De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Gevangen tussen de Scylla van het grootkapitaal en de Charybdis van extreem-rechts, is Mirko even de weg kwijt. Hij besluit uiteindelijk voor een uitgesproken blanco-stem.
Morgen kunnen we dus weer naar de stembus. Eigenlijk is er al te veel over gezegd, maar de berichtgeving is vooralsnog zo simplistisch geweest, zo vol van ondertussen betekenisloze catchphrases als ‘verlichte Westerse waarden’, ‘het gevaar van Poetin’ en ‘corrupte Oekraïners’, dat ik me er toch nog wel aan wil wagen. Laat ik het helder stellen: ik ben heel erg tegen dit verdrag. Tegen de geest, tegen iedere letter.
Het is allereerst onderdeel van een onguur geopolitiek conflict tussen twee grootmachten met als inzet de Oekraïnse markt en grondstoffen. Laten we niet naïef zijn en denken dat het beschaafde Europa Oekraïne komt redden van de Russische tirannie. Niets ten goede van Poetins absoluut onfrisse Rusland, maar de in 2014 afgezette president Janoekovytsj was democratisch verkozen en Europa heeft zonder twijfel een rol gespeeld in zijn gewelddadige aftreden vanaf het moment dat hij eind 2013 onder druk van Poetin terugkrabbelde uit de onderhandelingen over een vergelijkbaar vrijhandelsverdrag en toetreding tot anti-Rusland organisatie NAVO. Rusland noemde dit een onrechtmatige staatsgreep en greep vervolgens zelf in. Iets dat Europa, na eerder gesteggel over Kosovo en Georgië, heeft moeten zien aankomen. Europa’s inmenging over de grens heeft vaak niet al te veel met verheven idealen te maken. Geopolitiek is pragmatiek en opportunisme, het is eigenbelang, meer niet. Soms steunen ze een dictator (Saudi-Arabië, Egypte), soms niet (Noord-Korea) en soms eerst wel maar later niet meer (Syrië, Libië, Irak). Soms steunen we de democratie (Tunesië, Turkije), soms niet (Honduras, Iran). In Oekraïne is dat nu niet anders, los van alle moralistische rookgordijnen komt het er simpelweg op neer dat de huidige machthebbers in Oekraïne de EU beter bevallen dan de vorige.
Maar goed, niet elk verdrag hoeft een moreel kompas te varen, misschien zitten er onbedoeld voordelige aspecten aan dit verdrag, op z’n minst voor Oekraïne zelf dan. Ook daar zie ik veel bezwaren. Dit verdrag zal juist heel nadelig zijn voor de Oekraïense economie, die op geen enkele manier zal kunnen concurreren op de West-Europese markt en als gevolg op grote schaal maak-industrie, midden- en kleinbedrijf en dus banen en intellectueel kapitaal zal kwijtraken. Waar het verdrag wel in voorziet is: vrije kapitaalstromen voor de noordelijke banken, grondstoffen voor de grote industrie en goedkope arbeid voor de Europese werkgevers. Dit verdrag komt, net als de meeste EU plannen de laatste tijd, voornamelijk het grootbedrijf en de banken ten goede. Zie TTIP, zie de privacywetgeving, zie het Griekse wurggreepdrama dat als voorbeeld moest dienen voor de andere Zuid-Europese lidstaten. Voor een inclusief en sociaal Europa (natuurlijk, met Oekraïne daarbij), moeten we absoluut weg van Rusland, maar ook weg van deze EU en dit verdrag.
Goed, een nee dus. Maar toen kwam die Thierry B. met z’n bakkes weer op de televisie en was al het bovenstaande vergeten. Het is uitgesloten dat ik mijn stem geef aan dit conservatieve verbond from hell, deze bekrompen as van het kwaad, die de sociale onzekerheid en economische uitbuiting van de burger aangrijpt om een nationalistische agenda uit te rollen die al het kwaad in de wereld toeschrijft aan de islam, ‘corrupte Oost-Europeanen’ en moderne kunst(?). In deze tijden van oprukkend xenofoob rechts is het cruciaal hen op geen enkele manier een steun in de rug te geven. Het is immers zeker dat een eventueel “nee” hoe dan ook uitgelegd zal worden als hun overwinning, hoe hard ik ook roep dat ik hele andere argumenten heb.
Wat dan overblijft is eigenlijk een touwtrekwedstrijd, wat staat me meer tegen: ‘internationaal grootkapitaal’ of ‘de homegrown conservatief’? Business-rechts tegen redneck-rechts, ‘It’s like being shot or poisoned', zei een Amerikaans senator over een bij nader inzien niet eens zo ongerelateerd thema (ik noemde dat hier eerder ‘leip rechts’).
Niet stemmen dan maar? Mogelijk, maar ik merk juist dat het me wel aan het hart gaat, dat ik me hier heel druk over maak. Bovendien, in een ideale wereld zou de technocratische achterkamertjespolitiek juist overboord moeten ten behoeve van meer directe democratie. Beetje lame als ik bij dit eerste referendum, met alle gebreken van dien weliswaar, thuis zou blijven. Blanco stemmen dan? Volgens liberale vrienden (ik heb een groot hart) zou ik daarmee de opkomstdrempel helpen halen. Maar zou dat zo erg zijn? Als die namelijk niet gehaald zou worden, zou dat door de establishment worden uitgelegd als politieke desintresse en een verdere aanmoediging van technocratisch beleid. Ik wil verdomme juist wel gehoord worden! Stel je bij wijze van gedachtenexperiment eens voor dat 50% van de stemmen blanco zou zijn, wat voor signaal zou dat afgeven?
Idealiter zou er een sterke progressieve campagne zijn geweest waar ik me met gerust hart achter had kunnen scharen, zoals het geval is met de anti-TTIP campagne. We kunnen ons de luxe niet permitteren het politieke initiatief over te laten aan rechts, in welke tint dan ook. Bovendien, de uitslag van het referendum is ‘raadgevend’, Haags voor ‘niet bindend’ of ‘we doen er toch niets mee’. In de woorden van Ewald Engelen: ‘het is een loepzuivere populariteitspoll’ Nou, laat mij dan zo duidelijk mogelijk een middelvinger proberen op te steken naar beide kanten: dit gaat mij heel erg aan, maar geen van beide posities vertegenwoordigt mij. Weg met de geopolitieke tweespalt tussen twee machtsblokken over de rug van de Oekraïners, weg met het EU-project van vrijhandel en de economie van de 1%, en weg met het rechts-populisme dat onterecht claimt oorzaak en oplossing te kennen. None of the above, please.
Foto via Het Kremlin (echt waar)
