Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Rosanne kende na the Backstreet Boys een nieuw idool: de provocatieve theatermaker Christoph Schlingensief." />

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Rosanne kende na the Backstreet Boys een nieuw idool: de provocatieve theatermaker Christoph Schlingensief." />
Asset 14

Fan van een gek

De laatste keer dat ik een overtuigd fan was, was ik twaalf jaar oud. Mijn blinde bewondering was gereserveerd voor de Backstreet Boys. Alles klopte aan hen en ik hield van alles wat ze deden. Natuurlijk, als je mij met een pistool tegen het hoofd had laten kiezen, had ik toegegeven dat mijn voorkeur uitging naar Nick Carter, en Kevin, maar die was te oud. A.J. en Howie vond ik echt best wel stom en Brian eigenlijk ook, maar hij had een hartkwaal en dat vond ik lastig. Tien jaar later werd ik weer een fan, overtuigd, maar mijn nieuwe object of affection bleek minder gemakkelijk te aanbidden.

Ik zou niet eens meer weten wanneer ik voor het eerst van hem hoorde, maar ik denk dat het ging over een project dat hij in 2000 voor de Wiener Festwochen maakte: Ausländer Raus!. Er werd in het ondergronds theatercircuit gefluisterd over een gestoorde kunstenaar die een soort Big Brother had gespeeld met asielzoekers. De gestoorde kunstenaar bleek Christoph Schlingensief, theatermaker, filmmaker, beeldend kunstenaar en beroepsschoffeerder.

Schlingensief had een paar containers in het centrum van Wenen neergezet, met in de muren kijkgaatjes en uitgerust met webcams die alles wat zich binnen afspeelde 24 uur per dag streamden. Vervolgens trommelde hij een Weense blaaskapel op en liet een grote tourbus voorrijden waar een groep mensen uit kwam: de asielzoekers. Sommigen droegen pruiken en zonnebrillen, anderen hielden een krant voor hun gezicht om zich te verschuilen voor alle camera’s die waren uitgerukt om dit spektakel vast te leggen. Deze mensen zouden een week in de containers doorbrengen en elke dag kon het publiek via internet iemand wegstemmen. Deze persoon werd dan dezelfde avond, weer onder luid geschal van de blaaskapel, uit de container gehaald en met een geblindeerde Mercedes naar de landsgrens gereden.

Althans, dat zei Schlingensief. Hij liet de containers ondertussen geen moment met rust, dagen lang stond hij op het dak te schreeuwen naar de mensen die op het plein samendromden. Hij riep alle aanwezige toeristen op om vooral foto’s te maken, zodat ze thuis konden laten zien dat dit Oostenrijk was. Na een paar dagen werd het project stopgezet toen de containers bestormd werden door een linkse groepering. Althans, ook dat zei Schlingensief. Ausländer Raus! vond plaats op het moment dat de extreem-rechtse FPO van Jörg Haider net een grote meerderheid in de regering had behaald bij de laatste verkiezingen.

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Ik besloot me in Schlingensief verdiepen en kwam erachter dat alles wat hij aanraakte in controverse veranderde. Er waren in Duitsland, waar hij onder andere bij de Volksbühne in Berlijn werkte, meerdere Schlingensief-haters. Ook verschilden de meningen over of wat hij deed nog wel kunst te noemen was. Andere projecten die hij op zijn naam had staan waren onder andere een enscenering van Hamlet met uitgetreden neo-nazi’s, een politieke partij waarbij men zichzelf kandidaat kon stellen en meerdere projecten met geestelijk en/of lichamelijk gehandicapten. Dit alles was intrigerend, maar mijn tweede leven als fan begon pas echt toen ik een voorstelling van hem zag: Kunst und Gemüse - Theater A.L.S. Krankheit.

Het duurde anderhalf uur en ik had werkelijk geen flauw idee wat er gebeurde. Er was een naakte vrouw met een appel als hoofd, een levende ezel, vliegtuigstoelen en een vrouw op een ziekenhuisbed midden in het publiek. Zij communiceerde met de acteurs en het publiek door oogbewegingen waarmee zij teksten kon typen, deze werden live geprojecteerd. Dan was er nog de voltallige crew die om de zoveel tijd het podium opstormde omdat er iets anders moest. Een chaos waar ergens een lijn in zat, maar ik kon er niet mijn vinger op leggen. Ik wist in ieder geval zeker dat ik nog nooit zoiets gezien had.

Online bleef ik Schlingensief volgen. Er ging geen week voorbij zonder dat hij op een Biennale met een performance, beeldende kunst of een voorstelling stond. Op een gegeven moment regisseerde hij zelfs Parsifal (de laatste opera van Richard Wagender) op het Bayreuth-festival, een onneembare vesting die nog steeds in stand gehouden wordt door de Wagner-familie.

In 2009 kwam er eindelijk weer een expo met werk van hem naar Nederland. Ik herinner me een werk dat bestond uit röntgenfoto’s van iemands (zijn eigen?) longen en een zwart-wit filmpje van een jongetje dat zijn naakte borstkas bevoelt. Lichtelijk verontrust verliet ik de galerie, maar dat was waarschijnlijk de bedoeling. Een paar maanden later zou hij te gast zijn in het Goethe Instituut, om te praten over zijn werk. Hij kwam niet en bleek ziek: longkanker.

Schlingensief was zijn hele leven met honderd projecten tegelijk bezig en dat was nu hij ziek was niet anders: hij hield een blog bij, schreef een boek over zijn ziekte en maakte er voorstellingen over. Eine Kirche der Angst von der Fremde in Mir was vorig jaar te gast op het Holland Festival. Ik was eigenlijk een beetje bang om te gaan, omdat ik wist dat het waarschijnlijk verwarrend zou zijn maar ook dat er voor het eerst iets heel duidelijk was in een Schlingensiefproductie: dat hij snel zou overlijden. Hoe maak je daar een voorstelling over? Bijvoorbeeld met heel veel kleine kinderen, een gospelkoor en heel veel projecties van krioelende cellen en bacteriën. Ook hijzelf stond op het podium, orerend over hoe het is om patiënt te zijn en geen controle te hebben over je eigen ziekte. Het was allemaal te vreemd om echt tragisch te zijn, maar wel beklemmend.

Na afloop stond hij buiten te praten met wat mensen van het festival. Zou ik het durven? Even naar hem toelopen en iets zeggen? Dat ik zijn werk zo goed vond, vragen hoe het met hem ging? Was mijn Duits wel goed genoeg? Misschien wilde hij helemaal niet over zijn gezondheid praten, daar moest hij natuurlijk al de hele tijd over praten. Maar ja, hij maakte er zelf voorstellingen over en schreef zelfs een boek! Wat als hij zou vragen waarom ik zijn werk zo goed vond, wat ik er precies goed aan vond? Daar zou ik geen antwoord op hebben. Dus bleef ik staan, belabberde fan die ik ben. Geen handtekening, geen foto met mijn idool.

Augustus vorig jaar overleed Christoph Schlingensief, 49 jaar oud. Ik las z’n blogs, z’n boek, alle artikelen die er over hem verschenen. Het vreemde in het theater is dat de voorstelling kan blijven spelen als de regisseur overlijdt. Op die manier zit je naar een soort museumstuk te kijken, waar de vingerafdrukken van de meester duidelijk op te zien zijn, maar er mist toch iets. In juni zijn er weer twee stukken van Schlingensief te gast op het Holland Festival, de openingsvoorstelling is zelfs van zijn hand. Daarnaast is er een randprogrammering met zijn films - hij was van oorsprong filmmaker. Ik raad iedereen aan iets van Schlingensief te gaan zien, je te verbazen, er geen reet van te snappen, maar wel zeker weten dat je nog nooit zoiets hebt gezien.

Mail

Rosanne

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Speaker

Speaker

Tijdens het installeren van een dichtende speaker aan de rand van een weiland, wil Werner zich niet vergelijken met kunstenaar Guido van der Werve, maar veel resoneert. In EYE is nog tot 29 mei een tentoonstelling te zien van Van der Werve. Hij leerde Werner over de kansen in melancholie. Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

Slachtoffers van zinloos gekwel

Slachtoffers van zinloos gekwel

Marthe van Bronkhorst buigt zich met verbazing over wat mensen bereiken in een sportschool: "Duizend uur spieren trainen en ze nooit inzetten in het gevecht. Honderd keer gooien en nooit iets raken: lang leve de nutteloosheid." Lees meer

Interview met kunstenares Nina Goedegebure

'In ziekenhuizen moet je ook naar kunst kunnen kijken en koffiedrinken'

Interview met kunstenares Nina Goedegebure over hoe ze houvast vond in de ziekenhuisgalerie en daar een boek over maakte. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Dit is geen ode 2

Dit is geen ode

'In dit land word je aan stukken gescheurd. / Ik verzamel jouw gescheurde stukken vlees. / Ik bak je op 200 graden. / Ik deel je uit.' In harde dichtregels verkent Shabnam Baqhiri hoe het is om je echt aan te passen en waarom dit soms noodzakelijk en juist goed is. Lees meer

Column: Een nog onbekend familielid

Een nog onbekend familielid

De ouders van Eva lijken de geboorte van een nieuw familielid te beschouwen als een vrijbrief om wel erg persoonlijke vragen op hun dochter af te vuren. Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan) 1

Train je ego (maar zorg dat het tegen een stootje kan)

Luuk Schokker leerde dat een groot ego bij het schrijven geen overbodige luxe is. Je onzekerheid omarmen maar tegelijkertijd een ego kweken. Hoe doe je dat? Luuk legt het uit. Lees meer

A Sacred Slut_Daan Timmer_Lena Plantinga

A Sacred Slut

Je bent vrouw, het is zomer en je wil wat. Klaarkomen, bijvoorbeeld. In dit broeierige nieuwe kortverhaal van Lena Plantinga speelt een jonge vrouw met zichzelf en het lot. Een verhaal over zoeken naar je seksuele zelf, en haar aantreffen onder het juk van je seksuele verleden. Lees meer

Koningen van de dansvloer 2

We zijn allemaal koningen en lakeien

Marthe van Bronkhorst vraagt zich af waarom zoveel mensen dol zijn op het koningshuis: "Ik heb de Oranjes nog nooit op één originele gedachte of uitzonderlijk talent kunnen betrappen. Waarom willen we dan toch zo graag klappen, juichen, buigen?" Lees meer

drie figuren zitten voor een groot raam aan een tafeltje iets te drinken, twee van de figuren zitten op een stoel, een van de figuren zit in een rolstoel

Het café

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week het laatste deel: over het belang van fysieke toegankelijkheid. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Nieuws in beeld: Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Als de prijzen de frituurpan uit rijzen

Consumenten zitten in de patatten. Lees meer

Een lichaam dat liefde opwekt

Een lichaam dat liefde opwekt

Een fragment uit Emy Koopmans 'Tekenen van het universum' over een lichaam dat gelooft dat het moet krimpen om het waard te zijn te worden liefgehad. Lees meer

een persoon duwt een rotsblok een berg op terwijl die ingehaald wordt door iemand op een fiets

Hoop

Rolstoelen en sigaretten, is er meer te beleven in een revalidatiecentrum? In de columnreeks “De Revalidanten” neemt Tiare van Paridon ons mee in haar angsten en ontdekkingen als revalidant. Ze beschrijft vijf weken lang haar groeiende gewaarwording van een weigerachtig lichaam en wat het betekent om buiten de veilige muren van het centrum een fysieke beperking te hebben. Deze week deel IV: over Sisyphus als raadgever. Lees meer

De twee realiteiten van Rusland

De twee realiteiten van Rusland

Russische feministen blijven onder grote druk van het regime nieuwe vormen van activisme bedenken. Een interview met drie anti-oorlogsactivisten. Lees meer

Column: Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar je niemand kent

Feestjes waar ze niemand kent vergen enige moed van Eva om naartoe te gaan, maar hebben tegelijkertijd hun voordelen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Meld je vóór 1 juni aan en ontvang deze zomer al je eerste kunstwerk én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel