Christopher Nolan (Memento, The Dark Knight, Interstellar) vertelt in zijn nieuwste film Dunkirk het verhaal van de Slag om Duinkerke. Hard//hoofd eindredacteur Tommy en redacteuren Julius en Anne zagen in de film de massaliteit van oorlog en de willekeur van het slagveld, maar stoorden zich aan de gimmicks van de kille regisseur. Toch werd er in de bioscoop ook een traantje gelaten.
Anne: Met welke verwachtingen begonnen jullie aan de film?
Julius: Best hoge. Ik ben geen fan van Christopher Nolan, maar het feit dat hij weer eens iets anders maakte dan sciencefiction of superhelden, gaf me hoop.
Tommy: Ik heb ook een haat-liefdeverhouding met Nolan, dus was benieuwd maar waakzaam. Ik tril nog een beetje na, trouwens.
Anne: Ik heb geschiedenis gestudeerd en keek dus meer vanuit die hoek: hoe gaan ze het nu weer framen met de helden en de engerds?
Julius: Nou, de engerds zie je niet.
Tommy: Ik vond dat verrassend. Het ging meer over ‘oorlog’ in het algemeen, de massaliteit van het geheel, hoe ontmenselijkend het is.
Anne: Dat maakt dat de film niet over de oorlog ging.
Julius: Hoezo niet?
Anne: Het gaat wel over oorlog, maar niet over De oorlog. Niet over wat er aan dit moment voorafging, oorlogstechnisch gezien. Geen militair-historische context.
Julius: Juist door de nazi's een afwezige dreiging te houden, zeg je toch iets over De oorlog? Alleen niet over de ideologieën erachter.
Tommy: Het is wel een bewuste keuze dat de vijand uit beeld gelaten wordt (letterlijk).
Anne: Het maakt dat je de hoofdpersonages alleen op het moment van deze film ziet, je weet niet wat de oorlog verder voor hen betekent.
Tommy: Knap dat er weinig makkelijke antwoorden in deze film zaten. Vaak een Nolan-trekje: te veel thematiek en betekenis uitleggen. Daar kreeg hij in Dunkirk minder ruimte voor, mede omdat er zo weinig dialoog in zit. Hierdoor werden ook zijn mindere eigenschappen onderdrukt: zwaarmoedig en licht pretentieus.
Julius: Zeg maar gerust oersaaie plotuitleg en platte clichés.
Tommy: Omdat dialoog zo spaarzaam was, mocht de nadruk liggen op het visuele.
Anne: Door Hoyte Hoytema, de goeroe.
Tommy: Ja! Dat zag je wel. Wat een prachtige film, visueel gezien.
Julius: Ontzettend mooi. Ik denk dat het in 70mm of in IMAX nog beter was bevallen.
'Het was allemaal behoorlijk shiny, weinig echte rauwheid naar mijn smaak'
Anne: Heel gelikt. Het was allemaal behoorlijk shiny, weinig echte rauwheid naar mijn smaak. Ze hebben een boel uit de kast getrokken om het visuele de aandacht te laten trekken. Misschien ten koste van de inhoud?
Julius: Niet ten koste van. Nolan is sowieso niet goed in inhoud. Maar stilistisch staan zijn films wel. Visueel gezien, want montage vind ik niet zijn sterkste punt, en geluid werkte hier ook niet.
Tommy: Het geluid was in mijn optiek echt fantastisch. Hoe de soundtrack en de beelden elkaar versterkten. En de soundtrack en de geluidseffecten één werden. Het droeg bij aan de beklemmende sfeer.
Julius: Die muziek is zó opdringerig. Probeert spanning te leggen op scènes waar geen spanning in zit. En die beklemmende sfeer heb ik na de openingsscène niet meer ervaren.
Tommy: Ik heb de hele film met m’n armen gekruist gezeten van de spanning.
Anne: Ik heb de hele film gehuild.
Julius: Dat is een verrassende reactie!
Tommy: Ik was niet zo geroerd als verwacht. Normaal is heldhaftigheid en opoffering genoeg voor mij om de floodgates open te zetten. Maar Nolans films laten me een beetje koud.
Julius: Nolan is ook koud.
Anne: Ik werd niet per se geraakt door Nolan, of z’n techniekjes. Maar ik moet altijd huilen bij Tweede Wereldoorlogsfilms. Dan denk ik aan al die arme jonge jongens die dood zijn gegaan of getraumatiseerd zijn geraakt en nooit meer konden slapen en hun jeugd zijn kwijtgeraakt.
Tommy: Dat wist de film treffend in beeld te brengen. Hoe zinloos het voelt; hoe ze op zulke ‘lullige’ manieren doodgaan. De zinloosheid raakte. Daar wil ik deze film voor prijzen.
Julius: Maar het is niets nieuws.
Tommy: De meeste oorlogsfilms zitten barstensvol clichés. Hoe ervoer jij dat, Anne, als historicus?
Anne: Nou als historicus heb ik wel wat te zeggen. Ik vond het cliché van de Engelse burgers die vaderlandslievend hun hele hebben en houden opgaven om op een houten bootje het kanaal over te varen voor een paar onbekende landgenoten, storend. Ik las dat de meeste mensen op die bootjes gewoon mariniers waren die bootjes van burgers meenamen omdat het makkelijker was dan grote marineschepen. Dat is een belangrijk detail.
Tommy: Maar dit levert een betere, dramatischere film op. Het hoeft geen documentaire te zijn.
Anne: Het verdraait het verhaal in een clichématige richting die al tachtig keer verteld is en niks toevoegt aan de historische kennis van nu. Wat voegt deze film toe aan de films die er al zijn over Duinkerke?
Tommy: Dat het de vaardigst gemaakte oorlogsfilm is die ik ooit heb gezien.
Julius: Ik vind het niet eens de vaardigst gemaakte oorlogsfilm die nu in de bioscoop draait. Dat is War for the Planet of the Apes. Die is mooier, spannender, tragischer en menselijker.
Tommy: Ironisch aangezien er computeraapjes in zitten. Maar kunnen we stellen dat ik het technisch vernuft van Dunkirk belangrijker vind dan jullie?
Julius: Nee, wel dat je er meer over te spreken bent. Ik vind het technisch vernuft ook van belang, maar in Dunkirk zit dat vooral in de opnames. De montage bijvoorbeeld, haalde voor mij veel spanning weg.
Anne: Techniek is heel belangrijk voor zo'n film, maar het dient de inhoud te vervolmaken. Hier was het een vervanging voor echte inhoud. Zowel romantisch als historisch.
Tommy: Het verhaal en de dialoog deden onder aan de stijl, maar die was zo sterk uitgewerkt en cinematografisch hoogstaand dat het een goede balans had.
Julius: Alle personages ken je vanaf het begin net zo goed als aan het einde. Niemand verrast of ontwikkelt zich. Die man op dat plezierjacht, van hem denk je: een dappere oude patriot. Dat wordt dan tien keer bevestigd en dan is zijn verhaal afgelopen.
'Het waren geen bijzondere levens, ze waren het niet waard uit te diepen in het plot'
Anne: Wat was het thema van de film?
Tommy: Zelfopoffering, zinloosheid van oorlog?
Julius: Zinloosheid van oorlog, daar ben ik het niet mee eens. De film eindigt met Churchills beroemde toespraak, voorgelezen door een soldaat. Daarmee zeg je niet dat oorlog zinloos is.
Anne: Misschien is zinloosheid niet het juiste woord. Eerder willekeur? Het waren geen bijzondere levens, ze waren het niet waard uit te diepen in het plot. Sommigen gingen door, anderen niet. Het waren geen helden, want ze hadden geen heldenverhaal en geen status.
Tommy: Ja willekeur, daar kan ik me in vinden. Ook hoe sommigen heengaan. Bijvoorbeeld die George, die doodging in de boot. Dat vond ik aangrijpend, die dood. Nog tien keer zo willekeurig als al die soldaten. Hij tiefte gewoon van dat trapje.
Julius: Dat subplot had de beste dialogen.
Tommy: Tom Hardy stal wat mij betreft de film als Spitfirepiloot.
Julius: Mooi hoe hij alles onder controle lijkt te hebben, en er toch veel gebeurt dat hij en wij niet aan zien komen.
Tommy: En hoe hij zo fysiek acteert met alleen maar z’n ogen en de beperkte ruimte van die cockpit. Ik moest wel m’n best doen om niet aan z'n Bane-stem te denken.
Julius: Voor mij is hij vooral Mad Max.
Tommy: Godver dat is pas een vette film. Ik bedoel Dunkirk leuk en aardig, maar FURY ROAD: fuck yes.
Julius: Helemaal met je eens. Een film die veel beter is in visueel vertellen en actiescènes.
Anne: Trouwens een grappig detail dat de enige Nederlander in de film werd gespeeld door een Nederlander. En dat een deel van de kleine bootjes de originele bootjes waren waarmee is gevaren!
Tommy: Ja! Daar was ik verdomd blij mee. Daar gaan ze zo vaak de mist mee in.
Anne: Vonden jullie de time-loops iets toevoegen? Die waren wiskundig niet te doen.
Julius: Die hadden geen enkele thematische rechtvaardiging, zoals in Memento bijvoorbeeld wel. Hij doet dat omdat hij films wil maken waar je moet blijven opletten. Maar ik wil een reden om op te letten die méér is dan alleen dat ik anders het verhaal niet kan volgen. Interessante thematiek, of personages waarin ik kan investeren.
Tommy: Het lijkt iets wat Nolan denkt dat z'n publiek verwacht. Hij kan niet zonder z’n gimmicks.
Julius: Het was storend, omdat het alleen maar een gimmick is. In Memento is het meer dan dat. In Inception (hoewel ik dat een slechtere film vind dan Dunkirk) heeft het ook rechtvaardiging in het verhaal.
Anne: Het zou toch een goede reden moeten hebben, want je moet er echt over nadenken tijdens de film, dus dan wil ik ook een aha-moment als beloning. Maar dat kwam niet.
Julius: Nolan wil dat je nadenkt bij zijn films.
Tommy: Ja, héél graag. En demonstreren dat hij vet veel nadenkt. Het liefst door z'n karakters de thematiek aan elkaar te laten uitleggen.
Julius: Zijn fans voelen zich slimmer als ze zijn films gezien hebben, omdat ze hebben moeten nadenken. Maar tot diepere inzichten kom je niet. (Even met heel veel dedain over Nolan praten).
Tommy: Haha, dat mag, ik ben het met je eens. Maar Dunkirk leed hier minder onder. Vooral na Interstellar!
'Zijn films zijn oplosbare puzzels; ik heb liever onoplosbare'
Julius: Alle vragen die hij oproept, hebben heldere antwoorden. Zijn films zijn oplosbare puzzels; ik heb liever onoplosbare. Althans, bij films met zo veel pretentie. Voor een detective zijn heldere antwoorden prima. Maar voor een film die grote thema’s aansnijdt niet.
Anne: Ik denk dat er op twee manieren naar deze film gekeken kan worden. Als Nolan-kenner en als WOII-kenner en in beide gevallen is het meer van hetzelfde.
Julius: Nou, voor Nolan is het wel nieuws dat-ie het met zo weinig dialoog doet. Maar als WOII-film is het niets grensverleggend. Sinds Saving Private Ryan ziet iedere oorlogsfilm er ongeveer hetzelfde uit, en dit is toch ook een variatie op die stijl.
Tommy: Als je een sterk staaltje pure film wil zien, als visueel medium, is het een bezoekje waard. Verwacht geen nieuwe inzichten of meeslepende karakters.
Julius: Afsluitend advies: als je de beste oorlogsfilm ooit wil zien, kijk De Jeugd van Ivan. Als je de beste oorlogsfilm wil zien die nu draait, ga naar War for the Planet of the Apes. Als je toch Dunkirk wil zien, doe het in IMAX.
Tommy: OF KIJK FURY ROAD.
Dunkirk is:
