Heb ik verstand van kunst? Niet meer dan de gemiddelde leek met een redelijk functionerend stel hersens en een gezonde portie interesse voor wat zich in de uithoek van de samenleving die cultuur heet allemaal afspeelt. En daar is het me om te doen: je hoeft er ook helemaal geen verstand van te hebben.
Je moet gewoon mens zijn, een wezen met een beetje gevoel in z’n kloten of d’r eierstokken – noem het een ziel. De grote schrijver W.F. Hermans sprak van ‘een allesbehalve schokvrij opgehangen kompas in zijn borst’. Ook mooi. Zijn uitstraling mocht ijskoud zijn, een kouwe kikker was hij niet.
Kunst die uitgelegd moet worden schiet haar doel voorbij. Zo luidt mijn stelling. Kunst moet, op welke manier dan ook, raak zijn. Je niet koud laten. Anders is het op zijn best iets curieus maar dus geen kunst. Het valt me intussen al wel jaren op dat steeds meer kunst tekst en uitleg behoeft. Van zo’n opgeblazen pad als Rudi Fuchs, van journalisten, van interessantdoenerige galeriehouders en gewichtige museumdirecteuren. En, och heden, van de kunstenaars zelf. Ja, een kunstwerk waarin tekst verwerkt is, de leest van een schrijver, zie je sinds jaar en dag heel vaak. Ik ben daar im Allgemeinen niet van gediend. Ik vind soms alleen al een titelaanduiding, zo’n bordje naast het werk, storend want opdringerig richtinggevend.
Want dat is heel belangrijk, nietwaar, dat het jong, fris en nieuw is
Van de week kreeg ik een zogenaamde ‘commerciële’ bijlage bij de geliefde ochtendkrant: De Kunstbode. ‘Boordevol nieuw talent'. Want dat is heel belangrijk, nietwaar, dat het jong, fris en nieuw is, in plaats van oud, wijs en begaafd, alsof het potdomme om voetballers gaat of ballerina’s.
Maar nee, het gaat om kunstenaars en in dit geval van heel verschillende disciplines. Ze zijn jong en hebben in de meeste gevallen begrijpelijkerwijs nog niet veel gepresteerd.
De praatjes zijn er in ieder geval al wel.
Zo wil het dansgezelschap Amenti Collective ‘het zelfbewustzijn en de zelfontwikkeling van mensen vergroten via het lichaam, dat is onze missie.’ En modestylist èn -ontwerper (toe maar) met de prachtnaam Inez Naomi Correa Alves ‘wil graag een verhaal vertellen’. Ze zoekt, zegt ze, naar de esthetische grenzen tussen wat als lelijk en mooi wordt gezien door de maatschappij.
Bovenstaande kunstenaars staan op pagina 1 van De Kunstbode. Verder staat daar een voorwoord van Wim Pijbes, zijnde meneer de directeur van de Stichting Droom en Daad. Het blinkt uit in nietszeggendheid, maar vriendelijk getoonzet is het wel en de goede bedoeling druipt ervan af.
Verder met de makers! Met de andere pak-’m-beet 25 kunstenaars die zich aan ons voorstellen. Er zitten talenten bij voor wie ik wel interesse kan opbrengen. Zoals de muzikant Aart Strootman en Sýo Fang, zangeres Ntjam Rosie, tekenaar (‘autonoom kunstenaar’) Hillegon Brunt, actrice en filmmaker Genelva Krind en ‘poëtisch activist’ Sander Zweerts.
Wat me ook opvalt is dat zij het veelal niet bij één discipline houden, maar wel drie of vier activiteiten beoefenen. Zo is bovenstaande Ntjam Rosie ‘artiest, zangeres en liedjesschrijver’. En S’yo Fang is ‘componist, arrangeur en pianist’. Is dat niet een beetje veel van het goede en van hetzelfde, beste kunstenaars? Chantal van Heeswijk maakt het helemaal bont. Zij is ‘beeldend vormgever, conceptdenker, schrijver en maker’. Ze noemt zich ook wel ‘artistiek ondernemer’. Nou, ondernemend is ze, dat moet gezegd. Ze zegt het zelf trouwens ook: ‘Maken zal ik!’ Wat? Dit: ‘Mijn creatieve denkvermogen geef ik door tijdens workshops en af en toe maak ik installaties en ijssculpturen.’ Mijn god zeg. Zie haar stralen. Ze is de Jomanda van de workshops. Ja, zo’n multi-talent gun je inderdaad een ijsje.
Verhalen vertellen, dat is het werk van de kunstenaars die er hun specialiteit van gemaakt hebben
En verder word ik niet goed van al die ‘verbinders’. Al die verknoopte figuren die ‘connectie’ zoeken en vooral ‘verbinding’ willen leggen. Bijna de helft van hen heeft het daarover. Bij de een luidt de kop boven de tekst ‘Kunst kan verbinden’ en pal daarnaast staat dat muzikant Rubayne die ‘met Urban Bass voor verbinding zorgt’, zoals de kopregel vermeldt. En voor Joris de Jong betekent kunst maken anno nu zelfs ‘verbintenis en ècht contact maken’, maar hij is dan ook ‘circusartiest en bewegend jongleur’. Voor poppenspeler Marco Kalkman zijn de voorstellingen een manier om ons ‘een gevoel van binding te geven’.
Hou toch op, jullie jonge talenten! Een beetje kunstenaar is eenzaam! En, beste jonge kunstenaars, verhalen vertellen, dat is het werk van de kunstenaars die er hun specialiteit van gemaakt hebben: de schrijvers. Dat doen jullie dus ook niet, al zeggen jullie zelf van wel. Zoals voornoemde Inez Naomi Correa Alves: zie hierboven. Ryan Djojokarso (choreograaf èn theatermaker) is er ook zo een: hij wil ‘verbindende verhalen’ vertellen. Boris Maas wil mensen (wie anders?) ‘vertellen over grote maatschappelijke thema’s’. De ‘musici en theatermakers’ Annette Schenk en Daniel Lehmann missen, begrijp ik, de ‘connectie met het live publiek’ want ze willen ‘muziek maken en verhalen vertellen’. Of neem de succesvolle Mirjam Manusama wier eerste collectie Anima/Animus in september 2021 gepresenteerd wordt tijdens de New York Fashion Week. ‘Met mijn ontwerpen wil ik een verhaal vertellen dat zich verder ontvouwt in de hoofstukken hierna.’ Ik zou zeggen: jammer voor de mode, maar pak de pen op. Maar hou anders die kletsverhalen voor je. Succes!
In de inleiding tot het paginavolle artikel ‘Stadsbeelden’ staat zelfs dat ‘beelden in de buitenruimte een eigen verhaal vertellen’. Het fenomeen levende standbeelden kende ik al wel en vind ik iets leuks, maar vertellende standbeelden: nee, dat vind ik maar niks. En het grote stuk over kunstenaars voor toekomstige Fenix Landverhuizersmuseum (over de emoties rondom vertrek en aankomst: grappig) meldt alvast dat de kunstenaars de bezoeker straks ‘met hun verhalen zullen bewegen’. Het museum is trouwens op zoek naar koffers, naar heel veel koffers. Vooral ook naar koffers ‘met een bijzonder reisverhaal’, en ja: zelfs ik kan me daar iets bij voorstellen. Want ik ben welwillend genoeg. Heus waar.
Het zij hem vergeven, maar mensenrassen bestáán niet
Maar, een parelduiker vreest de modder niet, zoals Multatuli het stelde. Tussen al de naar mijn idee nogal belachelijke bagger zitten namelijk ook echte parels.
Zo staat er op de voorpagina van De Kunstbode een werkelijk schitterend portret. Dát wekte mijn interesse en maakte dat ik deze hele Kunstbode grondig ben gaan doornemen. Het is het portret van een zwarte, gedistingeerde jongeman, een heuse heerschap, met een voetbal onder zijn arm! Verderop in de bijlage staat meer informatie over dit werk en de maker ervan. Het gaat om een zelfportret van de Senegalese ‘kunstenaar en fotograaf’ Omar Victor Diop (Dakar, 1980). Een zelfportret als Angelo Soliman, uit 2014. Die Soliman, geboren in 1721 en afkomstig uit Nigeria, was een vooraanstaand vrijmetselaar in het kakkerige Wenen van Mozart (die overigens dol was op poep- en piesgrapjes). Soliman heeft de componist, ook vrijmetselaar, een paar keer ontmoet en waarschijnlijk heeft hij model gestaan voor het personage Bassa Selim in Mozart’s opera Die Entführung aus dem Serail. Kijk, van zulke kunst steek je ook nog eens wat op. (Niet dat dat per se moet.) Diop heeft een hele serie van zulk werk gemaakt naar schilderijen van Afrikaanse personen die in de vorige eeuwen lucratieve contacten onderhielden met landen op andere continenten. Prachtig gedaan. Het nog te openen museum Fenix, lees ik, ‘vertelt straks het universele en tijdloze verhaal van migratie’. En Diops werk zal daar natuurlijk ook te zien zijn.
Die voetbal is trouwens op al zijn portretten in de Kunstbode te zien. De bal onthult volgens Diop iets over waar de samenleving staat als het op ras aankomt. Het zij hem vergeven, maar mensenrassen bestáán niet; hij bedoelt de alternerende huidskleur binnen de mensensoort, en daar is – onder veel meer – in die zo onbeschaafde voetbalwereld inderdaad een hoop om te doen.
Diop is een toptalent, daar ben ik van overtuigd. En dat heb ik dan toch maar te danken aan die gratis bijlage die De Kunstbode heet. Dank daarvoor!
Beeld: Angelo Soliman (2014) - Omar Victor Diop
