Het in elkaar knutselen van filmbeelden zoals nu op YouTube gebeurt, kent een lange traditie en is in feite een aanklacht tegen de manipulerende media en het machtige archief." /> Het in elkaar knutselen van filmbeelden zoals nu op YouTube gebeurt, kent een lange traditie en is in feite een aanklacht tegen de manipulerende media en het machtige archief." />
Asset 14

Found Footage Film

Beeldrecyclage of tweedehands filmmaken heeft niets te maken met de laatste eco-trends. Found footage film is een specifiek subgenre van experimentele cinema, waarin oud (historisch) beeldmateriaal hergebruikt wordt in nieuwe producties. Dit remixen van beeldmateriaal is geen nieuw fenomeen, wel is zij de laatste jaren weer actueel door de digitalisering van beeldarchieven en de opkomst van amateurfilm op internetsites als Youtube. Wat is het? Waar is het een reactie op? En wat heeft het archief ermee te maken?

Found footage film is een specifiek subgenre van experimentele of avant-garde cinema, waarin film- en videokunstenaars bestaand beeldmateriaal, dat zij niet zelf geschoten hebben, (analoog of digitaal) verknippen en over elkaar heen plakken om zo een nieuwe film of videowerk te fabriceren. Ooit begonnen als avant-gardistische kunstvorm in de jaren dertig van de vorige eeuw, is het gebruik van found footage de laatste jaren uitgegroeid tot een populaire techniek op videosites als YouTube. Zoals zo vaak gebeurt met kunstvormen die ooit hun tijd vooruit waren, maar na verloop van tijd door het grote publiek in verwaterde vorm als een soort amusement genoten worden. De opkomst van de Internetvariant van found footage heeft te maken met de toevloed van (amateur)video op internetsites als YouTube, waardoor we geconfronteerd worden met een enorme hoeveelheid aan beelden, die een beetje knutselaar doet likkebaarden. Deze nieuwe generatie knutselaars heeft de traditionele instrumenten van de experimentele filmmakers, dat wil zeggen de snijtafels waarop analoge filmrollen verknipt werden, losgelaten en zich volledig toegelegd op digitale bestanden en monteerprogramma’s. In tegenstelling tot de found footage filmmakers van het verleden, die hun materialen vonden in vergeten archieven en zelfs in vuilnisbakken, geeft de found footage filmmaker op YouTube de voorkeur aan bekend materiaal afkomstig uit Hollywoodfilms, TV shows of videogames. Hoe deze nieuwe werkjes te begrijpen? Als een verwaterde amusement vorm, of valt er wel degelijk een kritische boodschap te bespeuren? Zou het een reactie kunnen zijn op film in het tijdperk van zijn reproduceerbaarheid, oftewel een zeer pientere, moderne interpretatie van Walter Benjamin?

Dat zou tof zijn, maar het gros van de nieuwe films dragen meer overeenkomsten met de MTV music video, waarmee ik wil zeggen dat er absoluut pareltjes tussen zitten, maar dat het weinig met kritische reflectie en vernieuwing te maken heeft. De found footage films van het Internet verschillen zowel technisch als stilistisch aanzienlijk van de experimentele variant.

We Edit Life

Hoewel digitale technieken en de komst van het Internet de avant-gardistische kunstvorm radicaal veranderd hebben, bestaat er nog wel een aantal found footage filmmakers, die de moeite van het analyseren waard zijn en meer tussen beide tradities in lijken te staan. Naast obligate farden Hollywoodklassiekers, putten deze found footage filmmakers evengoed uit lullige bedrijfsfilmpjes, home movies en andere audiovisuele noise. Dit citeren en recyclen uit de media en cinema doet denken aan een vorm van culture jamming: stukjes mainstream cultuur, maar ook avant-garde, worden geconsumeerd, onteigend, verknoeid, misbruikt, verteert en herboetseert. Dit resulteert soms in een verrassende combinatie van kunst, entertainment en mediakritiek. Een voorbeeld van een dergelijk geslaagde combinatie is het werk van de Britse kunstenares People Like Us. Zie hieronder het werk ‘We Edit Life’.

Dit is een voorbeeld van audiovisuele collage. Analoog materiaal dat vervolgens gedigitaliseerd is en bewerkt. Meer dan bij andere found footage filmmakers, speelt de audiotrack een belangrijke rol in haar werk – People Like Us werkte voor zij de overstap naar film maakte, als found footage muzikant en radioprogrammamaker. Dit flitsend stukje beeldtsunami bestaat eigenlijk uit heel duf materiaal, gevonden in vergeten bedrijfsarchieven vol verouderde instructiefilms en reclames. Zoals de titel al doet vermoeden, vestigt zij de aandacht op de manier waarop ons wereldbeeld door de huidige media als een kijkdoos in elkaar geknutseld is. Een beetje found footage filmmaker, meent People Like Us, is bovenal een begaafd editor en media-archeoloog; iemand die niet vies is van een beetje beeldmanipulatie en gemakkelijk haar weg kan vinden in de huidige zondvloed aan beelden en betekenissen. Het werk van People Like Us is niet alleen een aanklacht tegen de huidige manipulerende media, maar ook tegen het institutionele archief. Wat dat betreft is People Like Us schatplichtig aan de traditionele found footage film. Om dit laatste te begrijpen, loont het de moeite het ‘found’ in found footage film nader specificeren. Wat heeft het archief ermee te maken?

Waarom het ene materiaal in de vuilnisbak mag en het andere niet

Het archief is een officieel instituut, dat haar materialen zorgvuldig selecteert om zo een specifieke collectie, bijvoorbeeld de Nederlandse audiovisuele cultuur, op te bouwen en voor toekomstige generaties te behouden. Deze materialen zijn archiefwaardig, omdat ze een culturele en historische waarde hebben. Daarentegen bestaat het overgrote deel van found footage uit audiovisuele ruis; vondelingen die niemand hoeft te herinneren, laat staan bewaren. De found footage filmmaker geeft dit weesmateriaal als het ware een onderkomen in nieuwe producties. De found footage film fungeert dus als (artistiek)archief, waarbinnen het beeldmateriaal geherbergd wordt en een nieuwe betekenis krijgt. Dit is meer dan liefdadigheid. Het is een zeer kritische houding ten opzichte van het institutionele archief, want wie bepaalt eigenlijk wat wij moeten herinneren en vergeten? Heeft iets historische waarde en wordt het daarom gearchiveerd of is iets waardevol omdat het gearchiveerd is? Worden minderheden in het archief vertegenwoordigd? Het marginale? Kan ik Rembo & Rembo wel aan mijn kleinkinderen laten zien? En wat gebeurt er eigenlijk met al die Youtube filmpjes? Of hoe zit het met het behoud van al die Internetsites? Zal Hardhoofd ooit als onderdeel van de Nederlandse audiovisuele cultuur in een archief belanden?

De avant-gardistische found footage film trok ten strijde tegen het zogenaamd neutrale archief, dat in wezen, als bewaker van het collectieve geheugen, een zeer machtig politiek instrument is. Door te selecteren en te categoriseren bepaalt het instituut immers wat culturele of historische waarde bezit. Wat de moeite van het archiveren is, is niet zozeer een stoffige vraag, eerder een bloederige strijd om erkenning, herkenning en rechtvaardigheid. Nu moet ik natuurlijk niet overdrijven, want ik denk niet dat People Like Us op de bres staat voor het behoud van mannen met snorren en verouderde apparatuur. Ook hoeven we ons geen zorgen te maken om Rembo & Rembo, dat zit allemaal netjes in een televisiearchief. Misschien heeft het traditionele beeldarchief sowieso aan macht ingeboet, nu Internet in zichzelf al functioneert als één grote opslagplaats. Een opslagplaats die bovendien vele malen democratischer is dan het traditionele archief. Toch is er nog niemand opgestaan die het Internet in kaart gaat brengen of wil bewaren voor toekomstige generaties, terwijl we al meer dan 15 jaar online zijn. Dankzij YouTube heeft de huidige generatie online found footage filmmakers een veel groter publiek tot hun beschikking. Zij zouden dus alsnog in de voetsporen van hun experimentele voorgangers kunnen treden.

Mail

Annabel

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer