Fotografie: Michel Mees

Het doel is er om het verlangen aan de gang te houden. " />

Fotografie: Michel Mees

Het doel is er om het verlangen aan de gang te houden. " />
Asset 14
https://hardhoofd.com/10-jarig-bestaan-hard-hoofd/

Coen Simon

Voor filosoof Coen Simon (1972) is het jaar 2012 een van de vervulde verlangens. In april won hij de Socrates Wisselbeker voor het beste (populair-)filosofische boek. Zijn laatste boek was toen nog geen maand eerder uitgekomen: Wachten op geluk. Volgens de maar al te bekende mantra willen we allemaal zo veel dat we aan ‘keuzestress’ en quarterlifecrises lijden; we zijn nooit tevreden en altijd teleurgesteld. Helemaal verkeerd, stelt Simon. We missen de essentie: het verlangen zelf.

Coen Simon woont met zijn vrouw (filosofe Eva-Anne leCoultre, die onlangs een boek publiceerde over de invloed van Boer zoekt vrouw op de Nederlandse maatschappij) en twee kinderen in een klein dorp in Groningen. Als hij in Amsterdam is voor interviews spreekt hij altijd op dezelfde plek af. De muren van het kleine café aan de Prinsengracht zijn behangen met stukken en foto’s van oud-stamgast en meesterinterviewer Ischa Meijer.

Simon praat uitvoerig en van de hak op de tak. Na een tijdje zet hij zijn iPhone uit omdat hij "anders niet kan nadenken". Hij laat zich fel uit over bepaalde wetenschappers of journalisten die "maar charlatans" zijn, met "kinderachtige theorietjes". Zoals hij in zijn boek veel herinneringen uit zijn jeugd ophaalt, brengt nu elke theorie of gedachte die hij bespreekt een verhaal uit zijn dagelijks leven naar boven. Of een vergelijking met sport of muziek. Overal zoekt hij een beeld bij. Logisch, want wat hij wil vertellen is dat de wereld niet "bij ons verstand begint, maar met verbeelding".

De verbeelding van de wil

Simon: “Anders dan wij geneigd zijn te denken, hebben wij geen objectief zicht op de werkelijkheid. Eerst moet je wat je ziet – met je verbeelding – een visuele vorm of entiteit geven, voordat je er iets met je verstand mee kunt doen. Wanneer we keuzes maken moeten we dan ook onze verbeelding aanspreken, niet het verstand. Het gaat er dan om dat je met die verbeelding vorm moet leren geven aan je wil.”

De wil waar Simon over spreekt is de overal en altijd aanwezige stuwende kracht van de mens, zoals Schopenhauer hem beschreef. De mens wil voortdurend en onophoudelijk en kan niet niet-willen. Verlangens en begeertes zijn verbeeldingen, of afgeleiden, van deze wil. Wanneer de wil zich aan je openbaart, ontstaan je verlangens.

Simon: “Het is dus niet zo, dat wanneer wij ‘iets’ verlangen, dat ‘iets’ het verlangen in ons naar boven gehaald heeft. Hoe logisch dat ook klinkt. Verlangens zijn de manifestatie van de wil. Ik kan alleen maar naar een kopje koffie verlangen omdat ik een wil heb. En wanneer ik een kopje koffie verlang, is dat puur de projectie van mijn wil op het object ‘kopje koffie’. Vanuit het oogpunt van die verlangens bezie je ook de wereld. Elk verlangen van de wil produceert een voorstelling, en al die voorstellingen bij elkaar vormen onze wereld. Je kunt geen zaken verlangen die je je niet kunt verbeelden.”

Het spel met de wil

We leven dus in een theater vol scènes die we zelf produceren en die vorm geven aan onze wil, de abstracte grootmacht waaraan we niet kunnen ontkomen. En gelukkig maar, want een mens die niet meer verlangt, kan niet meer leven. Maar maakt het ons leven niet gedoemd te mislukken als we voortdurend van alles verlangen? We kunnen immers onmogelijk al onze verlangens in vervulling zien gaan, omdat die vermaledijde wil onvermoeid door blijft gaan en zich in nieuwe verlangens manifesteert. Heb je net een iPad – moet je weer een iPad 2. De onverzadigbare mens blijft zijn staart achterna rennen.

Simon: “Nee, dat is nou juist de crux. Het zit ‘m niet in de bevrediging van de verlangens, maar juist in het verlangen zelf – dát is wat je geluk brengt. Iedereen herkent wel die rare mengeling van gevoelens als je iets waar je heel lang naar verlangd hebt, ook opeens hebt bereikt. Er gaat altijd een bepaalde treurnis mee gepaard. Zo ook met deze prijs (de Socrates Wisselbeker, red.). Met de winst komt een beetje teleurstelling, hoewel natuurlijk veel minder dan als ik hem niet gewonnen zou hebben. Het bevredigde verlangen kan nooit recht doen aan de voorstelling die het verlangen in eerste instantie produceerde.

Fotografie: Michel Mees

“Dat we niet meer kunnen kiezen, is trouwens onzin. Dat is ons aangepraat door de loopbaanadviseur. Waarschijnlijk is het makkelijker als je weet waar je bij hoort en niet hoeft te kiezen, bijvoorbeeld als je geboren wordt als kind van de melkboer. Maar dat zit hem niet zozeer in het gebrek aan keuze, maar betekent dat je leven een bepaalde, opgelegde vorm heeft. Een mal die het leven een kunstmatige zin geeft. Lange tijd hebben we die eenheid opgelegd gekregen met de zuilen, maar nu bestaan dat soort maatschappelijke groepen niet meer zo. Je bent nu voortdurend bezig voor jezelf als individu een eenheid te ontwaren in de werkelijkheid, terwijl je maar een klein deel van de werkelijkheid kunt overzien. Dat gebrek aan overzicht is de achtergrond van de keuzestress.

“De loopbaanadviseur leert je kiezen met je verstand. Maar je moet vorm leren geven aan wat je wil. Je moet een spel spelen met je wil. Men gaat er van uit dat de wereld een overzichtelijk geheel is, een etalage met begeerlijke waren waar je uit kunt kiezen. Maar de wereld is als een dansvloer: ze beweegt en verandert continu, en wij zetten voortdurend een stap in het ongewisse. Er is geen overzicht, je wordt meegenomen door de muziek, verplaatst je op het ritme. Daar, op dat kleine deel van de dansvloer, begint je leven. Het begint niet met een objectieve blik van waaruit je de hele wereld en je bestaan kan overzien, want je maakt zelf deel uit van die wereld."

De teleurgestelde winnaar

Iets is alleen maar waardevol als er naar verlangd wordt, zegt Simon. "De waarde van iets bestaat alleen bij gratie van de waardering ervoor, en het verlangen gaat vooraf aan die waardering." Dus de zin van het leven zouden we moeten zoeken in het continue onbevredigde verlangen, lijkt het.

Simon: “Wij gaan er vanuit dat je gelukkig bent als je verlangens vervuld worden. Dan is iets immers ‘gelukt’. Maar dat doel is er alleen maar om het verlangen vorm te geven.

“Neem de Palio in de Italiaanse stad Siena, een paardenrace over het centrale plein die welgeteld 80 seconden duurt. Het hele jaar staat het dagelijks leven voor die mensen (zie John Apple’s documentaire) in het teken van die race. Winnen is weliswaar het doel, maar je ziet aan alles er omheen dat de zin zit in die rituelen zelf, niet in het winnen. Het is een voorbeeld van het verlangen als manifestatie van die wil. Het gaat niet om winnaar willen zijn van die paardenrace. Het willen winnen van die Palio betekent ál die dingen, alle voorbereidingen. Het willen hebben kleurt je leven, het geeft zelf zin.

“Hetzelfde geldt voor voetbal. Je hebt veel meer verliezers dan winnaars. Toch is iedereen er veel mee bezig en ontleent er zelfs bestaansrecht aan. Na negentig minuten is het vaak zelfs nul-nul. Dan doen we uitspraken als ‘als deze erin had gezeten, was het een prachtgoal geweest’ – logisch gezien natuurlijk volstrekte onzin. Deze opmerking heeft zin en we begrijpen het, omdat we van het spel genieten. Blijkbaar hebben we er genoeg aan om er zo over te spreken. Natuurlijk moet er op een gegeven moment gescoord worden, net als er bij de Palio op een gegeven moment geracet moet worden. Maar het doel, het goal, is er alleen maar om het spel gaande te houden. Het is ondergeschikt aan het spel. Het doel is er om het verlangen aan de gang te houden."

Als we aan Coen Simon dus loopbaanadvies zouden vragen, zou zijn devies zijn dat we ons vooral niet druk moeten maken over keuzes. We moeten gewoon maar lekker leven, wachtend op verlangens die zich aan ons voordoen.

Simon: “De vervulling van je leven zit in het wachten zelf. Bovendien weet je dat het wachten oplost, dat er ooit iets gaat komen. Ook verveling, bijvoorbeeld, is heel nuttig. Dan kan je wil zich weer in een nieuw soort verlangen openbaren. En afleiding en luiheid – het zijn ondergewaardeerde toestanden. En schaamte, we moeten ons meer schamen – ons in elk geval niet schamen om ons te schamen. Ik ben van plan te gaan promoveren op schaamte."

Er zit een fotograaf te wachten. Simon informeert of hij met een uitsmijter gefotografeerd mag worden. "Oh fantastisch!", zegt hij. Zijn verlangen klinkt door, totdat hij de eerste hap teleurstelling neemt.

Mail

Brankele Frank

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
Beeldbrekers (VII): 'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

'Kunst en sport gaan ontzettend goed samen'

In deze serie interviewt Hard//hoofd beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering 7: In een oude kogelfabriek op het Hembrugterrein is sinds deze zomer Het HEM te bezoeken, ‘een nieuw huis voor cultuur’. In gesprek met Laura Kemper. Lees meer

Beeldbrekers (VI): 'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

'Wat betekent het om mens te zijn in een wereld van objecten?'

Op de Dutch Design Week staat dit jaar de maakbaarheid van toekomst centraal. Tom Loois, een van de curatoren van de tentoonstelling ‘The Object Is Absent’, over hun tentoonstelling zonder objecten. Lees meer

Beeldbrekers (V): Het verbindende museum

'We willen kunst niet als iets ingewikkelds zien'

Stedelijk Museum Schiedam zoekt contact met de Schiedammers. Door van Schiedam een museum voor Schiedam te zijn, vielen ze in de prijzen. Sophie van Lawick van Pabst sprak met Catrien Schreuder en Colin Huizing over het museum als verbindende kracht. Lees meer

Beeldbrekers (IIII):'Musea bezoeken is net als goede wijn drinken: je moet het leren.'

'We gaan niet alleen naar het museum om vermaakt te worden.'

In gesprek met Letty Ranshuysen over publieksonderzoek in musea, incrowd en gebloemde olifanten. Lees meer

Compromisloze solidariteit 1

Compromisloze solidariteit

'Mensen vragen wel eens: wat lost het op om te gaan demonstreren.' Lees meer

Beeldbrekers (III): 'Niet iedereen heeft het lichaam waarop musea ingericht zijn'

'Niet iedereen heeft het lichaam waarop musea ingericht zijn'

In gesprek met Marleen Hartjes, programmacoördinator bij het Van Abbemuseum, waar ze met ‘Onbeperkt Van Abbe’ programma’s organiseert voor mensen met een beperking. Lees meer

Ik ben eigenlijk net Karel Appel

Ik ben eigenlijk net Karel Appel

Schrijver Ferry Wieringa kruipt in de huid van Jan, de bloemverkoper op het Stadionplein in Amsterdam, die na 32 jaar moet wijken voor een herinrichting. Lees meer

'Het gaat me alleen maar om de kwaliteit' 3

'Het gaat me juist om kwaliteit'

In gesprek met Valeria Napoleone, kunstverzamelaar en weldoener van hedendaagse vrouwelijke kunstenaars. Lees meer

Beeldbrekers (I): 'Musea, onderschat je bezoeker niet’

'Musea, onderschat je bezoeker niet’

Hard//hoofd interviewt beeldbrekers: mensen die het kunst- en cultuurveld openbreken en de spelregels veranderen. Aflevering één: in gesprek met projectmanager bij N8 Aron Eilander. Lees meer

 'Het moet een beetje ongemakkelijk worden'

'Het moet een beetje ongemakkelijk worden'

Een interview met de Pakistaans-Nederlandse animator Faiyaz Jafri, 'artist in focus' op het KLIK Amsterdam Animation Festival. Lees meer

De vermenselijking van dingen 1

De vermenselijking van dingen

Zijn filosofen kunstenaars of zijn kunstenaars filosofen? Of geen van beide? In dit interview met Hella Godee en René van Bakel van Collectief Walden onderzoekt student filosofie en beeldmaker Jente Hoogeveen deze vraagstukken. Lees meer

'Het begrip 'vrouwelijkheid' is rekbaarder dan mensen denken' 1

'Het begrip 'vrouwelijkheid' is rekbaarder dan mensen denken'

Een gesprek over JUCK, feminisme, provocatie en publieke ruimte. Lees meer

'Wij hebben een bloedhekel aan concessies doen' 3

'Wij hebben een bloedhekel aan concessies doen'

Jente Hoogeveen onderzoekt het gebied tussen kunst en filosofie. Deel II: Op bezoek bij architectuurstudio RAAAF. Lees meer

Hoe doe je alles? 2

Hoe doe je alles?

Een gesprek met de veelzijdige ontwerpstudio Job, Joris & Marieke over technologie, de toekomst, samenwerking en makerschap. Lees meer

Campagnedieren (III): De publieks​voorlichter

De publieks​voorlichter

Wie zijn de stile krachten achter de verkiezingscampagnes? Deel (III): Martine van Bemmel, publieksvoorlichter bij D66. Lees meer

Campagnedieren (II): De beleids​medewerker

De beleids​medewerker

Een kijkje achter de schermen bij de mensen die de verkiezingsmolen draaiende houden. Deel II: Eline van den Bosse, beleidsmedewerker bij de SGP. Lees meer

Campagnedieren (I): De grassroots-manager 1

De grassroots-manager

Een kijkje achter de schermen bij de mensen die de verkiezingsmolen draaiende houden. Deel I: Leon Boelens, grassrootsmanager bij GroenLinks. Lees meer

Geschiedenis in ontwikkeling

Geschiedenis in ontwikkeling

History In Progress Uganda is in 2011 geïnitieerd door de Nederlandse fotografe Andrea Stultiens en kunstenaar Rumanzi Canon, die in Oeganda woont en werkt. HIPUganda verzamelt en publiceert foto’s uit (privé)collecties en archieven in en over Oeganda. Aan de hand van foto’s maakt HIPUganda het mogelijk voor zijn publiek om zich tot de geschiedenis van Oeganda... Lees meer

Een gesprek met Kronos Quartet

Een gesprek met Kronos Quartet

Het wereldberoemde Kronos Quartet is dit jaar artist in residence in het Holland Festival met twee concerten, een workshop/talkshow en een Listening Party. Vincent Kouters had een gesprek met David Harrington, oprichter en eerste violist van het strijkkwartet. Het Kronos Quartet is een van de bekendste en meest gevraagde strijkkwartetten ter wereld. De helft van het... Lees meer

 ‘Ik moest mijn familie opgeven om mezelf te kunnen zijn’

‘Ik moest mijn familie opgeven om mezelf te kunnen zijn’

Jantine Wijnja interviewt mensen die zonder papieren in Nederland wonen over hun leven, angsten en dromen. Deel zes: Mina (24) kon in haar geboorteland Sierra Leone niet uitkomen voor haar seksuele geaardheid, en bouwt in Nederland aan een nieuwe toekomst. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan