Brankele houdt van mensen, zowel van de buiten- als de binnenkant. Maar waar zit kriebel nu eigenlijk?" /> Brankele houdt van mensen, zowel van de buiten- als de binnenkant. Maar waar zit kriebel nu eigenlijk?" />
Asset 14

Kriebel

Een veertje dat langs je nek glijdt, of een beestje dat je bijt. In beide gevallen heb je kriebel of jeuk. Maar wat is dat precies? En waarom kan je jezelf niet kietelen?

Kriebel
Het kan één van de fijnste en ook één van de meest irritante gevoelens zijn: kriebel. Zo lekker als een hand die zachtjes met zijn vingers over je rug glijdt voelt, zo hels ondraaglijk is de jeuk die een ferme muggenbult met zich meebrengt. Vlooi-achtige beestjes kunnen ons doen krabben als dolle honden met schurft. Bij sommigen is het innerlijke beest zelfs zo moeilijk te temmen dat ze hun handen ’s nachts met washandjes omwinden om ’s ochtends niet al te veel bloed onder de nagels vandaan te hoeven halen. Dat zijn uiteraard wel de medische gevallen, maar eczeem zit in een klein hoekje.

In eerste instantie werd getracht jeuk te classificeren als een soort pijn. Maar hoewel het inderdaad vaak een onplezant gevoel betreft, kan jeuk niet in het pijn-hokje geschoven worden. Als reactie op een pijnstimulus trek je namelijk het aangedane lichaamsoppervlak weg van de pijnveroorzaker, terwijl jeuk je juist aanspoort diezelfde plek actief te gaan krabben, schuren, duwen, knijpen of anderszins bewerken. Bovendien leggen beide prikkels, hoewel ze ontstaan in dezelfde zenuwuiteinden, een andere weg af naar de hersens. De evolutionaire functie van jeuk bestaat dan ook niet uit het ontwijken en voorkomen van lichaamsschade, maar eerder uit het verwijderen van lichaamsvreemde objecten als parasieten, beestjes en plantendeeltjes – helemaal voor de hooikoortsigen onder ons.

Desalniettemin hebben pijn en jeuk wel wat met elkaar te maken. Pijn kan jeuk namelijk verminderen. De door jeuk voortgebrachte krabreflex functioneert niet alleen als hardvochtige verplaatser van de kriebelbeestjes. Het krabben van de huid is een pijnprikkel die de jeukprikkels onderdrukt, waardoor de hersens tijdelijk minder kriebelige informatie binnenkrijgen. Dit is de reden dat het kruisjes zetten in muggenbulten de kriebel voor even wegneemt. Wanneer Broeder Pijn ten tonele verschijnt, moet Mozes Kriebel rustig achter de coulissen wachten.

Kriebel kan van origine extern of intern zijn, en zo ofwel het perifere ofwel het centrale zenuwstelsel stimuleren. In het eerste geval is er doorgaans sprake van kriebelbeestjes of hun irriterende eiwitafscheiding, zoals bij mevrouw mug, die je bloed nodig heeft voor de ontwikkelingen van haar eitjes en een stollingsfactor in je bloed spuit. In het laatste geval betreft het schade aan zenuwen zoals bij ziektes als Multiple sclerose, of een symptoom van psychiatrische stoornissen als ‘obsessive compulsive disorder’. Jeuk wordt voornamelijk gevoeld in de bovenste twee huidlagen, en kan niet ervaren worden in spieren, gewrichten of organen. Kriebels in je buik hebben is in dat opzicht dus een psychosomatische gewaarwording; het zijn niet daadwerkelijk je ingewanden die jeuken.

Chronische kriebel
Eczeem is een, al dan niet chronische, ontsteking van de huid, waarbij heftige jeuk vaak de meest vervelende bijkomstigheid is. Bovendien induceert het een vicieuze cirkel: hoe meer je jeukt, hoe meer je de huid openkrabt, hoe meer vieze stofjes erin komen die weer meer eczeem en dus jeuk veroorzaken. Er zijn veel verschillende anti-jeuk middeltjes te verkrijgen. De werkende bestanddelen daarin zijn vaak ‘antihistamines’ of ‘corticosteroïden’. De eerste groep bestrijdt jeuk door de vorming van histamine tegen te gaan, een stof die vrijkomt bij allergische reacties. De tweede groep is wat heftiger en gaat de ontsteking zelf te lijf. Omdat deze stoffen de werking van het immuunsysteem echter onderdrukken, heeft veelvuldig gebruik ervan nogal wat bijwerkingen.

Kietelen
Kietelen is een vorm van kriebel die men over het algemeen als plezierig ervaart. Het lachen dat vaak gepaard gaat met kietelen werd door Darwin geïnterpreteerd als anticipatie op plezier. Als kinderen volkomen onverwacht gekieteld worden is hun respons inderdaad eerder ontwijkend dan lachend. De reden dat de kieteldood niet zo populair is in de suïcidale gemeenschap, is dat we er niet in kunnen slagen onszelf te kietelen. Althans niet in zoverre dat we de gewenste lachwekende hoogtes bereiken.

De reden daarvoor is dat de optimale kietel op een onverwachte plek moet komen. Bij het ego-kietelen is het nogal moeilijk de zorgvuldige plaatsing van de kietel verborgen te houden - de meeste mensen, op Lucky Luke na misschien, zijn immers niet in staat zichzelf te snel af te zijn. Dus schakelen de hersens de gevoelsgebieden die over het weldra te kietelen lichaamsoppervlakte gaan al van tevoren in; ze verwachten wat er komen gaat. Tegen de tijd dat je hand de kietelzone bereikt heeft, weet je zelf allang wat er komen gaat, en voelt de kietel slechts aan als elke andere normale betasting van je eigen lichaam. Zelfs in deze sterk geïndividualiseerde samenleving ben je voor een simpel potje kietelen dus nog maar mooi afhankelijk van een welwillende kietelaar – of beestjes.

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

(Bos)rebellen

(Bos)rebellen

Deze week worden onze redacteurs blij van die film over het naderende Eurovisie Songfestival, eetbare bloemen en een onterecht vergeten dichter. Lees meer

Winterslaap

Winterslaap

Madeleine grapte al jaren over het houden van een winterslaap. Tot een onderzoeker dit ook echt mogelijk maakt. Wat als mensen een winterslaap zouden houden zoals dassen of beren dat doen? Een kort verhaal door Else Boer. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Alleen samen krijgen we u eronder

Alleen samen krijgen we u eronder

Mark Rutte is het niet vergeten, vanaf vandaag wordt alles soepel! Geef vooral weer die drie zoenen en alsjeblieft: dicht op de mond graag. Waarom zou je denken aan de uitgeputte zorg en de oplopende IC-cijfers als je ook aan jezelf kan denken? Nou dan. Lees meer

Met (voor het eerst!) een illustratie van Melcher Oosterman. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 45

Goed advies

Deze week worden onze redacteurs blij van praktische zaken: goed advies, een nieuw rijbewijs en fijne muziek. Lees meer

Praat met mij, niet met de tekst

Praat met mij, niet met de tekst

Wout Waanders is niet alleen dichter en deel van een sexy boyband, maar ook schrijfcoach. Advies geven is natuurlijk leuk en aardig, maar wat gebeurt er als je zelf vastloopt tijdens het schrijven? Kan je jezelf terug de inspiratie in coachen? Alvast een tip: pak geen rode pen.  Lees meer

Column: Inferno onder de roltrap

Inferno onder de roltrap

Een defecte roltrap op het station herinnert Eva eraan hoe ze als kind soms verborgen werelden en niet per se bestaande systemen waarnam. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

Alles Vijf Sterren: 44

Warm en comfortabel

Deze week worden onze redacteurs blij van een goede jas en muziek om mee naar bed te gaan (of juist mee op te staan). Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur is het aanspreekpunt voor redacteuren en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer