Brankele houdt van mensen, zowel van de buiten- als de binnenkant. Maar waar zit kriebel nu eigenlijk?" /> Brankele houdt van mensen, zowel van de buiten- als de binnenkant. Maar waar zit kriebel nu eigenlijk?" />
Asset 14

Kriebel

Een veertje dat langs je nek glijdt, of een beestje dat je bijt. In beide gevallen heb je kriebel of jeuk. Maar wat is dat precies? En waarom kan je jezelf niet kietelen?

Kriebel
Het kan één van de fijnste en ook één van de meest irritante gevoelens zijn: kriebel. Zo lekker als een hand die zachtjes met zijn vingers over je rug glijdt voelt, zo hels ondraaglijk is de jeuk die een ferme muggenbult met zich meebrengt. Vlooi-achtige beestjes kunnen ons doen krabben als dolle honden met schurft. Bij sommigen is het innerlijke beest zelfs zo moeilijk te temmen dat ze hun handen ’s nachts met washandjes omwinden om ’s ochtends niet al te veel bloed onder de nagels vandaan te hoeven halen. Dat zijn uiteraard wel de medische gevallen, maar eczeem zit in een klein hoekje.

In eerste instantie werd getracht jeuk te classificeren als een soort pijn. Maar hoewel het inderdaad vaak een onplezant gevoel betreft, kan jeuk niet in het pijn-hokje geschoven worden. Als reactie op een pijnstimulus trek je namelijk het aangedane lichaamsoppervlak weg van de pijnveroorzaker, terwijl jeuk je juist aanspoort diezelfde plek actief te gaan krabben, schuren, duwen, knijpen of anderszins bewerken. Bovendien leggen beide prikkels, hoewel ze ontstaan in dezelfde zenuwuiteinden, een andere weg af naar de hersens. De evolutionaire functie van jeuk bestaat dan ook niet uit het ontwijken en voorkomen van lichaamsschade, maar eerder uit het verwijderen van lichaamsvreemde objecten als parasieten, beestjes en plantendeeltjes – helemaal voor de hooikoortsigen onder ons.

Desalniettemin hebben pijn en jeuk wel wat met elkaar te maken. Pijn kan jeuk namelijk verminderen. De door jeuk voortgebrachte krabreflex functioneert niet alleen als hardvochtige verplaatser van de kriebelbeestjes. Het krabben van de huid is een pijnprikkel die de jeukprikkels onderdrukt, waardoor de hersens tijdelijk minder kriebelige informatie binnenkrijgen. Dit is de reden dat het kruisjes zetten in muggenbulten de kriebel voor even wegneemt. Wanneer Broeder Pijn ten tonele verschijnt, moet Mozes Kriebel rustig achter de coulissen wachten.

Kriebel kan van origine extern of intern zijn, en zo ofwel het perifere ofwel het centrale zenuwstelsel stimuleren. In het eerste geval is er doorgaans sprake van kriebelbeestjes of hun irriterende eiwitafscheiding, zoals bij mevrouw mug, die je bloed nodig heeft voor de ontwikkelingen van haar eitjes en een stollingsfactor in je bloed spuit. In het laatste geval betreft het schade aan zenuwen zoals bij ziektes als Multiple sclerose, of een symptoom van psychiatrische stoornissen als ‘obsessive compulsive disorder’. Jeuk wordt voornamelijk gevoeld in de bovenste twee huidlagen, en kan niet ervaren worden in spieren, gewrichten of organen. Kriebels in je buik hebben is in dat opzicht dus een psychosomatische gewaarwording; het zijn niet daadwerkelijk je ingewanden die jeuken.

Chronische kriebel
Eczeem is een, al dan niet chronische, ontsteking van de huid, waarbij heftige jeuk vaak de meest vervelende bijkomstigheid is. Bovendien induceert het een vicieuze cirkel: hoe meer je jeukt, hoe meer je de huid openkrabt, hoe meer vieze stofjes erin komen die weer meer eczeem en dus jeuk veroorzaken. Er zijn veel verschillende anti-jeuk middeltjes te verkrijgen. De werkende bestanddelen daarin zijn vaak ‘antihistamines’ of ‘corticosteroïden’. De eerste groep bestrijdt jeuk door de vorming van histamine tegen te gaan, een stof die vrijkomt bij allergische reacties. De tweede groep is wat heftiger en gaat de ontsteking zelf te lijf. Omdat deze stoffen de werking van het immuunsysteem echter onderdrukken, heeft veelvuldig gebruik ervan nogal wat bijwerkingen.

Kietelen
Kietelen is een vorm van kriebel die men over het algemeen als plezierig ervaart. Het lachen dat vaak gepaard gaat met kietelen werd door Darwin geïnterpreteerd als anticipatie op plezier. Als kinderen volkomen onverwacht gekieteld worden is hun respons inderdaad eerder ontwijkend dan lachend. De reden dat de kieteldood niet zo populair is in de suïcidale gemeenschap, is dat we er niet in kunnen slagen onszelf te kietelen. Althans niet in zoverre dat we de gewenste lachwekende hoogtes bereiken.

De reden daarvoor is dat de optimale kietel op een onverwachte plek moet komen. Bij het ego-kietelen is het nogal moeilijk de zorgvuldige plaatsing van de kietel verborgen te houden - de meeste mensen, op Lucky Luke na misschien, zijn immers niet in staat zichzelf te snel af te zijn. Dus schakelen de hersens de gevoelsgebieden die over het weldra te kietelen lichaamsoppervlakte gaan al van tevoren in; ze verwachten wat er komen gaat. Tegen de tijd dat je hand de kietelzone bereikt heeft, weet je zelf allang wat er komen gaat, en voelt de kietel slechts aan als elke andere normale betasting van je eigen lichaam. Zelfs in deze sterk geïndividualiseerde samenleving ben je voor een simpel potje kietelen dus nog maar mooi afhankelijk van een welwillende kietelaar – of beestjes.

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De droomwereld van Maaike Fransen

De videokunst van Maaike Fransen als droomwereld (deel 1)

Er is geen samenvatting, omdat dit een beveiligd bericht is. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Tijdens de Kosmische week stijgen we duizenden kilometers boven het aardoppervlak uit, om daar te reflecteren op het heelal en op onszelf, op de astrologie en op onze omgang met de aarde. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info