Uit The Social Network blijkt dat regisseur David Fincher en scenarist Aaron Sorkin voor elkaar gemaakt zijn." /> Uit The Social Network blijkt dat regisseur David Fincher en scenarist Aaron Sorkin voor elkaar gemaakt zijn." />
Asset 14

Megalomaan, geniaal, arrogant, onzeker

Beeld: The Social Network

The Social Network is een kroniek van de ontstaansgeschiedenis van Facebook en een karakterstudie van haar bedenker Mark Zuckerberg. De film werd geregisseerd door David Fincher, maar is evengoed het geesteskind van scenarist Aaron Sorkin. Een blik op The Social Network en Sorkins eerdere werk.

Natuurlijk, The Social Network is vooral de nieuwe film van David Fincher, voormalig reclame- en clipmaker en dankzij doorbraakfilm Fight Club (1999) en het recente Zodiac (2007) tegenwoordig een van de meest indrukwekkende regisseurs die Hollywood rijk is. De warrige en conflictrijke ontstaansgeschiedenis van Facebook die de film toont, heeft onvermijdelijke parallelen met Fight Club: ook hier draait het om impliciet seksisitische mannenclubjes. Alleen is het geweld niet fysiek maar digitaal.

Maar de film heeft evengoed verbanden met het werk van zijn twee andere belangrijkste makers. Ten eerste schrijver Ben Mezrich, auteur van het boek 'The Accidental Billionaires' waarop de film werd gebaseerd. Mezrich specialiseert zich voor zijn non-fictie boeken in dit soort verhalen over groepjes branieschoppende genieën die een systeem weten te ondermijnen en uitmelken alvorens ze aan hun succes ten onder gaan. Het bekendste daarvan is nog altijd het eerste dat hij schreef: Bringing Down the House, over een groep wiskundestudenten van MIT die een blackjack-systeem ontwikkelden waarmee ze casino's leegtrokken – onlangs verfilmd als het iets te gladde 21 (Robert Luketix, 2008). Facebook heeft bovendien zijn oorsprong in de studentenwereld van de prestigieuze Harvard-universiteit, waar Mezrich magna cum laude afstudeerde in de sociale wetenschappen.

Sorkins series

Maar belangrijker nog dan Mezrich' invloed is die van de scenarist die zijn boek naar een filmscript vertaalde: Aaron Sorkin. Deze was eerder verantwoordelijk voor de scenario's van A Few Good Men (Rob Reiner, 1992), The American President (Rob Reiner, 1995) en Charlie Wilson's War (Mike Nichols, 2007). Maar hij vergaarde zijn roem vooral als auteur van de gerenommeerde tv-serie The West Wing. Hij was bedenker en uitvoerend producent van de reeks die zich achter de schermen in het Witte Huis afspeelt, en schreef bovendien (mee aan) alle achtentachtig afleveringen van de eerste vier seizoenen – voordat hij samen met vaste regisseur Thomas Schlamme opstapte wegens een ruzie met productiestudio Warner Brothers. Het heeft er alle schijn van dat Sorkin zelf een even geniale en maniakale workaholic is als zijn favoriete personages.

The West Wing werd afgelopen april hier nog getipt door hard//hoofd-redacteur Elon Heymans. Hij was toen net door de zeven seizoenen van de inderdaad fenomenale tv-serie heen, en schreef zijn stuk in de roes van de wilde euforie die de overwinning op 'het monster' schijnbaar bij hem had opgewekt. Ik zat toen ik dat stuk las middenin seizoen zes, en kon niet anders dan beamen dat The West Wing één van de beste Amerikaanse tv-series ooit is. Een soort utopische tegenhanger van de reflecties op de Amerikaanse droom die in The Wire (De Beste Televisieserie Aller Tijden) zijn dystopische weerslag vond.

Beeld: The West Wing

Toen ook ikzelf een week of wat later door de volledige serie heen was, deelde ik Heymans' roes echter absoluut niet. Integendeel: ik voelde een West Wing-vormig gat in mijn bestaan als tv-kijker. Gelukkig vond ik toen Studio 60 on the Sunset Strip, de serie die Sorkin daarna maakte. In het Amerikaanse tv-seizoen 2006-2007 werden de 22 afleveringen uitgezonden van deze reeks, die draait om de perikelen achter de schermen van een Saturday Night Live-achtig sketch comedy programma. De setting is anders, maar de toon is ontzéttend West Wing: vol gravitas wordt door een ijzersterke ensemblecast gesteggeld in de wandelgangen, met name over grote thema's als geloof versus vrije meningsuiting en commercie versus kunst, in razendsnelle dialogen als pingpongwedstrijdjes met drie ballen. En stiekem komt ook de oorlog in Irak, een centraal onderwerp van The West Wing, gewoon weer even voorbij.

Waar de show-in-de-show echter onder leiding van kersvers makersduo Matt Albee (Matthew Perry) en Danny Tripp (Bradley Whitford) een succesverhaal wordt, bleef de show-buiten-de-show-in-de-show achter. De kijkcijfers van Studio 60 waren te laag, en al na één seizoen trok zender NBC er de stekker uit. Een geluk bij een ongeluk: het gaf Sorkin de ruimte zijn filmcarrière nieuw leven in te blazen. Stap één is nu The Social Network, dat zoals het er nu voor staat volgend jaar zal worden gevolgd door basketbalfilm Moneyball en in 2012 door musical Follies.

Sorkin meets Fincher

Dat de auteur door The Social Network werd aangetrokken is niet verwonderlijk: wonderkind Mark Zuckerberg (Jesse Eisenberg), de spil van de film, is een typisch Sorkin-personage. De medeoprichter en programmeur van Facebook is megalomaan, arrogant, hyperintelligent en sociaal onbeholpen. Vul voor programmeren 'politiek' in en je hebt Josh Lyman (opnieuw Bradley Whitford) uit The West Wing; maak er 'comedy' van en daar is Studio 60's Matt Albee. Net als elders in Sorkins werk is voor vrouwen geen rol van betekenis weggelegd, behalve dan dat zij de veroorzakers zijn van al het mannelijk gedrag. The Social Network maakt aannemelijk dat Zuckerberg Facebook ontwikkelde omdat zijn vriendin Erica hem dumpte. Maar als twee Facebook-groupies tijdens een bedrijfsvergadering waar de taken worden verdeeld aan Zuckerberg vragen of zij ook iets kunnen doen is de reactie een simpel: “nee.”

Het is veelzeggend dat The Social Network uiteindelijk toch vooral een film van regisseur David Fincher wordt, zonder dat de Sorkins dialogen daaronder lijden. Sterker nog: niet eerder kwam Sorkins stijl op het witte doek zo goed tot zijn recht. Sorkin en Fincher zijn aan elkaar gewaagd. Ze zijn beiden obsessief: Sorkin duldt geen coscenaristen en Fincher staat er om bekend van de meest onbeduidende shots tientallen takes te draaien, totdat hij precies heeft wat hij wil. Ze staan beiden bekend als klootzakken, vooral tegenover acteurs nietsontziend in hun streven naar perfectie. En ze blijven beiden ondanks dat alles toch aan het werk, omdat ze geniaal zijn en resultaten halen. Het is de perfecte combinatie: ook David Fincher zou zo een door Aaron Sorkin geschreven personage kunnen zijn.

Mail

Joost

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Hard//hoofd is trotse mediapartner van literair festival Nieuwe Types, dat gedurende de hele maand maart plaatsvindt in Arnhem én online. Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Revolutie in kleine stappen

In plaats van te praten

Deze week worden onze redacteuren nogmaals blij van Micha Wertheim en vinden ze alternatieve wijzen om gesprekken te voeren (of juist niet). Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers