Illustratie: Gemma Pauwels

Hoewel we veel van de droommechanismes weten, snappen we nog steeds weinig van de betekenis ervan." />

Illustratie: Gemma Pauwels

Hoewel we veel van de droommechanismes weten, snappen we nog steeds weinig van de betekenis ervan." />
Asset 14

Dromen over dromen

De droom blijft de mens fascineren. Maar hoewel we veel van de droommechanismes weten, snappen we - Inception ten spijt - nog steeds weinig van de betekenis ervan. Brankele kende een vreemde droom en besloot uit te zoeken wat haar nu precies overkwam en nog belangrijker: waarom?

Een rivier stroomt langs het huisje waar het vonnis zometeen voltrokken wordt. Zonnestralen verwarmen mijn dikke buik. Ik ben zwanger, van een drieling. Mijn vrienden proberen me te ondersteunen, maar dat wordt bemoeilijkt door het drijfzand waarin we steeds verder wegzakken. Iemand vertelt een grap en we lachen. Ongeduldig kijken we naar het huisje verderop: nog geen beweging te zien. Met een ander gezicht dan normaal komt mijn vader een versgebakken appeltaart langsbrengen die we samen gretig oppeuzelen. Het wordt tijd, dit raadsel moet opgelost. Met mijn handen op mijn buik vlieg ik over de rivier, die inmiddels bestaat uit deinende hondenkopjes, om mijn oor te luister te leggen. Er komt rook uit de van lego gebouwde schoorsteen. Er klinken klokslagen van een kerk die in geen velden of wegen te bekennen is. De voorzitter verkondigt met zware stem: “En als de dader schuldig bevonden is:...” Wekker. Wakker. Weg droom.

Dag dromen

Zo intens en memorabel als de droom tijdens je slaap leek, zo snel is hij ook weer vervluchtigd als je wakker wordt. De droom is als een rafelig draadje dat je slechts bij de losse uiteinden kan vastpakken: hoe harder je je eraan vast probeert te klampen, hoe meer en sneller de onderdelen zich ontspinnen en de droominhoud vervliegt. De wereld die zich in slaaptoestand zo helder aan je voordeed, valt bij aanraking uit elkaar, alsof ze was opgetrokken uit stof. Vervolgens kan een nietszeggende gebeurtenis die avond of zelfs dagen later je droom weer fragmentarisch aan je doen verschijnen. Waarom kunnen we ons deze fabelachtige werelden niet meer herinneren? En kan je daar wat aan doen?

Verlamd maar bedrijvig

De verhalende dromen vinden voornamelijk plaats tijdens de REM-slaap, de lichtste slaapfase. De REM-slaap vindt in elke slaapcyclus plaats, die ongeveer 90 minuten in beslag neemt, en duurt naarmate de slaap vordert steeds langer. Behalve je ogen die heen en weer bewegen (vandaar de naam: Rapid Eye Movement-slaap) zijn al je spieren compleet ontspannen omdat het motorische verkeer in de hersens onderdrukt wordt. Tussen droom en daad staat dus wel meer in de weg dan slechts wetten of praktische bezwaren.

En slaapwandelen dan? Dat gebeurt tijdens de diepste slaapfase, waarin spieren zich wel kunnen aanspannen. Het is dus ook geen uitvoering van een gedroomde actie.

In tegenstelling tot de spieractiviteit is de hersenactiviteit tijdens de REM-slaap bijzonder hoog. De signalen van de buitenwereld komen echter nauwelijks meer binnen, dus de interne bedrijvigheid wordt zélf behandeld als inkomende stimuli. De hersens activeren zichzelf als het ware. Daarbij komt dat de gebieden die in wakende staat zorg dragen voor logica, geheugen en aandacht veel minder actief zijn, terwijl de emotieregulerende gebieden extra gestimuleerd worden. Deze woelige combinatie kan niet anders dan voor hyperassociatieve, compleet van de pot gerukte, maar wel enorm emotionerende belevenissen zorgen. Bij gebrek aan opperbaas accepteer je het totale gebrek aan causaliteit en natuurwetten zonder twijfel, en krijgt je hersenenergie de vrije loop. Dit zou er voor kunnen zorgen dat je na het slapen opeens de oplossing hebt gevonden voor een lang overdacht probleem. In je dromen leg je immers connecties waar je overdag zelfs in de meest creatieve bui niet toe in staat bent. De controlerende hersengebieden die onderdrukt worden tijdens dromen zijn overigens ook bij schizofrene patiënten minder actief: dromen lijkt dus een soort ‘hallucineren by night’.

De reden van de voortvluchtigheid van je dromen is dat sommige neurotransmitters tijdens de slaap verminderd afgegeven worden, waardoor het geheugen niet goed werkt. De dingen die je ‘meemaakt’ onthoud je dus niet. Als je meteen na ontwaken je droomverhaal oprakelt – een kunde die je kan trainen – kan je deze geheugenloze periode overbruggen, en je droom redden van de vergetelheid. De overgrote meerderheid herinneren we ons echter niet. Het zijn vaak slechts de dromen waaruit we ontwaken die ons nog enigszins bijblijven, niet de rest van de gemiddeld twee uur die je per nacht droomt.

Beeld: Gemma Pauwels

Droomduiding

Je droomt over mensen die je kent, over situaties die plaats hebben gevonden of op zijn minst zouden kunnen vinden; dan lijkt het logisch dat daar een diepere betekenis achter zit. Dromen worden in verschillende volken nog altijd gebruikt om voorspellingen op te baseren, om de psyche mee te analyseren of als visueel antwoordapparaat voor goddelijke boodschappen. Zelfs in de taal is de notie gevestigd dat dromen expressies van wensen zijn die we bereiken kunnen (‘je dromen achterna gaan’, ‘living the dream’, ‘la femme de ses rêves’). In de populaire cultuur wordt meestal het Freudiaanse beeld van dromen als spiegel van het onderbewuste aangehangen. Een droom zou de ware aard blootleggen en je inzicht geven in de overdag verdrukte wensen van de desbetreffende persoon. En met behulp van hoogstaande inceptie-techniek en LeoDiCaprio zou je zelfs iemands toekomst kunnen bepalen door stiekem in zijn dromen te sluipen en zijn gedachten te veranderen.

Ik moet je helaas uit die droom helpen, de wetenschap is zo ver nog niet. Er bestaan vele hypothesen over de functie en betekenis van dromen. Ze variëren van ‘het verwerken van onze emoties’ tot ‘het simuleren van levensbedreigende situaties zodat we daar overdag beter tegen gewapend zijn’. Een eenduidige causale verklaring is er echter, net als in de droom zelf, nog niet.

Wel bekend is dat mensen over de hele wereld over ongeveer dezelfde thema's dromen, waarbij negatieve emoties als angst en agressie veel vaker voorkomen dan positieve, en slechts een tiende van de dromen seksueel getint is (sorry Sigmund). Een vaak gehoorde theorie is dat dromen nodig zijn voor het opslaan van de gebeurtenissen van die dag. Het is inderdaad waar dat het geheugen gebaat is bij slaap, dus een zekere mate van consolidatie en integratie van opgedane kennis vindt er onder de wol sowieso plaats. Dit hoeft echter niet per definitie gepaard te gaan met dromen.

Maar zelfs al zouden dromen nutteloos zijn, dan biedt het in elk geval inspirerend vermaak en een leuk gesprek voor de volgende dag. Ik hoop vanavond in ‘Droom II – the sequel’ terecht te komen, want ik ben toch wel erg benieuwd hoe het afloopt. En hoe mijn kinderen eruit zien. Immers, in de woorden van Eleanor Roosevelt: “The future belongs to those who believe in the beauty of their dreams.”

Mail

Brankele Frank

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

In de gedichten van Nora van Arkel spoelen herinneringen aan en wordt er lego in de sloot gegooid. 'Alsof een eindeloze hoeveelheid tijd zich voor me uitstrekte / loom achterover ging liggen totdat het hele /landschap tijd was geworden'. Lees meer

(Geen onderwerp)

(geen onderwerp)

Vijf huisgenoten proberen via e-mails in contact te blijven over hun huis dat steeds viezer wordt. Lees meer

Column: Tot op het bot

Tot op het bot

Een oude brief van een vriendin voert Eva terug naar een periode waarin het wat minder lekker met haar ging. Lees meer

Nieuws in beeld: 16

Als de kwakzalver per ongeluk gelijk heeft

Het vinden van nieuwe toepassingen voor bestaande medicijnen is een serieus nieuw onderzoeksveld geworden. Lees meer

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Geen dubbele bodems bij Hans Klok

Kwam Hans Klok een mooie show geven, of kregen we hem echt te kennen? Lees meer