nieuwsbrief
Asset 14

Mandril George

De mandril heeft hoektanden ter grootte van mensenduimen en een gezicht in oorlogskleuren. Toch is deze aap de muze van menig schilder. Marius vergelijkt twee portretten.

Mail

Kunstenaars hebben het vandaag de dag niet makkelijk; het is vrijwel onmogelijk om werk te maken dat echt vernieuwend is. Ook als toeschouwer kijk ik naar eigentijdse schilderijen met de kunstgeschiedenis in mijn achterhoofd. Tijdens het bekijken van tentoonstellingen komen in gedachten vaak andere kunstwerken bovendrijven die mijn observaties beïnvloeden. Soms vormen zich in mijn gedachten onbestaande tentoonstellingen, of ontstaan er tweeluiken tussen zichtbaar en denkbeeldig werk.


De mandril (1926) - Oskar Kokoschka

Zo'n imaginair tweeluik ontstond onlangs toen ik in Museum Boijmans van Beuningen het schilderij ‘De mandril’ (1926) van Oskar Kokoschka (1886-1980) bekeek. Hierop was een wild geschilderde mandril te zien. Ik moest vrijwel direct denken aan het veel nieuwere ‘De mandril met de wielewaal’ (2009) wat ik enkele jaren geleden tijdens een tentoonstelling van de Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst had gezien. Ik zag de beeltenis helder voor me, een blauw schilderij met een mandril en een klein vogeltje in zijn hand. De naam van de kunstenaar kende ik ook nog. De afgelopen jaren had ik namelijk meer schilderijen van de Duitse Marie Aly (1980) gezien, maar aan het schilderij met de mandril had ik al jaren niet meer gedacht, tot op het moment dat ik de mandril van Kokoschka zag.

De twee kunstenaars delen in ieder geval eenzelfde interesse voor de mannetjes-mandril. Het is niet vreemd dat dit dier hen zo aanspreekt. Beide schilders hebben een voorliefde voor felle kleuren en dit is precies het meest opvallende kenmerk van de mandril. Charles Darwin schreef in zijn The Descent of Man: "No other member in the whole class of mammals is coloured in so extraordinary a manner as the adult male mandrills." Hij heeft gelijk. Met de rode neus, blauwe wangen en gele baard schitteren de primaire kleuren in optima forma. De mandril heeft een kop als een Afrikaans masker, beschilderd met het palet van Mondriaan.

In 1926 woonde Kokoschka in Londen en kreeg daar van de plaatselijke ZOO toestemming voor het maken van schilderstudies buiten de openbare bezoektijden om. Kokoschka maakte hier wekenlang gebruik van. Zijn werkwijze zou je kunnen omschrijven met één woord: beweging. Dieren waren zijn ideale modellen omdat deze simpelweg niet poseren. Ze zijn steeds in beweging en Kokoschka vond het een uitdaging om daar met snelle kwaststreken en toetsen steeds op te anticiperen. Hij koos als subject een mooie mandril uit met de typisch Britse naam George.

Als je het schilderij bekijkt zou je niet zeggen dat het hier om een mandril in gevangenschap gaat. Er is geen spoor van tralies, hekwerk of een betonnen vloer. Kokoschka schilderde George alsof hij weer terug was op de plek waar hij thuishoort: de veelkleurige, woeste jungle van Afrika; met lianen, watervallen en gigantische bomen. De expressieve manier van schilderen zorgt ervoor dat de mandril in volle beweging lijkt, precies waar Kokoschka op uit is. De mandril lacht zijn scherpe hoektanden bloot. Een vaak gehoorde bijnaam voor de wilde mandril is ‘woudduivel’ en die naam doet dit geschilderde dier eer aan. Hij is volledig op zijn gemak in zijn geliefde habitat.


De mandril met de wielewaal (2009) - Marie Aly

Marie Aly heeft een werkwijze die bijna tegenovergesteld is aan die van Kokoschka. Zij schildert niet naar de directe waarneming, maar zij gebruikt foto's als aanleiding. Zo'n foto vormt slechts een eerste startpunt, want ze schildert al snel grote delen uit haar hoofd. Aly is er dan ook niet op uit om een natuurgetrouwe gelijkenis te schilderen. Zij laat zich in haar portretten inspireren door zowel alledaagse kitsch als renaissancekunst. Van Michael Jackson tot Dürer, van een studiegenoot tot een aap, allemaal worden ze in een dromerige tijdloze wereld geschilderd.

‘De Mandril met de Wielewaal’ is zo'n dromerig portret. De mandril zit stijfjes in zijn vertrek. Op de betonnen vloer ligt een kleedje met daarachter een muur. In dit schilderij is geen spoor te ontdekken van een tropische jungle. Dit is een echt dierentuin-dier. Het geluid van kolkende junglerivieren heeft plaatsgemaakt voor dat van jengelende kinderen die de aandacht van de aap proberen te trekken. Maar dat zal ze niet lukken. Met een contemplatieve blik kijkt deze mandril voor zich uit. In zijn hand houdt hij een klein vogeltje, een heldergele wielewaal. De twee dieren lijken vriendschap met elkaar te hebben gesloten. Het is een ontroerend gezicht; de imposante aap samen met het kleine, kwetsbare vogeltje in zijn groot handen. Hij kan het vogeltje gemakkelijk fijndrukken of verslinden. Maar dit doet hij niet.

Uiteindelijk is het juist de combinatie van zowel Kokoschka's als Aly's mandril die mijn fantasie blijft prikkelen. Ik droom weg, naar een plek waar ik nooit ben geweest en misschien wel nooit zal komen: de Afrikaanse jungle. Het doet er voor mij niet toe waar Aly de inspiratie voor haar schilderij heeft gevonden. Waar ik als kijker veel meer plezier uithaal is het nagaan van mogelijke bedoelingen en mogelijke verbanden. In mijn hoofd vormt zich uiteindelijk een kloppend geheel. Voor mij zouden de schilderijen alle twee over mandril George kunnen gaan. Kokoschka heeft hem zijn vrijheid teruggegeven in verf, Aly schildert geen jungle maar geeft mij subtiele, zinnenprikkelende suggesties. Ze laat het dier zachtjes dromen, en ik droom met hem mee.

--

Dit is een gastbijdrage van Marius van de Goor. Marius (1985) woont en werkt in Utrecht. Hij is beeldend kunstenaar en organisator van kunstenaarsinitiatief Das Spectrum.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Beeldbrekers (VII): 'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

In deze serie interviewt Hard//hoofd beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering 7: In een oude kogelfabriek op het Hembrugterrein is sinds deze zomer Het HEM te bezoeken, ‘een nieuw huis voor cultuur’. In gesprek met Laura Kemper. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

Tip: Leer elkaars taal van de liefde

Leer elkaars taal van de liefde

Kiki Bolwijn heeft een bijzondere manier van communiceren met haar vader: zonder veel woorden te wisselen begrijpen ze elkaar heel goed. Een tip om elkaars taal van de liefde te leren spreken, ook als dat soms niet de jouwe is. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

Alles vijf sterren: 15

Persoonlijke revoluties en opdringerige aansporingen

Deze week worden we blij van een eeuwenoude schoolkrant, een handig polsbandje en een kostuumdrama zoals we dat niet gewend zijn. Lees meer

Tip: Ga saneren

Ga saneren

De nachtmerrie van elke boekenliefhebber: Esmé van den Boom moet voor haar werk in de bibliotheek boeken wegdoen. Of word je hier juist ook wel zen van? Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Alles vijf sterren: Over straat in een andere wereld

Over straat in een andere wereld

Deze week worden we blij van een ontroerende, grappige bewerking van Oorlog en Vrede, een hilarische podcast over porno, en een app die hardlopen combineert met zombies. Lees meer

Column: Een brief op de schoorsteenmantel

Een brief op de schoorsteenmantel

In de jaren '70 hadden veel dertigers iets uit te vechten met hun moeder. Zo ook Trudy, die de hare speciaal daarvoor uitnodigde voor een weekend op het strand. Lees meer

Waterlanders

Waterlanders

Annelies van Wijk beschrijft een tragische familiegeschiedenis in de vorm van een kort verhaal. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

Tip: Neem geen kat 1

Neem geen kat

Eva van den Boogaard heeft een kat. Een hele mooie, die het goed doet op Instagram. Maar toch had ze hem liever niet gehad. Een tip om niet onwillekeurig te gaan houden van een dier. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Alles vijf sterren 2

Zo komen we de herfst wel door

Deze week worden we blij van een ouderwetse spelletjesavond (bij jou thuis), het elegie van Kate Tempest en een fotoarchief. Lees meer

Column: Joh wat origineel

Joh wat origineel

Iduna Paalman had een zinnelijke droom over iemand die niet haar vriend is. Wat moet ze daarvan maken? Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5