De begrippen 'ruimte' en 'tijd' leken na de modernisering hun langste tijd gehad te hebben. Maar met Facebook Places en FourSquare lijkt je exacte plek in de wereld juist weer belangrijk te worden." /> De begrippen 'ruimte' en 'tijd' leken na de modernisering hun langste tijd gehad te hebben. Maar met Facebook Places en FourSquare lijkt je exacte plek in de wereld juist weer belangrijk te worden." />
Asset 14

De vernietiging van tijd en ruimte

In de negentiende eeuw maakten nieuwe technologieën het mogelijk om met gemak over enorme afstanden te communiceren of te reizen. Tijd en ruimte zouden hun betekenis verliezen. In de eenentwintigste eeuw nemen we echter steevast de telefoon op met 'Waar ben je?'.

Oude nieuwe media

‘Vernietiging van Ruimte en Tijd’: onder die kop bracht de Baltimore Sun in 1847 het nieuws dat ‘een paar dagen geleden een telegram van Buffalo… naar Pittsburg [was] gestuurd.’ Het ging de krant niet om de inhoud van dat bericht, maar om de reactie erop, want: ‘een antwoord kwam binnen twee uur bij het beginpunt terug.’ Dat betekende dat in twee uur tijd een duizelingwekkende negentienhonderd mijl waren overbrugd, ofwel: vernietigd.

De eerste telegraaf

De negentiende-eeuwse lezer zal van zo’n kop niet raar hebben opgekeken: tijd en vooral ruimte werden destijds wel vaker door moderne communicatiemiddelen om zeep geholpen. De telegraaf, de trein, de fotocamera, de telefoon: anderhalve eeuw geleden waren het allemaal nieuwe media, die het mogelijk leken te maken de beperkingen van je fysieke locatie te ontstijgen.

Tot begin negentiende eeuw was geografie bepalend geweest voor de snelheid van communicatie: het uitwisselen van berichten ging zo rap als het snelste paard kon rennen of de vlugste postduif kon vliegen – ‘ver’ en ‘lang reizen’ waren vrijwel synoniem. Toen in het Amerika van 1830 de eerste passagierstrein vertrok, werd de tijd om van de ene stad naar de andere te komen korter – en daarmee leek ook de afstand tussen die steden gekrompen. In 1844 werd het eerste telegram verzonden, en kromp de wereld nog veel drastischer: vanaf 1866 kon je in enkele minuten een bericht van Engeland naar Amerika sturen, alsof die hele Atlantische Oceaan niet meer bestond.

Welbeschouwd is het sindsdien niet meer opgehouden: fotografie, uitgevonden in 1839, zorgde ervoor dat je niet meer naar Frankrijk hoefde om de Eiffeltoren te zien. Dankzij de telefoon kon je met iemand praten die niet eens fysiek bij je in de buurt was. In de twintigste eeuw kregen we live televisie, zodat we vanuit onze woonkamer de begrafenis van John F. Kennedy konden bijwonen, zorgde de mobiele telefoon ervoor dat we niet eens meer aan een draadje hoefde te zitten terwijl we belden met onze langeafstandsrelaties in Barcelona en maakte het internet het mogelijk om vanaf onze bureaustoel te chatten met een Chinees terwijl filmpjes over kauwgumbalblazende meisjes in Toronto binnen enkele seconden de hele wereld over gaan.

Nooit weg geweest

Je zou dus denken dat het ruimtevernietigende project waar de Sun over berichtte, in de eenentwintigste eeuw voltooid is. Hedendaagse filosofen en postmoderne denkers verklaren tijd en ruimte dan ook met regelmaat dood: ‘Het verschil tussen ‘ver weg’ en ‘dichtbij’ is opgeheven’, schreef socioloog Zygmunt Bauman in 2000; ‘je plaats doet er niet meer toe.’

Of toch?

‘Who. What. When. And now: Where.’ Met die slogan introduceerde Facebook onlangs haar nieuwe ‘Places’-app; een toepassing die gebruik maakt van de GPS functie op je mobiele telefoon om aan al je Facebookvrienden te laten weten waar je je precies bevindt – tot op de coördinaat nauwkeurig. Juist nu de technologie ons meer en meer in staat stelt om op verschillende plekken tegelijk te zijn (in de collegezaal én in MySpace), en juist nu mobiele telefoons ons hebben ‘bevrijd’ van onze fysieke locatie, lijkt ‘plaats’ belangrijker dan ooit. Terwijl kranten en mediawetenschappers zich over de merites van ‘hyperlokaal nieuws’ buigen en adverteerders op basis van je locatie bepalen of je tot hun doelgroep behoort, wint de ‘local food movement’ rap zieltjes, én terrein. De meest gestelde vraag in mobiele telefoongesprekken is al jaren: ‘Waar ben je?’

Met FourSquare laat je weten waar je bent, 24 uur per dag

Het lijkt of we, na tweehonderd jaar vernietiging, weer terug zijn waar we begonnen: op onze plek. Of misschien zijn we nooit weg geweest.

Niet lang nadat de eerste passagierstrein van de ene stad naar de andere reed, werden spoorlijnen aangelegd die stadsbewoners in staat stelden ‘naar buiten’ te gaan, ofwel, om de zogenaamd vernietigde ruimte tussen steden in te bezoeken. Landschapsfotografie werd al snel een van de populairste fotografievormen – mensen hingen portretten van het land aan de muur in huis, en overheden zetten fotografen in om elk stukje land nauwkeurig te documenteren. En toen de telegraaf het mogelijk maakte om het nieuws uit Amerika sneller naar Europa te sturen, werd de wereld van de Europeaan daarmee kleiner, of juist groter?

Wie de jongste generatie mediatoepassingen in drie woorden zou moeten omschrijven, heeft aan één woord genoeg: ‘Locatie, locatie, locatie.’ Facebook Places, FourSquare, LocalLabs, Google Latitude: allemaal draaien ze om de precieze locatie van gebruikers. Met ‘augmented reality’-toepassingen maak je de plek waar je bent zelfs nog echter, ben je meer aanwezig dan ooit.

De vernietiging van ruimte en tijd mag al twee eeuwen aan de gang zijn, de herdefiniëring en herwaardering ervan lopen met dat proces gelijk op. Technologische voortuitgang vernietigt locatie met de ene hand, en plaatst haar met de andere hand op een voetstuk. Met onze hoofden mogen we in Cyberspace zitten, onze voeten staan nog altijd stevig op de grond.

Mail

Lynn

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer