Hoor hoe Geert Jonkers een emmer de zweem van een ziel geeft." /> Hoor hoe Geert Jonkers een emmer de zweem van een ziel geeft." />
Asset 14

de Audiomachinist

Voorbij het G-majeurakkoord, de zes snaren van een gitaar en het aantal tellen in een maat: hard//sound introduceert eigenzinnige kunstenaars, instrumentenbouwers en muzikanten, die experimenteren met geluid en verder kijken dan hun muzikale neus lang is. Deze editie: de Audiomachinist.

Het ziet eruit als een vuilnisbelt, een schroothoop of stortplaats. Toch zitten in de installaties, decors en apparaten van Geert Jonkers de meest intrigerende klanken verscholen. Hard//hoofd legde de geluidsinstallaties en machinerieën van de Audiomachinist vast, tussen stellages vol oud ijzerwerk en bakken vol troep in zijn atelier aan de NDSM-werf in Amsterdam.

'Spinnende kat' (2011) voor de voorstelling 'Here Comes The Night' van Marike Jager.

"Hoe maak ik het huiselijk? Dat vroeg ik me af bij het meest intieme liedje van Marike, en al snel kwam ik op een spinnende kat. Eerst heb ik met allerlei frictie-constructies van scharnieren en oude deuren geprobeerd het geluid na te bootsen. Dit bleek veel simpeler. Ik bespeel tegelijkertijd de zingende zaag om de huiselijkheid te benadrukken, dat is toch een heel aandoenlijk ding."

Wie?

Toen een jonge Geert eens een stok tussen de spaken van zijn fietswiel stopte, ontstond er een wonderbaarlijk geluid: "Ting ding ding ding ding." Waar die fascinatie bij velen overgaat met het ouder worden, is de kinderlijke verwondering bij Geert Jonkers (1964) altijd gebleven. "Ik heb inmiddels een expertise opgebouwd, maar nog altijd begin ik bij nul, als een spelend kind", zo vertelt de zelfverklaard audiomachinist. Hij rondde de LTS metaalbewerking af, volgde een beroepsopleiding in de zorg, en werkte met meervoudig gehandicapten, junks en alcoholici. Hoewel hij het uiterst zinvol werk vond, besloot Jonkers zich zo'n twintig jaar geleden volledig op muziek te storten. Als autodidactisch slagwerker speelde hij met iedereen, van jazzorkestjes tot Braziliaanse straatmuzikanten.

Al gauw bleek het traditionele instrumentarium te beperkt voor Jonkers. Voor het theatergezelschap Dogtroep ging hij mechanische geluidsinstallaties maken van afgedankte rotzooi. Oprichter Warner van Wely verliet het gezelschap om een meer experimentele groep op te richten, en Jonkers sloot zich direct bij hem aan. Jonkers: "We keken hoe je op een andere manier muziek kunt maken, hoe je met het publiek omspringt om ze écht in hun buik te prikken. Onze voornaamste vraag was: 'Wat gebeurt er in de openbare ruimte en hoe krijgen we mensen uit hun dagelijkse sleur?'" Jonkers maakte de meest krankzinnige "orkestjes", zoals hij ze zelf noemt. Het begon met een stel regenpijpen met verschillende toonhoogten, die hij precies op het juiste moment liet omvallen. Zo ontstond zomaar een muziekstuk. "Daarna ging het van kwaad tot erger", grinnikt Jonkers. "Ik raak geen 'normaal' instrument meer aan. Alles is stembaar en tot een instrument te verheffen."

'Kettingzaag-tuba' (work in progress) voor het Noorderlijk Koperzaag Ensemble.

"Een bevriende kunstenaar maakte zo'n instrument voor de lawaaidemonstratie ter ere van Theo van Gogh. Daar zat meer in, dacht ik, dus we zijn eens gaan praten. Inmiddels hebben we een trio met bas, tenor en een alt, daar schrijven we stukken voor. We maken geluid voor tachtig man en zullen komende zomer onaangekondigd her en der gaan spelen als guerilla-orkest."

Wat?

In de twintig jaar dat Geert Jonkers zichzelf audiomachinist mag noemen, heeft hij talloze machines, installaties "en andere idiote grappen" gemaakt van afgedankte materialen. Hij creëerde een gigantisch ritmisch bakbeest voor rockband De Staat, dat het symbool werd voor hun tweede album Machinery en op de bühne stond bij Pinkpop, Lowlands en de vele clubpodia die de band aandeed. Ook maakte Jonkers het klankdecor voor de theatervoorstelling van Marike Jager, waarmee ze op het moment door het land trekt, en Jonkers vormt met twee muzikanten de groep BOT. Daarmee staat hij per definitie niet op een poppodium of in het theater, maar altijd op een locatie die tot instrument wordt gekroond. Zo speelde BOT onlangs de voorstelling "Geluid van Graan" in een oude graansilo en geven ze binnenkort een requiem voor een herberg die gesloopt gaat worden.

Aanvankelijk creëerde Jonkers simpele vertalingen van instrumenten. "Een trommel is een trommel, je slaat erop en er klinkt een dreun. Zo is een blauw plastic vat ook een trommel. Ik heb stukken geschreven voor zes tonnen, twintig regenpijpen en acht asbakken, maar daarmee bootste ik een traditionele bezetting na. Het idioom viel terug op een traditie van popmuziek, en zo snapten mensen waar ik mee bezig was. Nog steeds maak ik veel van dit soort objecten, maar nu schep ik er een wereld mee. Zo'n machine van De Staat gebruikt het idioom van een rockband, maar mensen zien niet precies hoe het werkt. Het zit heel complex in elkaar, en intrigeert veel meer dan vier blauwe vaten en een asbak."

'Koelkast-speeldoos' (2004) voor de expositie 'Kouwe Kermis'.

"Ik ben ooit voor een expositie gevraagd met de opdracht: bouw iets in een koelkast wat je daar niet verwacht. Mensen moesten hier hun kop in steken om een speeldoos te ervaren. Je ziet een hand en drie mechaniekjes die duwen op een blaasbalgje. Die zouden allemaal een akkoord moeten maken, maar hij is wat versleten, dus nu in revisie."

Waarom?

Zelf noemt Jonkers zijn werk poëzie. "'Zonder geluk valt niemand van een dak', dat is een gedicht van Jan Hanlo. Het is een rare grap, maar stemt ook tot nadenken. In zes, zeven woorden krijg je een hele wereld. Hetzelfde gebeurt met klank. Neem een zingende zaag en een emmer waar een wieltje tegenaan reutelt, en je krijgt onmiddellijk een sfeer, die veel meer behelst dan de elementen. 1 plus 1 is opeens 8. Voor mij heeft alles te maken met compassie, het inlevingsvermogen van mijn publiek. Als ik een afgedankte theepot een zweem van een ziel kan geven, gaan mensen zich identificeren met die oude meuk, of dat nou een man op dinsdagochtend in het Kröller Müller Museum is, of duizenden op Pinkpop. Ik werk volgens het adagium re-use or die. Niet alleen vanuit een recycle-gedachte, maar ook om mensen iets te laten beleven dat ze al lang kennen, maar nu een compleet andere functie heeft gekregen en tot een intrigerend instrument is verheft. Hopelijk zijn er aardig wat mensen weer in hun knutselschuurtje beland door wat ze van me hebben gezien."

Mits in een goede compositie kunnen zelfs de meest vreselijke geluiden heftige emoties oproepen, denkt Jonkers. Zo maakte hij eens een 'schraapton', een stalen ton die over een paal schraapt. "Dat geeft het geluid van tachtig nagels over het schoolbord. Het geluid is niet te harden, maar als je heel langzaam opbouwt in een nummer en een solo geeft op zo'n ding, dan gaan mensen dus echt huilen. Dat heeft me heel erg verbaasd, en ik vind het fantastisch."

'Slabak-centrifuge voor operazangers' (2009) voor BOT.

"Deze is ooit als wilde grap ontstaan. Ik hoorde iemand praten terwijl hij sla stond te centrifugeren, en zijn stem trilde heel mooi. Dit is hilarisch, een soort bejaard Leger des Heils-koor."

--
Beeld door Emmie Kollau

Mail

Timo Pisart

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

In Memoriam Daft Punk (1993-2021)

Illustrator Sebastian Eisenberg is aangedaan door het uit elkaar gaan van Daft Punk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Revolutie in kleine stappen

In plaats van te praten

Deze week worden onze redacteuren nogmaals blij van Micha Wertheim en vinden ze alternatieve wijzen om gesprekken te voeren (of juist niet). Lees meer

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers