Wat is het geheim van de acteur? Vakbekwaamheid of pure magie?" /> Wat is het geheim van de acteur? Vakbekwaamheid of pure magie?" />
Asset 14

Hoe doet-ie dat toch?

“Hoe doet-ie dat toch?” fluisteren verwonderde theaterbezoekers wel eens tijdens een voorstelling. Vol ontzag en in totale verwarring kijken ze naar de acteurs. Met of zonder tekst, met of zonder decor, zelfs zonder kostuums of in een ruimte die op het eerste gezicht niets met theater te maken heeft. De verwondering blijft altijd hetzelfde: hoe doet-ie dat toch?

Wat is het geheim van de acteur: hoe zorgt een acteur dat jij, op je stoeltje een paar meter verderop, kippenvel of een lachbui krijgt? Dat is het vreemde van toeschouwer zijn: je zit er met je neus bovenop, maar toch begrijp je nooit precies wat er gebeurt. Hans Klok is daar ook goed in. Maar ik ben de laatste om te beweren dat acteren een trucje en een goede acteur slechts in het bezit van een uitgebreide trukendoos is. Ik denk namelijk dat er bij acteren veel meer komt kijken dan een vingervlug handigheidje, maar ook al kijk ik al jaren naar acteurs, ik kan er vaak de vinger niet op leggen. Je wilt het kunnen snappen, je wilt je kunnen verplaatsen in de acteur en begrijpen hoe hij te werk gaat. Misschien wel om je ervan te vergewissen dat een acteur ook gewoon een mens is. Want dat is namelijk wel zo: niks menselijks is de acteur vreemd. Mocht je dit op basis van antropologisch onderzoek willen vaststellen, dan raad ik je aan café De Smoeshaan te bezoeken.

“Hoe kunt u toch al die tekst onthouden?” is misschien wel de meest gestelde vraag aan acteurs, na afloop van de voorstelling in de foyer. Het is een poging om het raadsel rond acteren door te prikken. Alsof mensen graag willen horen dat het een trucje is. Zoiets als: “Nou, ik slaap altijd een week lang met het script onder m’n kussen en dan zit het er wel zo’n beetje in.” Niemand wil als antwoord horen dat een acteur urenlang een script in zijn hoofd moet stampen, dat er maanden gerepeteerd wordt, dat er vervolgens ook nog kostuums, een decor en rekwisieten bij komen. Maar het is waar: het moet allemaal in het hoofd van een acteur passen en vervolgens moeten ze ook nog elke avond een tourbus in naar plekken als Waaigat en Nergenshuizen om daar in Cultureel Centrum De Houten Triangel hun werk te doen. Dan is de magie wel door de achterdeur verdwenen. Want acteur zijn is in principe een vak als elk ander. Je gaat ervoor naar school en met een beetje geluk ontvang je na een paar jaar een diploma.

Foto: Evert-Jan Daniels

Een televisieprogramma dat zich helemaal richt op de nieuwsgierigheid van de toeschouwer naar de werkwijze van de acteur, is De Vloer Op. Sinds 2004 improviseert een steeds wisselende groep doorgewinterde acteurs 13 afleveringen lang met een live publiek en onder het toeziend oog van een regisseur. Deze regisseur geeft ze elke aflevering weer nieuwe opdrachten waar de acteurs vervolgens direct mee aan de slag gaan. De opdracht bestaat meestal uit een korte toelichting op het personage dat ze gaan spelen en de situatie waarin deze personages zich bevinden. De acteurs mogen niet overleggen, pakken wat ze nodig hebben qua rekwisieten en kostuums en spelen vervolgens een scène die door de regisseur afgebroken wordt op het moment dat hij de scène voorbij acht. Natuurlijk zijn niet alle scènes verbluffend, maar vaker gebeuren er onverwachte dingen en ontstaat er een opmerkelijke scène. Als toeschouwer heb je het idee dat je naar echt vakmanschap zit te kijken, het acteren is helemaal uitgekleed tot de basis (het gaat alleen om wie, wat en waar) en toch kan het je nog boeien of raken. De vraag is echter of je er beter van gaat snappen wat de acteur doet. Bij mij wordt mijn ontzag eigenlijk alleen maar groter. Toch heb ik wel het idee dat ik dichter bij het antwoord of in ieder geval dichter bij de vraag zit. De vraag “Hoe doet-ie dat toch?” wordt er alleen maar prangender van.

Een ander voorbeeld van onze hang naar ‘puur acteren’ is Nachtgasten. Een tweewekelijkse, geheel geïmproviseerde theatervoorstelling van een paar jonge acteurs in Het Rozentheater. Nachtgasten is opgericht vanuit het idee dat er voor acteurs geen plek is om samen te jammen. Elke editie van Nachtgasten wordt door een nieuwe groep acteurs gespeeld. Er wordt van tevoren een uitgebreid plot en een uitleg over alle personages geschreven. De acteurs krijgen het plot in aanwezigheid van het publiek en de andere acteurs, daarna moeten ze allemaal weg en worden een voor een teruggeroepen om in bijzijn van het publiek een persoonlijk verhaal en een persoonlijk probleem van hun personage mee te krijgen. Het publiek weet dus alles over alle personages, de acteurs niet. Vervolgens kan de improvisatie-sessie, die drie uur duurt, door sms-jes van de schrijver, die ook zit te kijken, bijgestuurd worden. Deze sms-jes worden geprojecteerd zodat het publiek kan meelezen.

Op zich een heel spannend gegeven, dat je met je neus op het werk van de acteur drukt. Je ziet de acteurs zoeken, dingen uitproberen en nadenken over hun volgende stap. Maar dit levert niet altijd even boeiend toneel op. Juist omdat je je zo bewust bent van de omstandigheden en de moeilijkheden voor de acteurs, ga je zelf meedenken. Ik vond bijvoorbeeld dat een actrice te weinig deed en alleen maar mooie kansen voor haar personage liet liggen. Ik zat als toeschouwer ineens in de rol van alwetende theatergod en dat werkte nogal op de zenuwen. Ik wil het blijkbaar niet te goed snappen, als ik me bewust wordt van de keuzes die een acteur maakt tijdens het spelen, van alles waar hij of zij niet op ingaat, is de magie weg.

Wat is een goede acteur, is dat iemand die je raakt door zijn spel? Of is het genoeg om je te verwonderen over het vakmanschap? We denken dat we het kunnen snappen door er nog dichter op te gaan zitten. Alsof acteurs van die vingervlugge goochelaars zijn die ‘balletje balletje’ staan te doen op straat. Telkens weer wil je ze kunnen betrappen op een fout, zodat je kan zien waar het balletje zich bevindt of het klepje kan zien in de hoge hoed waar het konijn vandaan komt. Maar op het moment dat we dat zouden zien, zou de magie direct voorbij zijn. Eigenlijk wil ik het helemaal niet weten. Ik hoef niet alles te snappen. Ik blijf wel verwonderd toekijken en domme vragen stellen na afloop in de foyer, als ik durf.

Afleveringen van 'De Vloer Op' zijn hier terug te kijken.

Mail

Rosanne

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoeveel doden voor ons feestje?

Hoe komt het toch dat we onze pleziertjes niet willen opgeven, zelfs al weten we dat ze aan de andere kant van de wereld levens kosten? Dennis Faase werd getroffen door een simpele manier om deze mensenlevens niet uit het oog te verliezen. Lees meer

Het verlaten café blijft een haven 1

Tijdens corona blijft het café een vangnet

Tijdens de lockdown bezoekt Joost Ingen-Housz een Berlijns café dat nog een aantal stamgasten toelaat. Door de plotselinge rust valt het hem op hoe onmisbaar de kroeg is voor de mensen die er nog steeds naartoe gaan. Al is het maar voor een praatje. Lees meer

Hard//talk: Eerdmans is niet beter dan Baudet

Eerdmans is niet beter dan Baudet

Waarom kwam Eerdmans antisemitisme niet ter sprake, in de onschatbare hoeveelheid televisie-interviews die hij de afgelopen maanden gaf over zijn nieuwe partij? Lees meer

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Festival Nieuwe Types vond een nieuwe vorm

Hard//hoofd is trotse mediapartner van literair festival Nieuwe Types, dat gedurende de hele maand maart plaatsvindt in Arnhem én online. Lees meer

Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Revolutie in kleine stappen

In plaats van te praten

Deze week worden onze redacteuren nogmaals blij van Micha Wertheim en vinden ze alternatieve wijzen om gesprekken te voeren (of juist niet). Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers