Asset 14

Karl Ketamo's Landscapes of Authority

Deze week liep ik mijn vaste route van mijn deur naar het metrostation, met mijn vaste, van de omgeving losgezongen gedachten. De ruimte daar ontgaat me, door de routine kijk ik niet meer. Maar op die dag liep er een gezinnetje: een nerveus rokende, kruinkale vader op puntschoenen, twee kleurig geklede kinderen en een moeder die niet opviel – mij niet opviel, het was een vluchtig voorbijgaan. Wat me wel opviel was dat ze één ov-kaart hadden en daarmee alle vier door het poortje liepen en aan de andere kant van het station weer.

Waar ik ook niet aan denk tijdens dat dagelijkse tochtje: aan de andere kant van het spoor staat een asielzoekerscentrum, in wat tot voor kort de Penitentiaire Inrichting Amsterdam Overamstel heette: populair de Bijlmerbajes. Toen ik zag dat het gezinnetje doorliep en niet de trap op naar de metro schrok ik op uit mijn gedachtenroutine. Dit waren vluchtelingen, (op)gevangen in de voormalige gevangenis vlak naast mijn huis.

Daar moest ik aan denken toen ik het werk van Karl Ketamo zag. Politiek en recht blijven al te vaak abstract, in letterlijke zin: buiten de fysieke werkelijkheid, als geesten die door het land waren, maar zijn dat allerminst. Ketamo filmde vluchtelingen die over de weg van en naar het asielzoekerscentrum in Ter Apel lopen en combineerde die beelden met die van mensen die door Nationaal Park de Drentsche Aa wandelen. Hetzelfde wandelen, door nagenoeg hetzelfde landschap (Ter Apel ligt niet ver buiten de grenzen van het park).

Ketamo verbindt dit aan iets algemeners, abstracters. Hij scande landschappen die zijn verwerkt in paspoorten van verschillende landen, elk met symbolische verwijzingen naar reizen. Vogels in formatie boven een lege, bewegingsloze vlakte, nomaden op kamelen, zeilschepen in soorten en maten, een negentiende-eeuwse rivierstomer. Paspoorten representeren de vrijheid van reizen, maar tegelijkertijd de nationale identiteit, net als die beelden. En paspoorten kunnen grenzen openen, maar ook sluiten (zoals pas nog pijnlijk duidelijk werd). Door je paspoort ben je vrij als een vogel, maar vlieg je ook altijd over dat idyllische nationale landschap.Die dubbelzinnigheid zit ook in de beelden van Ketamo, omdat het reizen dat ze tonen vooral een uiting is van nationale identiteit, die weer wordt uitgedrukt in een landschap en dus expliciet naar de ruimte verwijst. De mensen die door het beeld van Ketamo lopen, op wat ik me voorstel als een slome zondag in de herfst, geven dus uitdrukking aan hun identiteit. Met hun paspoort. Net als de wandeling van de vluchtelingen in Ter Apel, behalve dat zij daar lopen omdat ze geen paspoort hebben.Voor de filosofie is haar eigen abstractie een probleem. Wie orde wil scheppen in de wereld heeft abstracties nodig, anders blijft de wereld een chaos zonder betekenis. Maar het omgekeerde is ook waar: onder die abstracties loert chaos (zonder betekenis?). Politiek en juridisch is er een onderscheid tussen de wandelaars in het nationale park en de vluchtelingen in Ter Apel. Karl Ketamo zet ons terug op de grond: ‘Waar is dat verschil dan?’ lijkt zijn werk te vragen. En waarom staan er vogels op mijn paspoort, als er zoveel mensen als ratten in de val zitten? Dat zijn relevante en urgente vragen en hét bewijs dat we niet alleen filosofie nodig hebben om de wereld (juist niet) te begrijpen, maar ook kunst. Misschien nu wel meer dan ooit.

Mail

Daan Steinebach (Utrecht, 1995) is schrijver en begint het liefst over alles een discussie. Hij studeert internationaal recht, eerder Nederlands recht en filosofie.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
Lees meer
test
het laatste
Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Bericht vanaf de Biënnale van Venetië

Afgelopen woensdag opende het Nederlandse paviljoen op de Biënnale van Venetië. Onze chef kunst Jorne Vriens zag hoe kunstenaar Renzo Martens in huilen uitbarstte toen hij sprak over zijn samenwerking met zijn Congolese medekunstenaars. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Alles wat ik wil en absoluut niet nodig heb

Wanneer Eva op bezoek is bij haar zus, vraagt die of Eva haar eicellen al in heeft laten vriezen. Het laat Eva nadenken over hoe ze de vraag 'Wil ik een kind?' überhaupt kan beantwoorden. 'De vraag omtrent het ouderschap is bij uitstek een gevoelskwestie, en mijn gevoel volgen is nooit mijn sterkste punt geweest.' Lees meer

De buschauffeur

De buschauffeur

'Kijk door me heen als door de voorruit'. In deze gedichtenreeks van Angelika Geronymaki probeert een buschauffeur krampachtig de kortstondigheid - in tijd, plaats, interactie - te behouden die eigen is aan zijn baan. Lees meer

Niet

Niet

'Naarmate die vakantie vorderde, begon ik die ‘niet’ te bezien in het licht van een oude angst die soms omhoogkomt. Wanneer namelijk mijn vriendin zei: ‘dat is een lantaarnpaal’ en ik zei ‘niet’, begon ik me af te vragen of we inderdaad wel dezelfde lantaarnpaal zagen.' In deze column schrijft Anne Schepers over het woord 'niet' en de gevolgen die het kan hebben voor een discussie. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Mijn week met morele ambitie: wat ik leerde ondanks Rutger Bregman

Marthe van Bronkhorst probeerde morele ambitie een week uit en leerde ervan - ondanks Rutger Bregman. Lees meer

Vacature Lid Raad van Toezicht

Vacature Lid Raad van Toezicht

Hard//hoofd wil per 1 juni de driekoppige Raad van Toezicht uitbreiden met twee nieuwe leden waaronder een voorzitter. Mocht je willen reageren dan ontvangen wij graag voor 1 mei een reactie. Lees meer

:Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

Oproep: Wie illustreert de erotische verhalen van het Rode Oor?

De Stoute Stift is de gloednieuwe illustratiewedstrijd van deBuren, Stripgids, Hard//hoofd en Stichting Nieuwe Helden. Meedoen? De deadline is 1 mei 2024 (10:00). Lees meer

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva heeft u toegevoegd aan een nieuwe groepschat

Eva nodigt twee vrienden uit om bij haar te komen eten. Ze hoopt dat dit het begin zal zijn van een nieuwe vriendengroep. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn 1

Links, wees niet zo bang om hypocriet te zijn

Marthe van Bronkhorst bekijkt hypocrisie als spectrum: hoe hypocriet ben jij op een schaal van Frans Bauer tot Johan Derksen? Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

In je eentje achterblijven

In je eentje achterblijven

Als vriendin K. op een date gaat, denkt Eva van den Boogaard na over hun onuitgesproken pact. Zo lang ze beiden ongelukkig in de liefde zijn, hebben ze elkaar. Maar wat als er iemand dat pact uitstapt? Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Fatma Shanan: de lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn 1

Fatma Shanan | De lichtelijke melancholie van het zomerse alleen zijn

Een oase van rust midden in Berlijn. De kleine geschilderde landschappen en zelfportretten in de natuur van Fatma Shanan (1986, Israël) komen goed tot hun recht in de expositieruimte van Dittriech en Schlechtriem. De tentoonstelling ‘The Inn River’ bestaat uit een bescheiden aantal van negen schilderijen. Aucke Paulusma laat zien dat een aandachtige observatie loont, maar dat de schilderijen laten niet per se een vrolijke indruk achterlaten. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Geld lenen

Geld lenen

‘Het spijt me,’ zeg ik. ‘Voor dit alles.’ Ik gebaar om me heen. ‘Voor Nederland.’ In deze column van Anne Schepers ontmoeten twee vrouwen, die uitkijken naar hun avond in een wijnbar, een man die een treinkaartje naar Ter Apel bij elkaar probeert te sprokkelen. Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer