Asset 14

Drie portretten

De Belgische theatermaker Sarah van Lamsweerde maakte Three Portraits. Floris bezocht de voorstelling en schreef een kritiek.

Hoeveel informatie bevat een beeld? De taalfilosoof Donald Davidson schreef ooit: “A picture is not worth a thousand words, or any other number. Words are the wrong currency to exchange for a picture.” Er zijn oneindig veel mogelijke uitspraken die je over een beeld kunt doen, maar het beeld is zelf geen uitspraak. Het grootste deel van wat we zien gaat onopgemerkt aan ons voorbij; reden waarom het zo moeilijk is een route te beschrijven of een gezicht uit je hoofd na te tekenen. Tegelijk is het overgrote deel van de informatie die we overbrengen op één of andere manier visueel van oorsprong, al is het maar omdat je stilstaande beelden relatief gemakkelijk kunt weergeven en analyseren, in vergelijking met geluid, smaak, gevoel en geur.

Sarah van Lamsweerdes theatertrilogie Three Portraits is een oefening in beter kijken. Uitgangspunt zijn drie foto’s: een reproductie van een schilderij van een onbekende vrouw door de Vlaamse primitief Petrus Christus; een familiefoto van de Van Lamsweerdes uit de negentiende eeuw; en een groepsportret tegen een rotswand dat Sarah ooit op de vlooienmarkt heeft opgesnuffeld. Elke voorstelling is gebaseerd op één foto. Een simpel uitgangspunt.

De simpelste uitwerking is in Montage, het stuk gebaseerd op de groepsfoto. Het enige wat er gebeurt, is dat de foto op de vloer wordt geprojecteerd, en dat twee performers in de straal van de beamer een muur van witte dozen bouwen. Zodoende worden steeds nieuwe figuren op de foto scherp zichtbaar, omkaderd door de randen van de dozen. Wie die mensen zijn, weet Sarah ook niet; ergens op de achtergrond schijnt “1923” gekrast te staan en ze dragen inderdaad wat ouderwetse nette kleding. Het valt op dat ze allemaal een medaille met een kruis op hun borst dragen. Een lezeres die de foto zag bij een bespreking in de Volkskrant suggereerde dat het pelgrimstekens van Lourdes waren; en aangezien er twee kreupelen en een schijnbaar blinde vrouw tussen staan, is dat niet onwaarschijnlijk.


With Guest Appearances By… is een doolhof. Letterlijk. Met een koptelefoon op word je door ruimtes en gangen geleid, van elkaar gescheiden door gordijnen. De voice-over beschrijft ondertussen een imaginair landhuis. Gaandeweg wordt het lichter, gaan er meer gordijnen open en verschijnen er performers. Ze zeggen niks maar nemen houdingen aan, gaan in stoelen zitten of leunen ertegenaan. De voice-over wordt meerstemmig en gaat steeds meer over in monologue intérieur. Zelfs als je het uitgangspunt van de voorstelling kent, duurt het even voor het kwartje valt: dit zijn mensen op een foto. Die foto krijg je pas na afloop.

Meeting You is eigenlijk geen voorstelling maar een installatie. Je zit in het duister tegenover een 15e-eeuws vrouwenportret. Het is een geïdealiseerd portret, met nauwelijks uitgesproken gelaatstrekken, en het is kunsthistorisch niet vast te stellen of er wel een echte vrouw mee gemoeid is. Allengs verschijnt je eigen gezicht door het beeld heen. Ondertussen hoor je in de koptelefoon een liefdesgeschiedenis vanuit twee perspectieven – genre 'someone that I used to know'.

Een groot deel van Three Portraits is projectie: dingen zien die er niet zijn. Maar daar is het theater voor. Of liever gezegd: voor zover het theater is. Als oefening in beter kijken kun je het beter als beeldende kunst kenmerken, en om nog wat genregrenzen te doorbreken wordt het opgevoerd bij het dans- en performancefestival Something Raw. Dat laatste is niet eens zo heel curieus: elders in het festival maken drie dansers met speelse ernst een soort bewegende tableaux vivants (Horizon(s) van Laurent Chétouane) en creëren vier performers met twee camera’s en een beamer een kaleidoscoop aan rolverwisselingen en Droste-effecten (Point of View van Benjamin Vandewalle). Allemaal zijn het voorstellingen waarin eigenlijk verdomd weinig gebeurt en toch allemachtig veel te zien is. De choreografie wordt een soort montage. Het zijn bewegende stilstaande beelden.

Sarah van Lamsweerde: Three Portraits. (Meeting You |With Guest Appearances By… | Montage)
Brakke Grond / Frascati, 18-19 oktober

Mail

Floris Solleveld is Hard//hoofd-redactielid en overdag historicus en filosoof. Tussendoor tekent hij met inkt en penseel en schrijft over interdisciplinaire podiumkunsten. Of over politiek. Soms ook poëzie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

Stormvogel & Gelegenheidshaiku

''Het is een dag waarop je stevig in je schoenen moet staan.''
Lees een fragment uit het afstudeerwerk Stormvogel & Gelegenheidshaiku van Suzanne Reedijk: een tweeledige novelle over de zee, het leven dat soms vastloopt, en een reuzenkind dat in een veld verschijnt, en dat ook weer verdwijnt. Lees meer

Tendresse / Nederzettingen

Tendresse / Nederzettingen

Met zijn 'overrompelende, rijke poëzie' won dichter Erwin Hurenkamp dit jaar Editio's Debutantenschrijfwedstrijd. De jury roemde zijn poëzie, die vertrouwde thema's wonderlijk uitwerkt. Lees meer

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Zomergast Floris Alkemade wilde boven alles de goede vrede bewaren

Floris Alkemade trapte het nieuwe seizoen Zomergasten af. Tot al te boude uitspraken liet de Rijksbouwmeester zich niet verleiden. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Waar ik een slaapkamer heb gehad

Malika Soudani verzamelt de herinneringen die ze nog heeft aan alle plekken waar ze een slaapkamer heeft gehad, vanaf haar geboorte tot aan het moment waarop ze haar afstudeerbundel schrijft. Hier lees je een fragment uit 'Waar ik een slaapkamer heb gehad'. Over een zusje met kanker, twee culturen onder één dak, bruin zijn in een witte familie en een gebroken gezin.  Lees meer

Vergeetweek mixtape

Een onvergetelijke mixtape

Traditiegetrouw sluiten we onze themaweek af met een mixtape, met nummers gekozen door onze redacteuren. Welke muziek doet ons vergeten of herinneren? Welke artiest maakte het beste nummer over vergeten en welk nummer waren we zelf geheel vergeten - en misschien was dat maar beter zo? Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Wat ik mezelf beloof

Wat ik mezelf beloof

Een poging om alles te vergeten, om je af te sluiten voor je herinneringen, is op voorhand gedoemd om te mislukken. Een kort verhaal over de (on)mogelijkheid om schoon schip te maken. Lees meer

 Weet je nog, de nacht?

Weet je nog, de nacht?

Het ‘vergeten’ nachtleven krabbelt terug, en onze eigen lichamen blijken zich als gisteren te herinneren hoe ze van hun eigen bewegingen kunnen genieten. Lees meer

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Het Juttersmuseum, de plek van alles wat je vergeten bent

Marthe van Bronkhorst leidt haar lezer rond tussen de verloren schoenen en vergeten herinneringen in het Juttersmuseum. We stuiten op drie vergeten gedichten. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Kat, boom

Kat, boom

Een meisje klimt in een boom tijdens verstoppertje en wordt door de andere kinderen vergeten. Lees meer

De Ander (Vergeten)

De Ander (Vergeten)

Annelies van Wijk vraagt zichzelf nog voor ze is opgestaan om naar de ander te kijken. Dit gaat over zitten in een tweepersoonsbed,
Eenzaamheid die in alleen zijn verandert en een vijver in het matras met een eendenmoeder erin. Lees meer

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Hard//hoofd duikt in de vergetelheid

Tijdens de Vergeetweek dreunen we geheugensteuntjes op, verzinnen we ezelsbruggetjes en zetten we kruisjes in onze handpalm waarvan we ons later afvragen waar die voor waren. Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer