Asset 14

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij.

In Micha Wertheims voorstelling Voor alle duidelijkheid staat een muur centraal. Of beter gezegd: frontaal op het podium. Het decor bestaat uit niet veel meer dan een stoel en een door twee bouwlampen verlichte blinde muur die een klein reepje podium overlaat waarop Wertheim zich twee uur druk maakt over de samenleving. Ondanks aandacht voor thema’s als het klimaat en frauderende banken benadrukt Wertheim dat hij geen geëngageerde voorstelling heeft gemaakt. Integendeel: zijn verhaal heeft geen diepere boodschap. Indien Wertheim hier gelijk in zou hebben zou het stuk niet de gebruikelijke vijf sterren verdienen die een recensent doorgaans reserveert voor een scherpe en actuele voorstelling.

Wat blijft er nog over om te leren kennen, als je niet alleen weet wat er allemaal was maar ook wat er zal zijn?

Toch was het weer raak: alleen maar lovende recensies. Op een recensie in De Groene Amsterdammer na, waarin Dick Zijp constateert dat de voorstelling zo strak in elkaar steekt dat er weinig voor de verbeelding van het publiek overblijft.

Wertheim noemt de historicus Yuval Noah Harari die in zijn boeken in sneltreinvaart de geschiedenis en toekomst van de mensheid doorloopt. Van geschiedenis tot vrije wil, van wetenschap tot mensenrechten, en van religie tot data, Harari weet alles en geen enkele discipline is hem onbekend. Wertheim verwondert zich hierover. Hoe kan één persoon vrijwel de gehele verzameling van menselijke kennis tot zich nemen? En wat blijft er nog over om te leren kennen, als je niet alleen weet wat er allemaal was maar ook wat er zal zijn? Niet alleen wereldberoemde historici hebben soms de neiging de wereld in een allesverklarend en voorspellend kader te plaatsen. Denk bijvoorbeeld aan kunstliefhebbers die in één blik weten wie een schilderij heeft gemaakt, om vervolgens direct door te lopen naar het volgende werk. Met hun kennis hebben de kunstliefhebber en ook Harari muren opgebouwd die hen hun zicht ontnemen, of op zijn minst, beperken. Iedereen heeft in meer of mindere mate dergelijke muren van kennis nodig om zich uit de voeten te maken in de wereld. Het probleem, met epistemologische murenmetselaars als Harari, is dat vragen en kritiek op hun verhaal geen grip krijgen. Het enige wat je kan doen is hun bouwsels accepteren of hoofdschuddend de andere kant opkijken. De muur staat en zal ook blijven staan, wie of wat daar ook iets van vindt. De vraag is echter in hoeverre Wertheim ons, als publiek, of hemzelf als theatermaker, nog wel enige ruimte biedt.

In Bret Easton Ellis’ Less than Zero antwoordt een drugsdealend rijkeluiskind op de vraag wat hij niet heeft in zijn leven dat hij niets te verliezen heeft. Juist de reden dat we doorgaans wel iets te verliezen hebben dwingt ons om ons handelen af te stemmen op dat van anderen, om zo het daadwerkelijke verlies voor te zijn. Wertheim is zich hier ook van bewust en besteedt meerdere malen expliciet aandacht aan het belang van het vallen, verdwalen en niet-weten. Maar juist door deze explicatie voorkomt hij een val of dwaling in zijn eigen show. Niet voor niets kopte De Volkskrant dat hij het publiek in een ‘gedenkwaardige houdgreep’ hield. De ver op het podium geplaatste muur versterkt dit effect alleen maar en het publiek rest niets anders dan het ondergaan van Wertheims ‘hele lange gesprek’. Voor kijkers die nog niet geheel zijn doordrongen van het paradoxale karakter van het moderne bestaan kan het prettig zijn om daar door Wertheim op slimme wijze mee te worden geconfronteerd.

Wertheim weet dat ik weet dat Wertheim weet hoe het zit in de wereld.

Ikzelf had de roep om een herwaardering van de imperfectie al wel eerder gehoord en kon daardoor weinig met zijn hermetisch opgebouwde betoog. Uiteraard is dat deels Wertheims doel en versterkt dat enkel zijn houdgreep op het publiek. Het jammere is dat elke vorm van interactie hierdoor de kop wordt ingedrukt. Wertheim weet hoe het zit in de wereld. Ik weet dat Wertheim weet hoe het zit in de wereld en Wertheim weet dat ik weet dat Wertheim weet hoe het zit in de wereld... The end.

Het had hem gesierd ruimte te laten voor een kleine opening in de muur die zijn betoog was. Decortechnisch had een scheurtje (ik noem maar wat) in de fysieke muur al enorm geholpen. In de voorstelling die ik in Delft bijwoonde was hiertoe al een poging gedaan. Boven de muur wiegde zachtjes het groen van enkele daarachter opgestelde planten heen en weer. De planten waren het bewijs van het bestaan van een andere nog onontdekte wereld buiten die van Wertheim. En hoewel hij neus-muur eindigde in de versie die recentelijk door de NPO werd uitgezonden, struikelde hij in Delft die wereld in via een deurtje. Hoe deze opening en val door de muur zich verhield tot Wertheim—als almachtige manipulator—en het publiek—als passieve toehoorder—, bleef helaas onbesproken. En dat is jammer, met name gezien Wertheims les dat samen vallen in het leven, oneindig veel makkelijker is dan alleen.

Mail

Gijs van Maanen (1991) studeerde geschiedenis en filosofie in Leiden en promoveert tegenwoordig aan de Universiteit van Tilburg.

Pirmin Rengers is illustrator en docent. Hij woont in Assen, werkt overal en houdt van hobby's.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer