Fotografie: Michel Mees

Het doel is er om het verlangen aan de gang te houden. " />

Fotografie: Michel Mees

Het doel is er om het verlangen aan de gang te houden. " />
Asset 14

Coen Simon

Voor filosoof Coen Simon (1972) is het jaar 2012 een van de vervulde verlangens. In april won hij de Socrates Wisselbeker voor het beste (populair-)filosofische boek. Zijn laatste boek was toen nog geen maand eerder uitgekomen: Wachten op geluk. Volgens de maar al te bekende mantra willen we allemaal zo veel dat we aan ‘keuzestress’ en quarterlifecrises lijden; we zijn nooit tevreden en altijd teleurgesteld. Helemaal verkeerd, stelt Simon. We missen de essentie: het verlangen zelf.

Coen Simon woont met zijn vrouw (filosofe Eva-Anne leCoultre, die onlangs een boek publiceerde over de invloed van Boer zoekt vrouw op de Nederlandse maatschappij) en twee kinderen in een klein dorp in Groningen. Als hij in Amsterdam is voor interviews spreekt hij altijd op dezelfde plek af. De muren van het kleine café aan de Prinsengracht zijn behangen met stukken en foto’s van oud-stamgast en meesterinterviewer Ischa Meijer.

Simon praat uitvoerig en van de hak op de tak. Na een tijdje zet hij zijn iPhone uit omdat hij "anders niet kan nadenken". Hij laat zich fel uit over bepaalde wetenschappers of journalisten die "maar charlatans" zijn, met "kinderachtige theorietjes". Zoals hij in zijn boek veel herinneringen uit zijn jeugd ophaalt, brengt nu elke theorie of gedachte die hij bespreekt een verhaal uit zijn dagelijks leven naar boven. Of een vergelijking met sport of muziek. Overal zoekt hij een beeld bij. Logisch, want wat hij wil vertellen is dat de wereld niet "bij ons verstand begint, maar met verbeelding".

De verbeelding van de wil

Simon: “Anders dan wij geneigd zijn te denken, hebben wij geen objectief zicht op de werkelijkheid. Eerst moet je wat je ziet – met je verbeelding – een visuele vorm of entiteit geven, voordat je er iets met je verstand mee kunt doen. Wanneer we keuzes maken moeten we dan ook onze verbeelding aanspreken, niet het verstand. Het gaat er dan om dat je met die verbeelding vorm moet leren geven aan je wil.”

De wil waar Simon over spreekt is de overal en altijd aanwezige stuwende kracht van de mens, zoals Schopenhauer hem beschreef. De mens wil voortdurend en onophoudelijk en kan niet niet-willen. Verlangens en begeertes zijn verbeeldingen, of afgeleiden, van deze wil. Wanneer de wil zich aan je openbaart, ontstaan je verlangens.

Simon: “Het is dus niet zo, dat wanneer wij ‘iets’ verlangen, dat ‘iets’ het verlangen in ons naar boven gehaald heeft. Hoe logisch dat ook klinkt. Verlangens zijn de manifestatie van de wil. Ik kan alleen maar naar een kopje koffie verlangen omdat ik een wil heb. En wanneer ik een kopje koffie verlang, is dat puur de projectie van mijn wil op het object ‘kopje koffie’. Vanuit het oogpunt van die verlangens bezie je ook de wereld. Elk verlangen van de wil produceert een voorstelling, en al die voorstellingen bij elkaar vormen onze wereld. Je kunt geen zaken verlangen die je je niet kunt verbeelden.”

Het spel met de wil

We leven dus in een theater vol scènes die we zelf produceren en die vorm geven aan onze wil, de abstracte grootmacht waaraan we niet kunnen ontkomen. En gelukkig maar, want een mens die niet meer verlangt, kan niet meer leven. Maar maakt het ons leven niet gedoemd te mislukken als we voortdurend van alles verlangen? We kunnen immers onmogelijk al onze verlangens in vervulling zien gaan, omdat die vermaledijde wil onvermoeid door blijft gaan en zich in nieuwe verlangens manifesteert. Heb je net een iPad – moet je weer een iPad 2. De onverzadigbare mens blijft zijn staart achterna rennen.

Simon: “Nee, dat is nou juist de crux. Het zit ‘m niet in de bevrediging van de verlangens, maar juist in het verlangen zelf – dát is wat je geluk brengt. Iedereen herkent wel die rare mengeling van gevoelens als je iets waar je heel lang naar verlangd hebt, ook opeens hebt bereikt. Er gaat altijd een bepaalde treurnis mee gepaard. Zo ook met deze prijs (de Socrates Wisselbeker, red.). Met de winst komt een beetje teleurstelling, hoewel natuurlijk veel minder dan als ik hem niet gewonnen zou hebben. Het bevredigde verlangen kan nooit recht doen aan de voorstelling die het verlangen in eerste instantie produceerde.

Fotografie: Michel Mees

“Dat we niet meer kunnen kiezen, is trouwens onzin. Dat is ons aangepraat door de loopbaanadviseur. Waarschijnlijk is het makkelijker als je weet waar je bij hoort en niet hoeft te kiezen, bijvoorbeeld als je geboren wordt als kind van de melkboer. Maar dat zit hem niet zozeer in het gebrek aan keuze, maar betekent dat je leven een bepaalde, opgelegde vorm heeft. Een mal die het leven een kunstmatige zin geeft. Lange tijd hebben we die eenheid opgelegd gekregen met de zuilen, maar nu bestaan dat soort maatschappelijke groepen niet meer zo. Je bent nu voortdurend bezig voor jezelf als individu een eenheid te ontwaren in de werkelijkheid, terwijl je maar een klein deel van de werkelijkheid kunt overzien. Dat gebrek aan overzicht is de achtergrond van de keuzestress.

“De loopbaanadviseur leert je kiezen met je verstand. Maar je moet vorm leren geven aan wat je wil. Je moet een spel spelen met je wil. Men gaat er van uit dat de wereld een overzichtelijk geheel is, een etalage met begeerlijke waren waar je uit kunt kiezen. Maar de wereld is als een dansvloer: ze beweegt en verandert continu, en wij zetten voortdurend een stap in het ongewisse. Er is geen overzicht, je wordt meegenomen door de muziek, verplaatst je op het ritme. Daar, op dat kleine deel van de dansvloer, begint je leven. Het begint niet met een objectieve blik van waaruit je de hele wereld en je bestaan kan overzien, want je maakt zelf deel uit van die wereld."

De teleurgestelde winnaar

Iets is alleen maar waardevol als er naar verlangd wordt, zegt Simon. "De waarde van iets bestaat alleen bij gratie van de waardering ervoor, en het verlangen gaat vooraf aan die waardering." Dus de zin van het leven zouden we moeten zoeken in het continue onbevredigde verlangen, lijkt het.

Simon: “Wij gaan er vanuit dat je gelukkig bent als je verlangens vervuld worden. Dan is iets immers ‘gelukt’. Maar dat doel is er alleen maar om het verlangen vorm te geven.

“Neem de Palio in de Italiaanse stad Siena, een paardenrace over het centrale plein die welgeteld 80 seconden duurt. Het hele jaar staat het dagelijks leven voor die mensen (zie John Apple’s documentaire) in het teken van die race. Winnen is weliswaar het doel, maar je ziet aan alles er omheen dat de zin zit in die rituelen zelf, niet in het winnen. Het is een voorbeeld van het verlangen als manifestatie van die wil. Het gaat niet om winnaar willen zijn van die paardenrace. Het willen winnen van die Palio betekent ál die dingen, alle voorbereidingen. Het willen hebben kleurt je leven, het geeft zelf zin.

“Hetzelfde geldt voor voetbal. Je hebt veel meer verliezers dan winnaars. Toch is iedereen er veel mee bezig en ontleent er zelfs bestaansrecht aan. Na negentig minuten is het vaak zelfs nul-nul. Dan doen we uitspraken als ‘als deze erin had gezeten, was het een prachtgoal geweest’ – logisch gezien natuurlijk volstrekte onzin. Deze opmerking heeft zin en we begrijpen het, omdat we van het spel genieten. Blijkbaar hebben we er genoeg aan om er zo over te spreken. Natuurlijk moet er op een gegeven moment gescoord worden, net als er bij de Palio op een gegeven moment geracet moet worden. Maar het doel, het goal, is er alleen maar om het spel gaande te houden. Het is ondergeschikt aan het spel. Het doel is er om het verlangen aan de gang te houden."

Als we aan Coen Simon dus loopbaanadvies zouden vragen, zou zijn devies zijn dat we ons vooral niet druk moeten maken over keuzes. We moeten gewoon maar lekker leven, wachtend op verlangens die zich aan ons voordoen.

Simon: “De vervulling van je leven zit in het wachten zelf. Bovendien weet je dat het wachten oplost, dat er ooit iets gaat komen. Ook verveling, bijvoorbeeld, is heel nuttig. Dan kan je wil zich weer in een nieuw soort verlangen openbaren. En afleiding en luiheid – het zijn ondergewaardeerde toestanden. En schaamte, we moeten ons meer schamen – ons in elk geval niet schamen om ons te schamen. Ik ben van plan te gaan promoveren op schaamte."

Er zit een fotograaf te wachten. Simon informeert of hij met een uitsmijter gefotografeerd mag worden. "Oh fantastisch!", zegt hij. Zijn verlangen klinkt door, totdat hij de eerste hap teleurstelling neemt.

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!