tickets
Asset 14

Wat we dit jaar met pakjesavond doen

Wat we dit jaar met pakjesavond doen

Een praktisch stappenplan om over Piet te praten zonder dat de pleuris uitbreekt.

Maandag is het pakjesavond. Waarschijnlijk ga je die avond vieren met vrienden, met collega’s of met je familie. Mensen die dicht bij je staan. Mensen die je dankbaar bent, of tegen wie je opkijkt. Aardige mensen. Mensen die van je houden. En jij van hen.

Er is een grote kans dat sommige van die mensen vinden dat Piet zwart moet zijn. Misschien is het weleens in je opgekomen daar met ze over te praten. Dat is natuurlijk een hels karwei. Het is al moeilijk genoeg om überhaupt toe te geven dat mensen van wie je houdt, gehecht zijn aan een racistische karikatuur.

Toch is het heel waardevol het te proberen. Jij kunt namelijk iets dat campagnes, demonstraties en opiniestukken niet kunnen: persoonlijk met mensen in gesprek gaan over of Zwarte Piet een racistische karikatuur is. Want pas als mensen er persoonlijk van overtuigd zijn dat Zwarte Piet een racistische karikatuur is, zal hij verdwijnen en is de weg vrijgemaakt om racisme op heel veel andere gebieden aan te pakken.

Twijfel je nog of je het aandurft? Om je op weg te helpen heb ik een praktisch stappenplan samengesteld. Dit plan moet je erbij helpen om mensen zo goed mogelijk te overtuigen zonder dat de pleuris uitbreekt.

Stap 1. Lees je in

Naar de figuur van Zwarte Piet is in de afgelopen jaren veel onderzoek gedaan. De kennis die je daaruit op kunt doen moet je natuurlijk niet meteen in de discussie gaan etaleren – dat is nogal pedant – maar je moet wel een antwoord hebben als iemand met het argument aan komt zetten dat Zwarte Piet niets met slavernij te maken heeft omdat ‘ie teruggaat op Germaanse tradities of iets dergelijks.

Stap 2. Kies een goed moment

Laten we eerlijk zijn, pakjesavond brengt van zichzelf al de nodige stress met zich mee. Op het laatste moment gedichten schrijven, een jong neefje dat vol verwachting door de kamer stuitert, opa die bij de aanblik van vijf volle jute zakken wéér opmerkt dat hij vroeger met een halve pepernoot tevreden moest zijn. Dan is goede timing vereist. Begin over Zwarte Piet als de kinderen naar bed zijn en er bij een borreltje nagepraat wordt.

Stap 3. Weet wie je aanspreekt

In tegenstelling tot wat je misschien denkt, is iemand die ambivalente gevoelens heeft over Zwarte Piet niet de juiste aanspreekpartner. Je staat veel sterker door de felste voorstander erop aan te spreken. De kans is namelijk groot dat je aanspreekpunt meteen tegen het plafond schiet. Als je dan rustig reageert, komt jouw positie redelijker over en trek je de twijfelaars naar jouw kant.

Stap 4. Begin met vragen

Natuurlijk kun je de discussie op gang brengen door je ‘Zwarte Piet is racisme’ T-shirt aan te trekken. Maar dat kun je volgend jaar altijd nog doen. Het is beter om het te proberen met een vraag als: ‘Zullen we volgend jaar Sinterklaas zonder Zwarte Piet vieren?’ Door vragen te stellen sta je mensen toe hun eigen positie te ontwikkelen en laat je ze in hun waarde.

Stap 5. Maak het concreet

Allereerst: je bent niet op een conferentie voor sociologen, maar op een pakjesavond. Een beroep op het empathisch vermogen werkt dus vermoedelijk beter dan een beroep op het vermogen tot abstractie. In plaats van iemand met academisch jargon om de oren te slaan, kun je hem of haar beter uitdagen zich te verplaatsen in een vierjarige zwarte kleuter die op school ‘Ook al ben ik zwart als roet,/ ik meen het wel goed’ moet zingen.

Stap 6. Reflecteer op je eigen positie

Als je mensen op hun empathisch vermogen aanspreekt, kunnen ze je ervan verdenken dat je denkt dat je moreel superieur bent. Dat ben je natuurlijk niet: vrijwel alle witte mensen zijn Zwarte Piet pas kritisch gaan zien nadat hen door mensen van kleur werd uitgelegd waar die figuur eigenlijk voor staat. In dat besef ligt een kans: je kunt laten zien dat je er aanvankelijk ook niet aan wilde, dat je het pijnlijk vond om toe te geven aan een racistische karikatuur gehecht te zijn en dat je maar langzaam overstag ging. Zo laat je een weg zien die anderen ook kunnen gaan bewandelen.

Stap 7. Benoem je doel

Ongetwijfeld zullen de begrippen ‘traditie’ en ‘kinderfeest’ de revue passeren. Mensen die met die termen aan komen zetten voelen zich vaak bedreigd. Ze hebben het gevoel dat hen met de figuur van Zwarte Piet meteen het hele Sinterklaasfeest weggenomen wordt. Daar kun je op reageren door te stellen dat je het Sinterklaasfeest juist ook een belangrijke traditie vindt en dat je wilt dat álle kinderen in Nederland eraan kunnen deelnemen.

Stap 8. Houd het gezellig

Dat je een discussie voert, betekent niet dat je boos moet worden, dat je geen grappen meer maakt of dat je niet van je chocolademelk geniet. Zelfs als het je niet lukt om iedereen te overtuigen, dan heb je in ieder geval laten zien dat antiracisme geen zaak is van academici en activisten, maar een zaak van iedereen. Juist ook van vrienden, collega’s en familieleden die gezellig onder elkaar pakjesavond willen vieren.

Succes en een fijne pakjesavond!

De illustratie van Kwennie is onderdeel van een beeldverhaal over de pietendiscussie.

 
Mail

Gijsbert Pols denkt na over Nederland vanuit Berlijn. Hij publiceerde over literatuur en politiek voor De Reactor, Joop en NRC en is auteur van 'Het onhoudbare midden'.

Kwennie Cheng

Lees verder Lees verder

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
 Wat betekent het om erbij te horen?

Wat betekent het om erbij te horen?

In deze extra Beeldspraak, speciaal voor de Trotse week, zoomt Alex Avgud in op de lichamen van zij die zich niet aan de norm wensen te houden: migranten, lhbt'ers of beide. Lees meer

Column: Jouw haar is ook mooi, hoor

Jouw haar is ook mooi, hoor

Iduna Paalman kan nog steeds met schaamte terugdenken aan die keer dat een jongen op het festival vond dat ze tof haar had, en hoe ze dat voor even geloofde. Lees meer

Train je trots

Train je trots

Roos Wolthers besefte dat ze eigenlijk nooit trots is op zichzelf. Sterker nog: ze ziet vooral wat ze verkeerd doet. Maar trots kun je trainen. Een tip om je eigen prestaties te benoemen. Lees meer

Ga zweven

Ga zweven

Ooit had ze er weinig mee, maar tegenwoordig staat Jihane Chaara open voor het zweverige. Ze maakt plezier met tarotkaarten en voelt de vibes van mensen op een feestje. Een tip om ‘de’ waarheid wat minder te serieus te nemen. Lees meer

Column: En zo is het goed?

En zo is het goed?

‘De toekomst ligt niet vast, ze ligt open,’ concludeert Iduna Paalman tijdens een intergalactische reis op 1 januari. 'Meer verantwoordelijkheid in 2020, en meer sterren zien.' Lees meer

 2020, tijd om te spelen met eten!

2020, tijd om te spelen met eten!

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. Deze keer met Marc Elisabeth, die tegen de 30 loopt, maar het spelen met eten nooit verleerd is! Lees meer

Luister naar je coupé

Luister naar je coupé

Nora van Arkel las het liefst een boek in de trein, maar stoorde zich aan pratende mensen in de stiltecoupé. Tot ze besloot de gesprekken in haar voordeel te gebruiken. Een tip om je niet te ergeren in het OV. Lees meer

Tip: Zeg je reisverzekering op

Zeg je reisverzekering op

Redacteur Wieneke van Koppen is er klaar mee, ze sluit geen speciale reisverzekering meer af als ze op avontuur gaat. 'Brave burgers betalen in vrijwel alle gevallen meer aan reisverzekeringen dan ze in hun leven uitgekeerd krijgen.' Lees meer

Column: So nice

So nice

Iduna Paalman heeft een VIP-kaart voor het concert van Guy Sebastian in de Melkweg in Amsterdam. 'Naast een korte meet-en-greet mag ik op de foto en eventueel een handtekening.' Lees meer

Tip: Geef jezelf een winterbeurt

Geef jezelf een winterbeurt

Ruby Sanders voelt zich ouder dan ooit en vraagt zich af: waarom geven we onze auto en fiets een winterbeurt, maar niet ons lichaam? Om daad bij woord te voegen maakt ze een afspraak bij Dr. Wang. Een tip om je eens te laten doorlichten bij een acupuncturist. Lees meer

Column: Een traan op de kerstbal

Een traan op de kerstbal

Voor Trudy zijn kerst en afscheid onlosmakelijk met elkaar verbonden, vertelt ze in haar laatste column op Hard//hoofd. Zoals tijdens de kerstvakantie 22 jaar geleden, toen er een postbode aanbelde met een onheilspellende expresbrief. Lees meer

 De dingen in de kamer zouden levenloze dingen zijn, zonder jou

De dingen in de kamer zouden levenloze dingen zijn, zonder jou

In Beeldspraak richt Hard//hoofd de lens op de wereld en biedt een andere kijk op het dagelijks leven. In deze Beeldspraak van Lotte van Uittert is niemand zo aanwezig als de afwezige mens in zijn eigen kamer. Lees meer

Tip: Luister eens echt naar tips

Luister eens echt naar tips

De Tip is 10! Anouk Evertse kijkt terug op haar favoriete tips en vraagt zich af waarom we zo verlangen naar tips van vreemden, terwijl adviezen van mensen die dichtbij ons staan vaak afschrikken. Een tip voor liefhebbers van tips. Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze tip uit 2018 geeft Emma Stomp een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Tip: 1

Maak een toetje

De kleine keuken van Lotte Akkerman weerhoudt haar er niet van om toetjes te maken. Een tip voor winteravonden (inclusief recept). Lees meer

Column: Ongehoorzaam watje 1

Ongehoorzaam watje

Iduna Paalman ziet de IDFA-documentaire Objector en denkt na over de mens in opstand. Lees meer

Tip: Leren om het leren

Leren om het leren

Else Boer is het leren nog niet verleerd. Op YouTube is namelijk een schat aan smakelijke en nutteloze informatie te vinden, waar je toch een stuk wijzer van wordt. Een tip om eens wat te leren van de onvolprezen video-essays. Lees meer

Column: Een nieuwe man

Een nieuwe man

Trudy poetste haar tanden en dacht: 'als ik het nú niet probeer, hoeft het niet meer. Hoeveel jaar heb ik nog? Moet ik wachten tot ik achter een rollator loop? Tot ik mijn huis heb opgegeten? Nou dan!' Lees meer

Tip: Vraag het je filmpersonage 1

Vraag het je filmpersonage

'Hebben jullie wel eens goed geluisterd naar wat acteurs in films eigenlijk zeggen? En vooral ook hoe mooi ze dat in woorden weten te vangen?' Emma Stomp tipt de magie van dialogen. Lees meer

Meer bloed 2

Meer bloed

'Zoveel bloed, en toch zo onzichtbaar. Waarom telkens de hoop dat het niemand op zal vallen? ‘Ik ben ongesteld’ – wanneer leerden we dat dat beschamende woorden zijn?' Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan