Krakkemikkige opnames zijn een bewuste keuze in de hedendaagse popmuziek." /> Krakkemikkige opnames zijn een bewuste keuze in de hedendaagse popmuziek." />
Asset 14

Lo-fi

Eén van de sleutelwoorden in de studie van populaire muziek is ongetwijfeld authenticiteit. Van Madonna tot Tom Waits en van Robbie Williams tot The Strokes is de noodzaak om linksom of rechtsom de authenticiteit van de artiest en zijn werk te bevestigen cruciaal in de relatie tussen popmuzikanten en hun publiek. Ik heb in dat kader de laatste tijd het één en ander geschreven over het fenomeen ‘lo-fi’: een genre dat sinds de jaren ‘80 een positie heeft verworven in undergroundkringen. Eigenlijk is het niet echt een genre, eerder een esthetisch fenomeen: een type geluid of liever gezegd een manier van opname. Lo-fi artiesten gebruiken met opzet eenvoudige, vaak minderwaardige opnametechnieken, waardoor hun muziek slecht, rommelig en amateuristisch klinkt.

In eerste instantie kwamen lo-fi opnames voornamelijk voort uit gebrek aan geld en mogelijkheden om professioneel, ‘hi-fi,’ op te nemen; het fenomeen is echter pas echt interessant op het moment dat geld geen, of een veel kleinere, rol gaat spelen, zoals bij artiesten die hun muziek lo-fi blijven opnemen en uitbrengen, zelfs nadat ze de (financiële) mogelijkheid krijgen betere opnames te maken. Tegenwoordig zijn (digitale) opnametechnologieën steeds minder duur en is het mogelijk om met een relatief kleine investering tamelijk professioneel klinkende opnames te maken. Dat betekent dat lo-fi bijna altijd een bewuste keuze is en onderdeel van het artistieke product – onderdeel van de muziek. De luisteraar moet niet door het gekraak of de slechte opname ‘heen luisteren,’ om het ‘eigenlijke’ liedje te horen, maar de ‘slechte’ opname is integraal onderdeel van de muziek. Het is er niet voor niets. Luister bijvoorbeeld eens naar de eerste platen van Devendra Banhart of CocoRosie, naar de inmiddels ter ziele gegane Canadese band The Unicorns of naar ‘The Headphone Masterpiece’ van Cody Chesnutt en je hoort dat de krakkemikkige opname bijdraagt aan de ziel van de muziek.

Dergelijke keuzes in productie zijn niet triviaal. De gemiddelde muziekliefhebber heeft er ongetwijfeld een stevige mening over als er productioneel iets schort aan een nummer of album (‘te gladjes,’ ‘te zacht,’ ‘te weinig drum’ etc.), maar van de complexiteit en het doorslaggevende belang van muziekproductie voor het muzikale eindresultaat zijn relatief weinig mensen zich bewust. De keuze om lo-fi op te nemen zegt iets fundamenteels over de muzikanten, het genre, de luisteraars, de beleving en impact van de muziek en het is overduidelijke een strategie om (de suggestie van) authenticiteit te creëren en te benadrukken.

Over de mogelijke betekenis van lo-fi valt dan ook veel te zeggen. Het richt zich tegen de heersende mores van de gladgestreken producties in de top veertig en is, net als veel andere muziek waar 'noise' (ruis) een prominente factor is, gestoeld op een ideologie van imperfectie en technologisch falen. De muziek is ‘echt,’ want niet opgenomen met foefjes en uitgebreid bewerkt en aangepast. Door (op het eerste gehoor) geen of weinig gebruik te maken van studiotechniek, wordt onderstreept dat de muzikant zich alleen beroept op zijn eigen capaciteiten. Lo-fi-muzikanten reflecteren zo bewust op het feit dat hun muziek is opgenomen, dat het een reproductie is, en nemen niet hun toevlucht tot de trukendoos van digitale productiemiddelen die een man alleen in zijn kamer kunnen laten klinken als een band in een stadion.

Hoewel het tegendeel logischer zou zijn, brengt de ruis op een lo-fi opname de muzikant misschien zelfs wel dichter bij de luisteraar dan dat bij een glad geproduceerd exemplaar het geval is. Je zou kunnen zeggen dat de ruis de auditieve ‘ruimte’ tussen de muzikant en de luisteraar ‘vult.’ Hoewel het minder levensecht klinkt dan een hi-fi opname die overkomt alsof de muzikant daadwerkelijk naast je zit, roept een lo-fi opname van een man alleen in zijn kamer met een gitaar eerder het gevoel op dat je als het ware bij de daadwerkelijke opname naar binnen gluurt. Lo-fi komt daarom op veel luisteraars over als menselijker en warmer. Het getuigd van een zekere nostalgie naar een tijd van oude, krakerige grammofoonplaten en dunne, iele opnames.

Maar, men moet niet vergeten dat het ook hier uiteindelijk om een soort bedrog gaat, zoals alle muziekproductie dat is. Een opname is nooit hetzelfde als aanwezigheid bij een concert. En, laten we eerlijk zijn, bij een concert kan theoretisch gezien ook al zoveel geknutseld worden, dat de authenticiteitwaarde daarvan ook in twijfel kan worden getrokken. Maar het gaat natuurlijk helemaal niet om de vraag hoe echt het daadwerkelijk is, maar om hoe echt/authentiek het overkomt. Lo-fi is één van de vele mogelijke strategieën om authenticiteit te benadrukken: echt, eerlijk, ongekunsteld – zoals vroeger. Ondertussen hebben sommige aspecten van lo-fi zich dan ook stevig genesteld in de mainstream en zijn er, zoals componist en musicoloog Stan Link schrijft, zeer veel ‘high-tech’ middelen om een prima, hi-fi, opname toch ‘lo-fi’ te laten klinken. Het verschil tussen hi-fi en lo-fi vervaagt op deze manier steeds meer, wat laat zien hoe doorslaggevend muziekproductie is in het construeren van het perfecte – ook al is dat juist het imperfecte – geluid, met de juiste betekenis gerelateerd aan het juiste genre appellerend aan de juiste doelgroep.

- Een (academisch) paper van mijn hand over het onderwerp lo-fi is hier te downloaden -

Mail

Melle Kromhout

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Niet direct vangbaar

Niet direct vangbaar

Deze week worden onze redacteurs blij van de lokale Perzische supermarkt, een tentoonstellingsruimte die er nu nog is en unnanaaanikotoq. Lees meer

Het Waait

Het Waait

'Een groot gedeelte van ouder zijn is voor mij niet begrijpen waarom iedereen hetzelfde klinkt.' Daniëlle Zawadi onderzoekt in deze poëtische monoloog de eenzaamheid van in het midden staan, het begrip Sonder en hoe je moet praten met een zielenknijper. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de tweede aflevering. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 1

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Proeven en zien

Proeven en zien

Deze week worden onze redacteurs (en een spontane inzender) blij van pittige patat, een dansdocumentaire en het laatste nummer van een kunstmagazine. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Hard//hoofd zoekt kunstcritici!

Krijgt jouw toetsenbord ervanlangs, elke keer dat je een expo of voorstelling hebt bezocht? Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 34

Als het regent

Deze week geven onze redacteurs tips voor druilerig weer. Lees meer

Kind zonder uitknop

Kind zonder uitknop

Frederike Luijten schreef een experimentele reeks gedichten over ADHD, waarin mensen in bomen veranderen en lucky paper stars vouwen als oplossing voor hun angsten. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Oproep: Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Voor de vaste rubriek Hard//talk zijn wij op zoek naar scherpe schrijvers met een mening die durven te verrassen en weten te overtuigen. Lees meer

Het Vertrek (1) - Het Raam 1

Het Vertrek (1) - Het Raam

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de eerste aflevering. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan