Redacteuren Marte Hoogenboom, Wieneke van Koppen en Naomí Combrink huiverden naar de bios om Untouchable te bekijken: een documentaire waarin verteld wordt hoe filmproducent Harvey Weinstein jarenlang (de vrouwen van) Hollywood in zijn macht had. Dat Weinstein een monster was wisten we, maar vertelt de film ook hóe dit zo lang door kon gaan?
Marte: Wat hadden jullie verwacht? Ik vroeg me eerlijk gezegd af wat het nut was van een docu over iets wat al zoveel is belicht. Twijfelde of het iets nieuws zou kunnen brengen.
Naomí: Ik had er bijna niets over gelezen. Ik had verwacht: een documentaire over Weinstein, uiteraard in de context van alles wat zijn ontmaskering teweeg heeft gebracht. Ik had dus neutrale verwachtingen, maar vond de film waardeloos.
Wieneke: Echt? Ik ben heel benieuwd waarom. Dat portret had ik ook verwacht, en een verhaal waardoor hij (nog meer) monster en nog minder menselijk werd. Maar ik heb gefascineerd gekeken, met vragen en walging natuurlijk.
Marte: Ik vond het geen waardeloze film.
Naomí: Waardeloos is een groot woord. Maar de film had evengoed in de jaren negentig gemaakt kunnen zijn. Behalve de laatste vijf minuten - de enige goede minuten. De makers leken niets van #MeToo geleerd te hebben.
Marte: Nogal een statement; waarom vind je dat?
Naomí: #MeToo gaat erover dat seksuele intimidatie en - geweld overal aanwezig is, dat onze maatschappij ervan doortrokken is, dat het een kwestie is van machtsmisbruik, ongelijke machtsverdelingen. Maar deze documentaire deed alsof er één monster was: Weinstein. Alsof er verder geen problemen zouden zijn.
Marte: Ik vond juist goed naar voren komen dat ja, Weinstein op een walgelijke manier misbruik van zijn macht maakte, maar dat er ook veel te wijten was aan het systeem en de cultuur.
Naomí: Er werd nergens kritisch gereflecteerd over de structuur van zijn bedrijf. Over hoe het kon dat hij zoveel persoonlijke invloed op casting had, hoe al die procedures gingen. Het waren slechts de persoonlijke verhalen van vrouwen, en mannen die het niet geweten hadden.
Wieneke: Hij werd als monster neergezet, maar die structuur werd wel benoemd, in de informatie over de relatie tussen hem en zijn broer als alleenheersers. Dat was positief als je als medewerker een tof idee had, maar de keerzijde was dat hij woest kon worden en met asbakken kon gooien en daarmee weg kwam.
Marte: Die balans, tussen verwijten naar hem als persoon en verwijten naar het systeem en de cultuur, vond ik best goed.
Naomí: Als je écht een documentaire zou maken over hoe het systeem werkt, waarin Weinstein kon doen wat hij deed, dan zou je een heel andere film krijgen.
Wieneke: Hoe zou die eruit zien?
Er werd gedaan alsof Weinstein het enige probleem was en al die andere mannen de good guys waren.
Naomí: Die zou alternatieven belichten, onderzoeken hoe dat soort systemen werken. Noemen hoe het bij andere productiebedrijven ging, kijken naar welke procedures er waren om seksuele intimidatie aan te kaarten. Of benadrukken dat ‘ie er niet waren.
Wieneke: Dat zou wel kunnen maar dan heb je eigenlijk geen film meer over Weinstein, maar over #MeToo.
Marte: De film ging niet over #MeToo. De makers hebben er denk ik bewust voor gekozen om in te zoomen op de verhalen die zo lang niet verteld zijn.
Naomí: Wat een onzin. Natuurlijk verwacht iedereen een film die post #MeToo verschijnt, en in die zin daar ook over gaat, al wordt dan één verhaal geïsoleerd. Je kan prima een film over Weinstein maken zónder deze realiteit te negeren. Nu werd gedaan alsof Weinstein het enige probleem was en al die andere mannen good guys waren. Terwijl het over macht gaat. En het woord power is niet gevallen.
Marte: Toch ging ik de film in met de gedachte 'Ik ga nu zien dat Weinstein een monster was' en eruit met het besef 'Hij was een monster, maar de cultuur maakte dit mogelijk’.
Wieneke: Ik bleef zitten met het idee dat hóe hij macht uitoefende (in persoonlijke relaties, de sector en daarbuiten) ervoor zorgde dat hij kon doen wat hij deed. Zo werkt het in veel situaties. Ik kreeg niet het idee dat hij uniek was in zijn tactiek. Ik vond dat de film die cultuur redelijk aanstipte.
Naomí: Maar hadden jullie niet het idee dat de makers niet veel mee leken te nemen van de revolutie van de afgelopen jaren? Gewoon zo van: ‘wie was Weinstein? Hij begon als jonge man, toen begon hij zijn studio…’
Marte: ‘Dit is mijn spreekbeurt over Harvey Weinstein.’ Haha. En al die foto's! Dat vond ik nogal wat, om hem naast ál die bekende mensen te zien lachen als je weet wat ‘ie ondertussen deed.
Wieneke: Ja, het was glad aangepakt (te glad als je het mij vraagt). Met glad bedoel ik Amerikaans, die muziekjes en clichébeelden. Ik vond het wél heel interessant om te zien hoe oud-medewerkers terugblikken.
Naomí: Ja, en de vrouwen die zo intiem hun verhaal konden vertellen - dat was sterk en kwam echt aan.
Wieneke: Knap hoe zij zo open hun verhaal deden. Het zijn natuurlijk allemaal actrices, dus ze kunnen goed vertellen (lijkt me) maar het was heel oprecht en je voelde hun spanning. Ik twijfelde geen moment aan de echtheid van hun verhaal. Ik kan me namelijk voorstellen dat dat weleens tegen ze gewerkt heeft. Dat ze actrices waren en daardoor gedacht werd dat ze uit nijd wat verzonnen.
Marte: Je bedoelt dat mensen ze ervan beschuldigden dat ze goed konden doen alsof? Oh ja, daar heb je een goed punt.
Het is juist ook belangrijk dat mannen zich in de strijd aan de zijde van de slachtoffers scharen.
Naomí: Ja jezus, dat zal zeker zo zijn! Drama queens. De film heeft nog een ander probleem trouwens: er hadden een stuk minder mannen in gehoeven. Ik ergerde me aan hoeveel mannen aan het woord waren, en dan niét over hun eigen rol hierin; of ze door #MeToo kritisch zijn gaan nadenken over hun eigen positie. Nee: de experts waren allemaal mannen. Net als de journalisten die werden geïnterviewd.
Wieneke: Helemaal mee eens. Ik miste ook de broer er volledig in. Waar was hij als compagnon in dit verhaal? Die werd ook niet op zijn verantwoordelijkheid bevraagd. Opvallend ook dat er meerdere vrouwen hun ontslag indienden, maar dat een man zelfs bleef toen een vriendin van hem misbruikt was.
Naomí: Ja, eens. De meeste vrouwen in de film waren slachtoffers en de mannen bijstanders of journalistieke helden.
Marte: Ik zal niet ontkennen dat hetzelfde in mij opkwam, maar het is ook juist belangrijk dat mannen zich in die strijd aan de zijde van de slachtoffers scharen.
Naomí: Ja, maar dan is het minstens zo belangrijk dat ze daar geen lintje voor hoeven. En deze film was één groot lintje voor die gasten.
Wieneke: Bij Ronan Farrow moest ik wel lachen, toen hij zei dat hij hoopte op meer dappere slachtoffers in andere situaties, zodat hij meer aan het licht kon brengen. Hij was duidelijk heel trots op zichzelf. En hij heeft goed werk gedaan, maar dit was wel heel opzichtig.
Naomí: Hij zou goed werk moeten verrichten omdat het goed is, zonder daar erkenning voor te willen. Voor elke man die we zagen, waren er vast ook twee vrouwen die dat lintje onterecht níet kregen. #MeToo heeft ons geleerd dat we dit veel kritischer moeten bevragen: wie wordt er gehoord? Wie geloven we? Wie krijgt een podium? Deze film is in alle oude valkuilen getrapt, mijns inziens.
Marte: Er was wel een kerel van wie ik het idee kreeg dat-ie om een lintje vroeg. Maar je kunt de bijdragen van deze mannen niet wegwuiven omdat ze zelf geen potentieel slachtoffer van Weinstein waren, of andere mannelijke privileges genieten.
Wieneke: Er had wel meer aandacht kunnen zijn voor de vrouwen die hun mond opentrokken. De verhouding was niet gelijk.
Naomí: Ook had ik graag meer gezien van die onderzoeksjournaliste die we nu maar kort zagen. En over Weinsteins vrouw - terloops werd gezegd dat hij een vrouw had maar het ging verder alleen over zijn carrière en het seksueel geweld. We weten haar naam niet eens. Dat vind ik pijnlijk.
Marte: Heeft-ie die nog?!
Hij wist precies hoe hij het deed, deed het elke keer zo en zijn collega's en de hotelmedewerkers zagen het gewoon gebeuren.
Wieneke: Nee, hij is gescheiden. Ik vroeg me af hoe zij door hem behandeld werd. Als je ook hoort over zijn woede-uitbarstingen. Ik denk dat zij helemaal niets meer met hem te maken wil hebben. Dat ze er daarom uit is gehouden. Het was meer een manier om te laten zien hoe hij onderuit gehaald was. Ontslagen bij zijn eigen bedrijf, vrouw kwijt.
Marte: Wat ik schokkend vond was hoe snel hij te werk ging. Ik kreeg de indruk dat hij vrouwen misbruikte die hij soms die avond pas leerde kennen.
Wieneke: Ja, hij ontwikkelde echt een tactiek. Zo snel. En dat vind ik schokkend aan dit verhaal, dat hij precies wist hoe hij het deed, het elke keer zo deed en dat zijn collega's en de hotelmedewerkers het gewoon zagen gebeuren.
Marte: Hij handelde niet bepaald stiekem. Misschien dat het juist daarom zo lang kon voortduren. Een 'publiek geheim'. Dat er werd gezegd: 'Die en die vrouw heeft seks gehad met Weinstein en heeft nu die rol', in plaats van andersom.
Naomí: Juist daarom had de film daar meer vragen over moeten stellen. Want dat publieke geheim moet je als kijker nu zelf invullen. Was het niet zo dat Matt Damon het allemaal zou hebben geweten? Waarom zit dat er niet in?
Marte: Dat is nieuw voor mij; had ik er graag in gezien. Misschien hebben ze hem geprobeerd te benaderen en heeft ‘ie gezegd ‘neuh laat mij er maar buiten’.
Wieneke: Ja dat zou ik ook doen in zijn situatie. De meeste mensen voelden zich trouwens wel schuldig, ze namen het zichzelf kwalijk. Neemt niet weg dat er dieper op ingegaan had mogen worden. Ik vond het typerend dat een medewerker sprak over survivor’s guilt. Ik denk dat dat goed is voor een kijker die zich in zo'n situatie bevindt. Zien dat je je mond dus wél moet opentrekken, als omstander. Dat is hoe het volgens mij heeft plaatsgevonden: hij had macht omdat hij macht kréég van iedereen die er bijstond en wegkeek.
Naomí: Dat kunnen wíj wel concluderen, ik wou alleen dat de film daar ook meer mee gedaan had.
Marte: Ik ben het eens met de kritiek, maar heb al met al toch een positief oordeel. Het had meerwaarde om deze verhalen verzameld en achteraf te zien.
Wieneke: Ik wil de film ook niet helemaal fileren. Ik vond het boeiend om de oud-medewerkers te zien reflecteren, en ook de slachtoffers hun verhaal te zien doen. Dat is heel belangrijk. Maar ik denk dat de conclusie is dat jij een nieuwe film moet maken, Naomí. Ik ben al benieuwd hoor!
Untouchable is nu te zien met:
