Hoor hoe Geert Jonkers een emmer de zweem van een ziel geeft." /> Hoor hoe Geert Jonkers een emmer de zweem van een ziel geeft." />
Asset 14

de Audiomachinist

Voorbij het G-majeurakkoord, de zes snaren van een gitaar en het aantal tellen in een maat: hard//sound introduceert eigenzinnige kunstenaars, instrumentenbouwers en muzikanten, die experimenteren met geluid en verder kijken dan hun muzikale neus lang is. Deze editie: de Audiomachinist.

Het ziet eruit als een vuilnisbelt, een schroothoop of stortplaats. Toch zitten in de installaties, decors en apparaten van Geert Jonkers de meest intrigerende klanken verscholen. Hard//hoofd legde de geluidsinstallaties en machinerieën van de Audiomachinist vast, tussen stellages vol oud ijzerwerk en bakken vol troep in zijn atelier aan de NDSM-werf in Amsterdam.

'Spinnende kat' (2011) voor de voorstelling 'Here Comes The Night' van Marike Jager.

"Hoe maak ik het huiselijk? Dat vroeg ik me af bij het meest intieme liedje van Marike, en al snel kwam ik op een spinnende kat. Eerst heb ik met allerlei frictie-constructies van scharnieren en oude deuren geprobeerd het geluid na te bootsen. Dit bleek veel simpeler. Ik bespeel tegelijkertijd de zingende zaag om de huiselijkheid te benadrukken, dat is toch een heel aandoenlijk ding."

Wie?

Toen een jonge Geert eens een stok tussen de spaken van zijn fietswiel stopte, ontstond er een wonderbaarlijk geluid: "Ting ding ding ding ding." Waar die fascinatie bij velen overgaat met het ouder worden, is de kinderlijke verwondering bij Geert Jonkers (1964) altijd gebleven. "Ik heb inmiddels een expertise opgebouwd, maar nog altijd begin ik bij nul, als een spelend kind", zo vertelt de zelfverklaard audiomachinist. Hij rondde de LTS metaalbewerking af, volgde een beroepsopleiding in de zorg, en werkte met meervoudig gehandicapten, junks en alcoholici. Hoewel hij het uiterst zinvol werk vond, besloot Jonkers zich zo'n twintig jaar geleden volledig op muziek te storten. Als autodidactisch slagwerker speelde hij met iedereen, van jazzorkestjes tot Braziliaanse straatmuzikanten.

Al gauw bleek het traditionele instrumentarium te beperkt voor Jonkers. Voor het theatergezelschap Dogtroep ging hij mechanische geluidsinstallaties maken van afgedankte rotzooi. Oprichter Warner van Wely verliet het gezelschap om een meer experimentele groep op te richten, en Jonkers sloot zich direct bij hem aan. Jonkers: "We keken hoe je op een andere manier muziek kunt maken, hoe je met het publiek omspringt om ze écht in hun buik te prikken. Onze voornaamste vraag was: 'Wat gebeurt er in de openbare ruimte en hoe krijgen we mensen uit hun dagelijkse sleur?'" Jonkers maakte de meest krankzinnige "orkestjes", zoals hij ze zelf noemt. Het begon met een stel regenpijpen met verschillende toonhoogten, die hij precies op het juiste moment liet omvallen. Zo ontstond zomaar een muziekstuk. "Daarna ging het van kwaad tot erger", grinnikt Jonkers. "Ik raak geen 'normaal' instrument meer aan. Alles is stembaar en tot een instrument te verheffen."

'Kettingzaag-tuba' (work in progress) voor het Noorderlijk Koperzaag Ensemble.

"Een bevriende kunstenaar maakte zo'n instrument voor de lawaaidemonstratie ter ere van Theo van Gogh. Daar zat meer in, dacht ik, dus we zijn eens gaan praten. Inmiddels hebben we een trio met bas, tenor en een alt, daar schrijven we stukken voor. We maken geluid voor tachtig man en zullen komende zomer onaangekondigd her en der gaan spelen als guerilla-orkest."

Wat?

In de twintig jaar dat Geert Jonkers zichzelf audiomachinist mag noemen, heeft hij talloze machines, installaties "en andere idiote grappen" gemaakt van afgedankte materialen. Hij creëerde een gigantisch ritmisch bakbeest voor rockband De Staat, dat het symbool werd voor hun tweede album Machinery en op de bühne stond bij Pinkpop, Lowlands en de vele clubpodia die de band aandeed. Ook maakte Jonkers het klankdecor voor de theatervoorstelling van Marike Jager, waarmee ze op het moment door het land trekt, en Jonkers vormt met twee muzikanten de groep BOT. Daarmee staat hij per definitie niet op een poppodium of in het theater, maar altijd op een locatie die tot instrument wordt gekroond. Zo speelde BOT onlangs de voorstelling "Geluid van Graan" in een oude graansilo en geven ze binnenkort een requiem voor een herberg die gesloopt gaat worden.

Aanvankelijk creëerde Jonkers simpele vertalingen van instrumenten. "Een trommel is een trommel, je slaat erop en er klinkt een dreun. Zo is een blauw plastic vat ook een trommel. Ik heb stukken geschreven voor zes tonnen, twintig regenpijpen en acht asbakken, maar daarmee bootste ik een traditionele bezetting na. Het idioom viel terug op een traditie van popmuziek, en zo snapten mensen waar ik mee bezig was. Nog steeds maak ik veel van dit soort objecten, maar nu schep ik er een wereld mee. Zo'n machine van De Staat gebruikt het idioom van een rockband, maar mensen zien niet precies hoe het werkt. Het zit heel complex in elkaar, en intrigeert veel meer dan vier blauwe vaten en een asbak."

'Koelkast-speeldoos' (2004) voor de expositie 'Kouwe Kermis'.

"Ik ben ooit voor een expositie gevraagd met de opdracht: bouw iets in een koelkast wat je daar niet verwacht. Mensen moesten hier hun kop in steken om een speeldoos te ervaren. Je ziet een hand en drie mechaniekjes die duwen op een blaasbalgje. Die zouden allemaal een akkoord moeten maken, maar hij is wat versleten, dus nu in revisie."

Waarom?

Zelf noemt Jonkers zijn werk poëzie. "'Zonder geluk valt niemand van een dak', dat is een gedicht van Jan Hanlo. Het is een rare grap, maar stemt ook tot nadenken. In zes, zeven woorden krijg je een hele wereld. Hetzelfde gebeurt met klank. Neem een zingende zaag en een emmer waar een wieltje tegenaan reutelt, en je krijgt onmiddellijk een sfeer, die veel meer behelst dan de elementen. 1 plus 1 is opeens 8. Voor mij heeft alles te maken met compassie, het inlevingsvermogen van mijn publiek. Als ik een afgedankte theepot een zweem van een ziel kan geven, gaan mensen zich identificeren met die oude meuk, of dat nou een man op dinsdagochtend in het Kröller Müller Museum is, of duizenden op Pinkpop. Ik werk volgens het adagium re-use or die. Niet alleen vanuit een recycle-gedachte, maar ook om mensen iets te laten beleven dat ze al lang kennen, maar nu een compleet andere functie heeft gekregen en tot een intrigerend instrument is verheft. Hopelijk zijn er aardig wat mensen weer in hun knutselschuurtje beland door wat ze van me hebben gezien."

Mits in een goede compositie kunnen zelfs de meest vreselijke geluiden heftige emoties oproepen, denkt Jonkers. Zo maakte hij eens een 'schraapton', een stalen ton die over een paal schraapt. "Dat geeft het geluid van tachtig nagels over het schoolbord. Het geluid is niet te harden, maar als je heel langzaam opbouwt in een nummer en een solo geeft op zo'n ding, dan gaan mensen dus echt huilen. Dat heeft me heel erg verbaasd, en ik vind het fantastisch."

'Slabak-centrifuge voor operazangers' (2009) voor BOT.

"Deze is ooit als wilde grap ontstaan. Ik hoorde iemand praten terwijl hij sla stond te centrifugeren, en zijn stem trilde heel mooi. Dit is hilarisch, een soort bejaard Leger des Heils-koor."

--
Beeld door Emmie Kollau

Mail

Timo Pisart

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Hard//talk: het nieuwste EU-migratiepact houdt ongelijkheid in stand

Het EU-migratiepact versterkt ongelijkheid

Het nieuwe EU-migratiepact is geen ‘oplossing’ voor het ‘probleem’ van migratie. Lees meer

 Kerkgangers gaan viraal

Kerkgangers gaan viraal

Voor fervente kerkgangers is het te hopen dat het virus zich deze maand niet van zijn vrome kant laat zien. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Niet direct vangbaar

Niet direct vangbaar

Deze week worden onze redacteurs blij van de lokale Perzische supermarkt, een tentoonstellingsruimte die er nu nog is en unnanaaanikotoq. Lees meer

Het Waait 5

Het Waait

'Een groot gedeelte van ouder zijn is voor mij niet begrijpen waarom iedereen hetzelfde klinkt.' Daniëlle Zawadi onderzoekt in deze poëtische monoloog de eenzaamheid van in het midden staan, het begrip Sonder en hoe je moet praten met een zielenknijper. Lees meer

Alfa's en Omega's

Alfa's en Omega's

Marthe van Bronkhorst verkent de verhoudingen in het dierenrijk, waarin de mens als absolute alfa de wereld domineert. Lees meer

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Het Vertrek (2) - Alles brokkelt

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de tweede aflevering. Lees meer

 Kolven tegen corona

Kolven tegen corona

Vanaf volgende week wordt de moedermelk van zo'n 7500 oud-coronapatiënten opgehaald. Die bevat antistoffen, en is dus een perfect ingrediënt in - bijvoorbeeld - ijsjes! Lees meer

 1

Eenzaamheid ontleden in 'A-Lonely Show'

Met de pop-uptentoonstelling ‘A-Lonely Show’ nodigen Ka-Tjun Hau en Nanine van Smoorenburg ons uit om van een afstand te reflecteren op onze eigen eenzaamheid. Roos Wolthers nam de uitnodiging aan en zag: ‘A-Lonely Show’ deed veel meer dan eenzaamheid in beeld brengen. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Proeven en zien

Proeven en zien

Deze week worden onze redacteurs (en een spontane inzender) blij van pittige patat, een dansdocumentaire en het laatste nummer van een kunstmagazine. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Hard//hoofd zoekt kunstcritici!

Krijgt jouw toetsenbord ervanlangs, elke keer dat je een expo of voorstelling hebt bezocht? Lees meer

Schrödingers Donnie

Schrödingers Donnie

De dood van Eva's kat Donnie beweegt haar tot filosofisch mijmeren over een natuurkundig experiment. Lees meer

 Inktviswijsheid

Inktviswijsheid

Gaat de inktvis ons een pijnstillend medicijn leveren, beter leren plannen of de oorzaken van autisme blootleggen? Lees meer

Trialoog: Antebellum

Antebellum

Onze redacteuren durfden het aan om de horrorfilm Antebellum te gaan zien. Ze hopen op een golf aan sociaalbewuste horror, maar twijfelen of deze film een van de klassiekers van die stroming wordt. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 34

Als het regent

Deze week geven onze redacteurs tips voor druilerig weer. Lees meer

Kind zonder uitknop

Kind zonder uitknop

Frederike Luijten schreef een experimentele reeks gedichten over ADHD, waarin mensen in bomen veranderen en lucky paper stars vouwen als oplossing voor hun angsten. Lees meer

Column: Boomstronk-achtig

Boomstronk-achtig

‘Is dit een gouden match of settelen we voor less omdat we te druk en niet wanhopig genoeg zijn om verder te zoeken?’, vraagt Iduna Paalman aan haar geliefde. Lees meer

Oproep: Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Hard//hoofd zoekt opiniemakers!

Voor de vaste rubriek Hard//talk zijn wij op zoek naar scherpe schrijvers met een mening die durven te verrassen en weten te overtuigen. Lees meer

Het Vertrek (1) - Het Raam 1

Het Vertrek (1) - Het Raam

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de eerste aflevering. Lees meer

Tip: Bereken je deadline

Bereken je deadline

Else Boer kreeg een deadline opgelegd waar niet alleen een kersverse roman uit voortkwam, maar ook een ontnuchterend inzicht. Een tip over stilstaan bij je eigen sterfelijkheid. Lees meer

 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan