Wat is het geheim van de acteur? Vakbekwaamheid of pure magie?" /> Wat is het geheim van de acteur? Vakbekwaamheid of pure magie?" />
Asset 14

Hoe doet-ie dat toch?

“Hoe doet-ie dat toch?” fluisteren verwonderde theaterbezoekers wel eens tijdens een voorstelling. Vol ontzag en in totale verwarring kijken ze naar de acteurs. Met of zonder tekst, met of zonder decor, zelfs zonder kostuums of in een ruimte die op het eerste gezicht niets met theater te maken heeft. De verwondering blijft altijd hetzelfde: hoe doet-ie dat toch?

Wat is het geheim van de acteur: hoe zorgt een acteur dat jij, op je stoeltje een paar meter verderop, kippenvel of een lachbui krijgt? Dat is het vreemde van toeschouwer zijn: je zit er met je neus bovenop, maar toch begrijp je nooit precies wat er gebeurt. Hans Klok is daar ook goed in. Maar ik ben de laatste om te beweren dat acteren een trucje en een goede acteur slechts in het bezit van een uitgebreide trukendoos is. Ik denk namelijk dat er bij acteren veel meer komt kijken dan een vingervlug handigheidje, maar ook al kijk ik al jaren naar acteurs, ik kan er vaak de vinger niet op leggen. Je wilt het kunnen snappen, je wilt je kunnen verplaatsen in de acteur en begrijpen hoe hij te werk gaat. Misschien wel om je ervan te vergewissen dat een acteur ook gewoon een mens is. Want dat is namelijk wel zo: niks menselijks is de acteur vreemd. Mocht je dit op basis van antropologisch onderzoek willen vaststellen, dan raad ik je aan café De Smoeshaan te bezoeken.

“Hoe kunt u toch al die tekst onthouden?” is misschien wel de meest gestelde vraag aan acteurs, na afloop van de voorstelling in de foyer. Het is een poging om het raadsel rond acteren door te prikken. Alsof mensen graag willen horen dat het een trucje is. Zoiets als: “Nou, ik slaap altijd een week lang met het script onder m’n kussen en dan zit het er wel zo’n beetje in.” Niemand wil als antwoord horen dat een acteur urenlang een script in zijn hoofd moet stampen, dat er maanden gerepeteerd wordt, dat er vervolgens ook nog kostuums, een decor en rekwisieten bij komen. Maar het is waar: het moet allemaal in het hoofd van een acteur passen en vervolgens moeten ze ook nog elke avond een tourbus in naar plekken als Waaigat en Nergenshuizen om daar in Cultureel Centrum De Houten Triangel hun werk te doen. Dan is de magie wel door de achterdeur verdwenen. Want acteur zijn is in principe een vak als elk ander. Je gaat ervoor naar school en met een beetje geluk ontvang je na een paar jaar een diploma.

Foto: Evert-Jan Daniels

Een televisieprogramma dat zich helemaal richt op de nieuwsgierigheid van de toeschouwer naar de werkwijze van de acteur, is De Vloer Op. Sinds 2004 improviseert een steeds wisselende groep doorgewinterde acteurs 13 afleveringen lang met een live publiek en onder het toeziend oog van een regisseur. Deze regisseur geeft ze elke aflevering weer nieuwe opdrachten waar de acteurs vervolgens direct mee aan de slag gaan. De opdracht bestaat meestal uit een korte toelichting op het personage dat ze gaan spelen en de situatie waarin deze personages zich bevinden. De acteurs mogen niet overleggen, pakken wat ze nodig hebben qua rekwisieten en kostuums en spelen vervolgens een scène die door de regisseur afgebroken wordt op het moment dat hij de scène voorbij acht. Natuurlijk zijn niet alle scènes verbluffend, maar vaker gebeuren er onverwachte dingen en ontstaat er een opmerkelijke scène. Als toeschouwer heb je het idee dat je naar echt vakmanschap zit te kijken, het acteren is helemaal uitgekleed tot de basis (het gaat alleen om wie, wat en waar) en toch kan het je nog boeien of raken. De vraag is echter of je er beter van gaat snappen wat de acteur doet. Bij mij wordt mijn ontzag eigenlijk alleen maar groter. Toch heb ik wel het idee dat ik dichter bij het antwoord of in ieder geval dichter bij de vraag zit. De vraag “Hoe doet-ie dat toch?” wordt er alleen maar prangender van.

Een ander voorbeeld van onze hang naar ‘puur acteren’ is Nachtgasten. Een tweewekelijkse, geheel geïmproviseerde theatervoorstelling van een paar jonge acteurs in Het Rozentheater. Nachtgasten is opgericht vanuit het idee dat er voor acteurs geen plek is om samen te jammen. Elke editie van Nachtgasten wordt door een nieuwe groep acteurs gespeeld. Er wordt van tevoren een uitgebreid plot en een uitleg over alle personages geschreven. De acteurs krijgen het plot in aanwezigheid van het publiek en de andere acteurs, daarna moeten ze allemaal weg en worden een voor een teruggeroepen om in bijzijn van het publiek een persoonlijk verhaal en een persoonlijk probleem van hun personage mee te krijgen. Het publiek weet dus alles over alle personages, de acteurs niet. Vervolgens kan de improvisatie-sessie, die drie uur duurt, door sms-jes van de schrijver, die ook zit te kijken, bijgestuurd worden. Deze sms-jes worden geprojecteerd zodat het publiek kan meelezen.

Op zich een heel spannend gegeven, dat je met je neus op het werk van de acteur drukt. Je ziet de acteurs zoeken, dingen uitproberen en nadenken over hun volgende stap. Maar dit levert niet altijd even boeiend toneel op. Juist omdat je je zo bewust bent van de omstandigheden en de moeilijkheden voor de acteurs, ga je zelf meedenken. Ik vond bijvoorbeeld dat een actrice te weinig deed en alleen maar mooie kansen voor haar personage liet liggen. Ik zat als toeschouwer ineens in de rol van alwetende theatergod en dat werkte nogal op de zenuwen. Ik wil het blijkbaar niet te goed snappen, als ik me bewust wordt van de keuzes die een acteur maakt tijdens het spelen, van alles waar hij of zij niet op ingaat, is de magie weg.

Wat is een goede acteur, is dat iemand die je raakt door zijn spel? Of is het genoeg om je te verwonderen over het vakmanschap? We denken dat we het kunnen snappen door er nog dichter op te gaan zitten. Alsof acteurs van die vingervlugge goochelaars zijn die ‘balletje balletje’ staan te doen op straat. Telkens weer wil je ze kunnen betrappen op een fout, zodat je kan zien waar het balletje zich bevindt of het klepje kan zien in de hoge hoed waar het konijn vandaan komt. Maar op het moment dat we dat zouden zien, zou de magie direct voorbij zijn. Eigenlijk wil ik het helemaal niet weten. Ik hoef niet alles te snappen. Ik blijf wel verwonderd toekijken en domme vragen stellen na afloop in de foyer, als ik durf.

Afleveringen van 'De Vloer Op' zijn hier terug te kijken.

Mail

Rosanne

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Bouchra Aouriaghel schrijft over opgroeien en leren dat je erbij hoort, maar eigenlijk ook weer niet. Als een kameleon verplaatst ze zich tussen twee werelden, eentje waarin ze Nederlands spreekt, en verbaasd wordt aangekeken als de juiste klanken in de juiste volgorde haar mond verlaten, en eentje waarin ze Marrokaans spreekt, goed genoeg om met haar ouders te kunnen communiceren, maar als ze de diepte in wil, komt het er ineens stotterend uit. En wat als de wereld je vraagt om te kiezen? Lees meer

Mosterdsoep

Onvermijdelijk

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Noura Harrath wordt een kind geboren dat daar misschien helemaal niet wilde zijn, of misschien nóg niet. 'Er waren weinig zachte plekken die voelden als een eeuwige omhelzing.' Lees meer

Mosterdsoep 4

Bijsluiter

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Fleur Hagi staan we op het punt een hele belangrijke beslissing te nemen. Lees meer

Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer