nieuwsbrief
Asset 14

'Het moet een beetje ongemakkelijk worden'

Deze week is de Pakistaans-Nederlandse Faiyaz Jafri een van de artists in focus op het KLIK Amsterdam Animation festival. Lara Maassen spreekt de drukbezette animator over zijn werk, zijn boodschap en zijn publiek. 'Ik ga niemand pleasen, ik ga het niemand makkelijk maken.’

Mail

Mijn eerste kennismaking met Faiyaz Jafri gaat via één van zijn animaties: This Ain’t Disneyland. Vijf minuten lang zie ik Bambi’s van de ineenstortende Twin Towers af vallen. Een meisje zingt vrolijk ‘It’s a whole new world and nobody cares’. In een andere animatie ligt een plastic-achtige, naakte vrouw op de grond van een verlaten parkeergarage. Volgens het bijschrift in een ‘galaxy far away’. Is het maatschappijkritisch, vraag ik me af? Utopisch? Dystopisch? Jafri maakt ook reclames voor Coca Cola, lees ik ergens anders. Welke boodschap wil hij vertellen?

Uiteindelijk spreek ik hem – na een hoop heen-en-weer mailen, de man is druk – via Facetime. Daarin worden mijn belangrijkste vragen meteen beantwoord: nee, het is geen kritiek, geen utopie of dystopie, hij observeert gewoon. Ja, hij maakt ook commercieel werk. Dat is waar hij ooit mee begon, toen hij in de jaren 90 afstudeerde aan de TU Delft en gefascineerd raakte door de computer. Pas jaren later, toen de crisis uitbrak en hij allang in New York woonde, had hij ineens geen werk meer. Toen is hij zich steeds meer op dat andere gedeelte, de kunst, gaan storten.

En dat was niet voor niks. Inmiddels is Jafri, geboren in Goes als kind van een Pakistaanse vader en Nederlandse moeder, één van de meest gevierde animators ter wereld. Hij maakt films, muziek en installatieprojecten, heeft zijn eigen festival in Hong Kong en doceert aan Parsons en Queens College. Deze week komt hij terug naar Nederland, voor het KLIK Amsterdam Animation Festival, waar hij één van de artists in focus is.

Ik bel hem als hij net op de trein staat te wachten, terug naar New York. ‘Vind je het goed als ik je even in m’n broekzak stop?’ vraagt hij na onhandig met zijn telefoon over een Amerikaans station te hebben gelopen. Dat vind ik goed. Jafri is net geland. Hij was op een animatiefestival in Ottawa. Nu gaat hij weer naar zijn huis. Nadat hij een goed plekje in de veel te drukke trein heeft gevonden begint onze conversatie pas echt.

Je noemt je stijl ‘hyper-onrealistisch’. Wat bedoel je daarmee?
‘Veel kunstenaars gebruiken de computer om hun werk realistischer te maken. Daarmee verbergen ze het digitale aspect zoveel mogelijk: het mag vooral niet te veel opvallen dat Adobe je heeft geholpen. Ik heb dat nooit gewild. Al vanaf het begin van de computer wil ik júist die digitale esthetica laten zien en onderzoeken wat je daarmee kunt. Daarmee een nieuwe, andere wereld creëren, in plaats van onze wereld nabootsen.’

Nieuwe, zelfs onrealistische werelden kun je toch ook maken met een blik verf?
‘Jazeker. Ik heb vroeger ook getekend, geboetseerd en met videocamera’s gewerkt, maar de computer voelt gewoon als ‘mijn’ medium. Op mijn MacBook heb ik volkomen controle over het proces. Er gebeurt niks per ongeluk. Als ik iets in mijn hoofd heb, kan ik dat precies uitvoeren hoe, waar en wanneer ik dat wil.’

‘Het digitale veld ontwikkelt zó snel. Toen ik begon met animeren, programmeerde ik iets en moest ik steeds vijf minuten wachten om te zien wat het resultaat was. Nu kan ik meteen zien wat ik doe. Ik heb het idee dat ik nog maar net begonnen ben. Het is alsof je als schilder wakker zou worden en er bestaan ineens vijf nieuwe kleuren; zo snel gaan de ontwikkelingen. Het verhaal dat ik vertel, evolueert niet alleen door mijn eigen levenservaring, maar ook door het steeds volwassener worden van computers.’

Waar gaan jouw verhalen over?
‘Over alles wat ik observeer. Maar mijn grootste uitgangspunt zijn ‘neo-archetypes’, zoals ik ze noem. Universele verhalen die je kunt vertellen door beelden die eigenlijk iedereen wel herkent. Vroeger had je het idee van de Jungiaanse archetypes: beelden zoals ‘de moeder’ of ‘het kind’ die we, ondanks dat ze voor iedereen net iets anders zijn, toch allemaal delen.

Volgens mij zijn er zoveel nieuwe te vinden in deze wereld. Kijk hoe snel een meme zich verspreidt. En iedereen kent het beeld van Darth Vader wel. Die beelden wil ik gebruiken, om juist weer nieuwe combinaties mee te maken.’


Toch begrijp ik niet altijd wat je boodschap is als ik Disney-figuren en futuristische kleuren door het beeld zie gaan.
‘Nee. Wie naar mijn animaties kijkt, zal raakvlakken vinden en ze soms ook juist missen. Het moet ook een beetje ongemakkelijk worden en irriteren, in plaats van dat je zo’n lekker middelmatig en afgerond verhaal voorgeschoteld krijgt.

Volgens mij zijn mensen ook niet meer geïnteresseerd in uitgekauwde, lange verhalen. Ik hoor wel eens dat millennials zo’n lage attention span hebben dat ze overal doorheen klikken, dat ze nooit écht geboeid zijn. Maar volgens mij klopt dat niet. De mensen van nu hebben gewoon de capaciteit om dingen veel sneller te communiceren en interpreteren. Dat vraagt om een andere manier van vertellen. Laatst hoorde ik bijvoorbeeld van een film die zich niet chronologisch afspeelt, maar steeds vijf scenes tegelijk laat zien. Kijkers konden dat prima volgen.’

Je bent zelf van Pakistaanse en Nederlandse afkomst, in Nederland opgegroeid. Wat beschouw je als je moedertaal?
‘Nederlands voelt nog steeds als ‘mijn taal’, ondanks dat we thuis twee talen spraken. Maar ik voel me meer New Yorker dan wat dan ook.’

Zou je je werk Amerikaans noemen?
‘Ik kijk eigenlijk nooit naar één land. Behalve This Ain’t Disneyland – dat is één van mijn meest persoonlijke animaties. Ik heb het in New York zien gebeuren. Ik stond op mijn dak en zag hoe de Twin Towers in elkaar stortten. Voor mijn generatie was dat denk ik echt een paradigm shift. Ik had het er zo moeilijk mee, ik heb een jaar lang bijna niks geproduceerd. Het was haast gênant. Er gebeuren overal dingen ter wereld, maar nu… Het was zo raar omdat New York helemaal niet zo ‘anti’ de rest van de wereld is. Ik had nooit verwacht dat het daar zou gebeuren.’

Bij This Ain’t Disneyland vallen digitale Bambi’s van het World Trade Center. Waarom die fascinatie met Bambi?
‘Toen ik klein was, dacht ik altijd dat Bambi een meisje was. Ik denk door de naam, maar ook door dat kontje in de lucht – het heeft gewoon iets vrouwelijks. Toen kwam ik erachter dat Bambi een jongetje was.  En dat Bambi ook heus niet alleen onschuldig is: hij is best verleidelijk en erotisch. Die dualiteit vind ik interessant.

Mijn werk gaat veel over erotiek en onschuld, en Bambi vertegenwoordigt dat voor mij. Ik gebruik hem in animaties, maar ik heb ook drie meter hoge Bambi-beelden in Taiwan gemaakt, Bambi’s ge-3D-print, en op sjaals laten drukken.’

Toch voel ik minder mee met tientallen Bambi’s die te pletter vallen dan met levensechte mensen. Hoe zie jij je eigen personages?
‘Als mensen, eigenlijk. Volgens mij zijn alle animaties uiteindelijk gebaseerd op mensen, toch? Maar een heleboel kijkers zien mijn personages als humanoids of robots. Dat vind ik prima. Anderen zien juist vooral de melancholie in het werk en kunnen zich er daardoor aan relateren, zonder dat ze zich hoeven te identificeren met een personage.’

In hoeverre maakt het jou uit hoe je publiek naar je werk – en naar je Bambi’s – kijkt?
‘Ik denk weinig over na over mijn publiek, eigenlijk. Natuurlijk maak ik animaties om te laten zien aan de buitenwereld, maar ik maak ze niet voor één specifiek publiek – ik ga niemand pleasen, ik ga het niemand makkelijk maken.’

Faiyaz Jafri werd geboren in Goes, als kind van een Pakistaanse vader en een Nederlandse moeder. Hij studeerde aan de TU Delft en ontwikkelde zichzelf als animator en componist. Over de hele wereld exposeerde hij met schilderijen, video-installaties, animaties en levensgrote sculpturen. Hij is medeoprichter van Third Culture Film Festival in Hong Kong en in deeltijd docent aan de Parsons School of Design en Queens College in New York.

Het KLIK  Amsterdam Animation Festival vindt plaats van 10 tot en met 14 oktober in EYE Amsterdam. 

Lara Maassen is journalist en studeert Women’s Studies in Oxford, waar ze zich verwondert over Brexit, feministische literatuur en scones.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Beeldbrekers (VI): 'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

Op de Dutch Design Week staat dit jaar de maakbaarheid van toekomst centraal. Tom Loois, een van de curatoren van de tentoonstelling ‘The Object Is Absent’, over hun tentoonstelling zonder objecten. Lees meer

Beeldbrekers (V): Het verbindende museum

'We willen kunst niet als iets ingewikkelds zien'

Stedelijk Museum Schiedam zoekt contact met de Schiedammers. Door van Schiedam een museum voor Schiedam te zijn, vielen ze in de prijzen. Sophie van Lawick van Pabst sprak met Catrien Schreuder en Colin Huizing over het museum als verbindende kracht. Lees meer

Beeldbrekers (IIII):'Musea bezoeken is net als goede wijn drinken: je moet het leren.'

'We gaan niet alleen naar het museum om vermaakt te worden.'

In gesprek met Letty Ranshuysen over publieksonderzoek in musea, incrowd en gebloemde olifanten. Lees meer

Compromisloze solidariteit 1

Compromisloze solidariteit

'Mensen vragen wel eens: wat lost het op om te gaan demonstreren.' Lees meer

Beeldbrekers (III): 'Niet iedereen heeft het lichaam waarop musea ingericht zijn'

'Niet iedereen heeft het lichaam waarop musea ingericht zijn'

In gesprek met Marleen Hartjes, programmacoördinator bij het Van Abbemuseum, waar ze met ‘Onbeperkt Van Abbe’ programma’s organiseert voor mensen met een beperking. Lees meer

Ik ben eigenlijk net Karel Appel

Ik ben eigenlijk net Karel Appel

Schrijver Ferry Wieringa kruipt in de huid van Jan, de bloemverkoper op het Stadionplein in Amsterdam, die na 32 jaar moet wijken voor een herinrichting. Lees meer

'Het gaat me alleen maar om de kwaliteit' 3

'Het gaat me juist om kwaliteit'

In gesprek met Valeria Napoleone, kunstverzamelaar en weldoener van hedendaagse vrouwelijke kunstenaars. Lees meer

Beeldbrekers (I): 'Musea, onderschat je bezoeker niet’

'Musea, onderschat je bezoeker niet’

Hard//hoofd interviewt beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering één: in gesprek met projectmanager bij N8 Aron Eilander. Lees meer

De vermenselijking van dingen 1

De vermenselijking van dingen

Zijn filosofen kunstenaars of zijn kunstenaars filosofen? Of geen van beide? In dit interview met Hella Godee en René van Bakel van Collectief Walden onderzoekt student filosofie en beeldmaker Jente Hoogeveen deze vraagstukken. Lees meer

'Het begrip 'vrouwelijkheid' is rekbaarder dan mensen denken' 1

'Het begrip 'vrouwelijkheid' is rekbaarder dan mensen denken'

Een gesprek over JUCK, feminisme, provocatie en publieke ruimte. Lees meer

'Wij hebben een bloedhekel aan concessies doen' 3

'Wij hebben een bloedhekel aan concessies doen'

Jente Hoogeveen onderzoekt het gebied tussen kunst en filosofie. Deel II: Op bezoek bij architectuurstudio RAAAF. Lees meer

Hoe doe je alles? 2

Hoe doe je alles?

Een gesprek met de veelzijdige ontwerpstudio Job, Joris & Marieke over technologie, de toekomst, samenwerking en makerschap. Lees meer

Campagnedieren (III): De publieks​voorlichter

De publieks​voorlichter

Wie zijn de stile krachten achter de verkiezingscampagnes? Deel (III): Martine van Bemmel, publieksvoorlichter bij D66. Lees meer

Campagnedieren (II): De beleids​medewerker

De beleids​medewerker

Een kijkje achter de schermen bij de mensen die de verkiezingsmolen draaiende houden. Deel II: Eline van den Bosse, beleidsmedewerker bij de SGP. Lees meer

Campagnedieren (I): De grassroots-manager 1

De grassroots-manager

Een kijkje achter de schermen bij de mensen die de verkiezingsmolen draaiende houden. Deel I: Leon Boelens, grassrootsmanager bij GroenLinks. Lees meer

Geschiedenis in ontwikkeling

Geschiedenis in ontwikkeling

History In Progress Uganda is in 2011 geïnitieerd door de Nederlandse fotografe Andrea Stultiens en kunstenaar Rumanzi Canon, die in Oeganda woont en werkt. HIPUganda verzamelt en publiceert foto’s uit (privé)collecties en archieven in en over Oeganda. Aan de hand van foto’s maakt HIPUganda het mogelijk voor zijn publiek om zich tot de geschiedenis van Oeganda... Lees meer

Een gesprek met Kronos Quartet

Een gesprek met Kronos Quartet

Het wereldberoemde Kronos Quartet is dit jaar artist in residence in het Holland Festival met twee concerten, een workshop/talkshow en een Listening Party. Vincent Kouters had een gesprek met David Harrington, oprichter en eerste violist van het strijkkwartet. Het Kronos Quartet is een van de bekendste en meest gevraagde strijkkwartetten ter wereld. De helft van het... Lees meer

 ‘Ik moest mijn familie opgeven om mezelf te kunnen zijn’

‘Ik moest mijn familie opgeven om mezelf te kunnen zijn’

Jantine Wijnja interviewt mensen die zonder papieren in Nederland wonen over hun leven, angsten en dromen. Deel zes: Mina (24) kon in haar geboorteland Sierra Leone niet uitkomen voor haar seksuele geaardheid, en bouwt in Nederland aan een nieuwe toekomst. Lees meer

 'Dat je een probleem hebt, mag niet betekenen dat je leven stopt'

'Dat je een probleem hebt, mag niet betekenen dat je leven stopt'

Jantine Wijnja interviewt mensen die zonder papieren in Nederland wonen over hun leven, angsten en dromen. Deel vijf: Idris (24) uit Soedan leerde in vreemdelingendetentie om Nederlanders beter te begrijpen. Lees meer

 'Deze tijd leert me om dicht bij de zwakken te zijn'

'Deze tijd leert me om dicht bij de zwakken te zijn'

Jantine Wijnja interviewt mensen die zonder papieren in Nederland wonen over hun leven, angsten en dromen. Deel vier: een student uit Congo (27) leerde door zijn situatie wat het betekent om kwetsbaar te zijn. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5