessica Villerius (2010) illustreert. De Kanter vult aan: er is een kloof tussen hoog- en laagopgeleid Nederland. Daarom geldt het credo It takes a village to raise a child. Er zijn mensen die minder goed voorbereid zijn verstandige keuzes te maken. Zelf begon De Kanter op haar twaalfde met roken toen zij, uit het zicht van haar ouders, op kostschool terechtkwam. Haar roken werd wel bestraft, maar niet de straf van het in alle zwaarte voelen van de teleurstelling van je ouders. En dat opvoeding bepalend is, illustreert ze met het welbekende hilarische fragment uit Little Britain waarin een andere orale verslaving aan bod komt. Het “bitty-effect”, blijft dit heten in de rest van de uitzending.

De Kanters activistische leven komt eigenlijk pas in de tweede helft van de aflevering uitgebreid aan bod. Het voelt inmiddels niet meer als een verrassing hoe de arts naar de tabaksindustrie kijkt: het activisme vloeit voort uit haar visie op mens en gezondheid, het past bij haar. Vrijwel moeiteloos somt ze het ene na het andere alarmerende feit op: kinderen kennen op hun negende al drie sigarettenmerken. Philip Morris lobbyt met succes onder Europarlementariërs, die je in debatten hun argumenten hoort echoën. Er zijn in Nederland 60.000 verkooppunten van tabak en nog geen aanwijzingen dat dit er minder gaan worden. Elke dag beginnen zeventig kinderen met roken. Twee op de drie rokers sterft aan de gevolgen van roken. En tegelijkertijd verandert er al decennia vrijwel niets.

Sigaretten zijn verslavend ‘by design’: de industrie voegt welbewust stoffen toe met dit doel. Dit is legaal, zo werd onlangs teleurstellend genoeg bevestigd door een uitspraak van het hof. Wanda de Kanter is hierdoor van mening dat de staat medeplichtig of op zijn minst nalatig is, en daardoor schuldig aan de dood van rokers. Hoe blijf je gemotiveerd om deze strijd te blijven voeren? vraagt Abbring. Het antwoord van De Kanter: haar patiënten. Niet alleen omdat zij bij bosjes blijven sterven. Maar omdat zij zichzelf de schuld blijven geven. Dát is waar zij zich niet bij neer kan leggen. Uit compassie.



Mail

Suzanne Schönbeck is bureauredacteur bij Sdu Uitgevers en eindredacteur bij Hard//hoofd.

Bram Dirven oordeelt, maakt en bepaalt over illustraties en is hiermee de illustratordictator bij Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 46

Demoontjes

Marthe van Bronkhorst laat haar demoontjes uit. Dat scheelt, want dan hoeft ze ze even niet zelf te dragen. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

In ‘Adult Alternative’ verleggen transgender modellen de grenzen van het begeerlijke

In ‘Adult Alternative’ verleggen transgender modellen de grenzen van het begeerlijke

Met Adult Alternative, ‘de eerste erotische fototentoonstelling met transgender, intersekse en non-binaire modellen ooit’, wil Pride Photo Nijmegen een taboedoorbrekende expo neerzetten. Die belofte wordt slechts ten dele waargemaakt, zag Marte Hoogenboom – al is ook dat de moeite waard. Lees meer

Heimweek Mixtape

Heimweek Mixtape

Heimwee kan niet zonder muziek, en een themaweek niet zonder mixtape. Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met liedjes gekozen door redacteuren. Lees meer

Heimwee is de wreedste pijn

Heimwee is de wreedste pijn

Is heimwee vertaalbaar? Marthe van Bronkhorst reflecteert op de emotie in haar vertalingen van drie romantische dichters die zeer onder hun heimwee leden. Lees meer

Ter Reparatie

Ter Reparatie

Soms past toch niet alles op de manier waarop je het je had voorgesteld. Vrienden doen alles voor elkaar, toch? Een kort verhaal over elkaar net missen, drie vrienden en een paarse trui. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Nieuwe nostalgie 1

Nieuwe nostalgie

Normaal gesproken vragen wij onze redacteuren: wat maakt je blij? Tijdens de Heimweek: wat maakt je nostalgisch? Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Fantoompijn Evangeline Habarurema

Fantoompijn

Alle dingen gaan voorbij, de mooiste, maar ook de pijnlijkste dingen. Een troostvolle tip voor iedereen die verliest en rouwt, en het officiële Hard//hoofd-debuut van schrijver en illustrator Evangeline Agape. Lees meer

Als het doek valt

Als het doek valt

De gevoelens van heimwee waardoor Eva als kind geteisterd werd, ervaart ze als volwassen vrouw van tijd tot tijd nog steeds. Lees meer

 Samen alleen op de wereld

Samen alleen op de wereld

Speciaal voor de Heimweek delen tien fotografen beelden die hen doen terugverlangen naar een plek of een moment in hun leven. Het resultaat is een uniek inkijkje in de diversiteit van heimwee en nostalgie; misschien wel de allerindividueelste emoties. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Nog even, langzaam

Nog even, langzaam

Soms heb je heimwee naar dingen die er nog zijn. Nora van Arkel schreef een gedicht over heimwee naar een relatie die nog niet voorbij is: 'hier, fluister ik maar alles / wat ik voel is morgen'. Lees meer

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Wanneer zwaartekracht zich omdraait

Imme lijdt aan gemis. Ze heeft houvast nodig. Maar hoe ziet dat eruit? Een evocatief verhaal over troost en verlangen van kunstenaar Sanne van Balen. Lees meer

Redactioneel

Hard//hoofd doet of ze thuis is

Hard//hoofd nodigt je van harte uit: doe alsof je thuis bent in deze heimweek. Wat betekent thuis zijn in tijden van pandemie? Of voor mensen die een plek zoeken om veilig te leven, maar daarvoor op de vlucht moeten? Hoe inspireert heimwee de kunstenaar? Het wordt een week om naar terug te verlangen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Strijdbaarheid (en wiskunde)

Strijdbaarheid (en wiskunde)

Deze week worden onze redacteurs blij van strijdbaarheid en een online tentoonstelling in New York. Lees meer

Morgen ruikt naar tijgers

Morgen ruikt naar tijgers

Een tijgerbrood, een zoektocht en een verzameling geurzakjes. Zullen Jefta en Ellis vinden waar ze naar op zoek zijn? Een voorpublicatie uit het afstudeerwerk van Francis Nagy. Lees meer

Fossil Free Culture NL over een Museumplein zonder Shell  1

In de kunst is Shell niet welkom, zegt Fossil Free Culture NL

Bedrijven als Shell hebben in de cultuursector nog een dikke vinger in de pap. Een gesprek met de kunstenaars-activisten van 'Fossil Free Culture' over artwashing, politieke kunst en feminisme in tijden van klimaatontwrichting. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan