Asset 14

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij.

In Micha Wertheims voorstelling Voor alle duidelijkheid staat een muur centraal. Of beter gezegd: frontaal op het podium. Het decor bestaat uit niet veel meer dan een stoel en een door twee bouwlampen verlichte blinde muur die een klein reepje podium overlaat waarop Wertheim zich twee uur druk maakt over de samenleving. Ondanks aandacht voor thema’s als het klimaat en frauderende banken benadrukt Wertheim dat hij geen geëngageerde voorstelling heeft gemaakt. Integendeel: zijn verhaal heeft geen diepere boodschap. Indien Wertheim hier gelijk in zou hebben zou het stuk niet de gebruikelijke vijf sterren verdienen die een recensent doorgaans reserveert voor een scherpe en actuele voorstelling.

Wat blijft er nog over om te leren kennen, als je niet alleen weet wat er allemaal was maar ook wat er zal zijn?

Toch was het weer raak: alleen maar lovende recensies. Op een recensie in De Groene Amsterdammer na, waarin Dick Zijp constateert dat de voorstelling zo strak in elkaar steekt dat er weinig voor de verbeelding van het publiek overblijft.

Wertheim noemt de historicus Yuval Noah Harari die in zijn boeken in sneltreinvaart de geschiedenis en toekomst van de mensheid doorloopt. Van geschiedenis tot vrije wil, van wetenschap tot mensenrechten, en van religie tot data, Harari weet alles en geen enkele discipline is hem onbekend. Wertheim verwondert zich hierover. Hoe kan één persoon vrijwel de gehele verzameling van menselijke kennis tot zich nemen? En wat blijft er nog over om te leren kennen, als je niet alleen weet wat er allemaal was maar ook wat er zal zijn? Niet alleen wereldberoemde historici hebben soms de neiging de wereld in een allesverklarend en voorspellend kader te plaatsen. Denk bijvoorbeeld aan kunstliefhebbers die in één blik weten wie een schilderij heeft gemaakt, om vervolgens direct door te lopen naar het volgende werk. Met hun kennis hebben de kunstliefhebber en ook Harari muren opgebouwd die hen hun zicht ontnemen, of op zijn minst, beperken. Iedereen heeft in meer of mindere mate dergelijke muren van kennis nodig om zich uit de voeten te maken in de wereld. Het probleem, met epistemologische murenmetselaars als Harari, is dat vragen en kritiek op hun verhaal geen grip krijgen. Het enige wat je kan doen is hun bouwsels accepteren of hoofdschuddend de andere kant opkijken. De muur staat en zal ook blijven staan, wie of wat daar ook iets van vindt. De vraag is echter in hoeverre Wertheim ons, als publiek, of hemzelf als theatermaker, nog wel enige ruimte biedt.

In Bret Easton Ellis’ Less than Zero antwoordt een drugsdealend rijkeluiskind op de vraag wat hij niet heeft in zijn leven dat hij niets te verliezen heeft. Juist de reden dat we doorgaans wel iets te verliezen hebben dwingt ons om ons handelen af te stemmen op dat van anderen, om zo het daadwerkelijke verlies voor te zijn. Wertheim is zich hier ook van bewust en besteedt meerdere malen expliciet aandacht aan het belang van het vallen, verdwalen en niet-weten. Maar juist door deze explicatie voorkomt hij een val of dwaling in zijn eigen show. Niet voor niets kopte De Volkskrant dat hij het publiek in een ‘gedenkwaardige houdgreep’ hield. De ver op het podium geplaatste muur versterkt dit effect alleen maar en het publiek rest niets anders dan het ondergaan van Wertheims ‘hele lange gesprek’. Voor kijkers die nog niet geheel zijn doordrongen van het paradoxale karakter van het moderne bestaan kan het prettig zijn om daar door Wertheim op slimme wijze mee te worden geconfronteerd.

Wertheim weet dat ik weet dat Wertheim weet hoe het zit in de wereld.

Ikzelf had de roep om een herwaardering van de imperfectie al wel eerder gehoord en kon daardoor weinig met zijn hermetisch opgebouwde betoog. Uiteraard is dat deels Wertheims doel en versterkt dat enkel zijn houdgreep op het publiek. Het jammere is dat elke vorm van interactie hierdoor de kop wordt ingedrukt. Wertheim weet hoe het zit in de wereld. Ik weet dat Wertheim weet hoe het zit in de wereld en Wertheim weet dat ik weet dat Wertheim weet hoe het zit in de wereld... The end.

Het had hem gesierd ruimte te laten voor een kleine opening in de muur die zijn betoog was. Decortechnisch had een scheurtje (ik noem maar wat) in de fysieke muur al enorm geholpen. In de voorstelling die ik in Delft bijwoonde was hiertoe al een poging gedaan. Boven de muur wiegde zachtjes het groen van enkele daarachter opgestelde planten heen en weer. De planten waren het bewijs van het bestaan van een andere nog onontdekte wereld buiten die van Wertheim. En hoewel hij neus-muur eindigde in de versie die recentelijk door de NPO werd uitgezonden, struikelde hij in Delft die wereld in via een deurtje. Hoe deze opening en val door de muur zich verhield tot Wertheim—als almachtige manipulator—en het publiek—als passieve toehoorder—, bleef helaas onbesproken. En dat is jammer, met name gezien Wertheims les dat samen vallen in het leven, oneindig veel makkelijker is dan alleen.

Mail

Gijs van Maanen (1991) studeerde geschiedenis en filosofie in Leiden en promoveert tegenwoordig aan de Universiteit van Tilburg.

Pirmin Rengers is illustrator en docent. Hij woont in Assen, werkt overal en houdt van hobby's.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziRedacteur
Lees meer
het laatste
Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Filmtrialoog: Queen & Slim

Queen & Slim

Onze redacteuren zagen Queen & Slim, een 'instant classic met een hoge mate van urgentie'. Lees meer

Re: Hier (CONCEPT)

Hier

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: Anne Chris van Doesburg reageert op de reflecties van dichter Ingmar Heytze. Lees meer

 Mag ik dan niks meer zeggen?

Mag ik dan niks meer zeggen?

'De vrije uitwisseling van informatie en ideeën, de levenslijn van een liberale samenleving, wordt met de dag verder ingeperkt', vonden zo'n 150 prominenten in een publieke aanklacht tegen de 'cancel culture'. Kritiek op de brief liet niet lang op zich wachten. Lees meer

Wat heeft een mens aan een miljard?

Wat heeft een mens aan een miljard?

Wie de vermogensongelijkheid in Nederland aan de kaak stelt, hoort regelmatig: ‘Gelukkig zijn we geen Amerika. Daar is de rijkdom pas oneerlijk verdeeld!’ Dat klopt. Maar we staan wel op de tweede plek. Zo egalitair is ons land niet. Lees meer

Sinds Corona zijn we op retraite zonder rust

Sinds Corona zijn we op retraite zonder rust

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: filosoof Aldo Kempen reageert op de reflecties van filosoof Miriam Rasch. Lees meer

 Corona-afval brengt meerkoet in de nesten

Corona-afval brengt meerkoet in de nesten

Meerkoeten blijken hun nesten maar wat graag te bouwen met ons corona-afval. Dat heeft voor-, maar vooral veel nadelen. Lees meer

Rueben Millenaar

“Excuses voor de slavernij? Moet ik me schuldig voelen?”

Overheidsexcuses zijn hét moment voor Nederland om het koloniale verleden eens recht in het gezicht aan te kijken, schrijft Lennart Bolwijn. Lees meer

 1

'Ik gebruik de toekomst, het verleden en het tijdloze'

In de interviewserie ‘Tijdsvensters’ laten De Bedachtzamen steeds een creatieve denker reflecteren op het begrip ‘tijd’. Op Hard//hoofd reageren collega’s in stijl. Vandaag: illustrator Mans Weghorst reageert op de reflectie van animator Michael Dudok de Wit. Lees meer

 Vijftig jaar parade op de barricade

Vijftig jaar parade op de barricade

Vandaag precies vijftig jaar geleden liepen duizenden Amerikanen mee in de eerste Gay Pride Parade. Lees meer

Juist nu kan het straatbeeld anders 3

Juist nu kan het straatbeeld anders

In veertig tramhaltes verspreid over Den Haag is in plaats van reclame een kunstproject te zien van collectief Topp & Dubio. Lees meer

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Homo? Ik zeg liever dat ik op jongens val

Als iedereen zo graag met ‘homo’ wil schelden, laten we het dan ook als scheldwoord behandelen. Laten we voetbalwedstrijden stilleggen bij homofobe uitlatingen. Laten we druk uitoefenen op kranten die homofobe artikelen publiceren, schrijft Sebastiaan van der Lubbe. Lees meer

Nieuws in Beeld: Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt 10

Hoe het bedrijfsleven demonstraties mogelijk maakt

Fotograaf Ka-Tjun Hau bracht de 'achterkant' van de antiracismedemonstraties in beeld. Lees meer

Hard//talk: ‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

‘Black Lives Matter’ betekent óók in Nederland politiegeweld tegengaan

De politie meer geweldsbevoegdheden geven is volstrekt onnodig. Het is zelfs onwenselijk en gevaarlijk. Lees meer

Hard//talk: De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

De anderhalve meter negeren mag best, maar alleen als het geld oplevert

Als de antiracismedemonstranten die begin deze maand op de Dam stonden de schuld krijgen van een tweede coronagolf, is dat niet omdat ze een risico namen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan