De begrippen 'ruimte' en 'tijd' leken na de modernisering hun langste tijd gehad te hebben. Maar met Facebook Places en FourSquare lijkt je exacte plek in de wereld juist weer belangrijk te worden." /> De begrippen 'ruimte' en 'tijd' leken na de modernisering hun langste tijd gehad te hebben. Maar met Facebook Places en FourSquare lijkt je exacte plek in de wereld juist weer belangrijk te worden." />
tickets
Asset 14

De vernietiging van tijd en ruimte

In de negentiende eeuw maakten nieuwe technologieën het mogelijk om met gemak over enorme afstanden te communiceren of te reizen. Tijd en ruimte zouden hun betekenis verliezen. In de eenentwintigste eeuw nemen we echter steevast de telefoon op met 'Waar ben je?'.

Oude nieuwe media

‘Vernietiging van Ruimte en Tijd’: onder die kop bracht de Baltimore Sun in 1847 het nieuws dat ‘een paar dagen geleden een telegram van Buffalo… naar Pittsburg [was] gestuurd.’ Het ging de krant niet om de inhoud van dat bericht, maar om de reactie erop, want: ‘een antwoord kwam binnen twee uur bij het beginpunt terug.’ Dat betekende dat in twee uur tijd een duizelingwekkende negentienhonderd mijl waren overbrugd, ofwel: vernietigd.

De eerste telegraaf

De negentiende-eeuwse lezer zal van zo’n kop niet raar hebben opgekeken: tijd en vooral ruimte werden destijds wel vaker door moderne communicatiemiddelen om zeep geholpen. De telegraaf, de trein, de fotocamera, de telefoon: anderhalve eeuw geleden waren het allemaal nieuwe media, die het mogelijk leken te maken de beperkingen van je fysieke locatie te ontstijgen.

Tot begin negentiende eeuw was geografie bepalend geweest voor de snelheid van communicatie: het uitwisselen van berichten ging zo rap als het snelste paard kon rennen of de vlugste postduif kon vliegen – ‘ver’ en ‘lang reizen’ waren vrijwel synoniem. Toen in het Amerika van 1830 de eerste passagierstrein vertrok, werd de tijd om van de ene stad naar de andere te komen korter – en daarmee leek ook de afstand tussen die steden gekrompen. In 1844 werd het eerste telegram verzonden, en kromp de wereld nog veel drastischer: vanaf 1866 kon je in enkele minuten een bericht van Engeland naar Amerika sturen, alsof die hele Atlantische Oceaan niet meer bestond.

Welbeschouwd is het sindsdien niet meer opgehouden: fotografie, uitgevonden in 1839, zorgde ervoor dat je niet meer naar Frankrijk hoefde om de Eiffeltoren te zien. Dankzij de telefoon kon je met iemand praten die niet eens fysiek bij je in de buurt was. In de twintigste eeuw kregen we live televisie, zodat we vanuit onze woonkamer de begrafenis van John F. Kennedy konden bijwonen, zorgde de mobiele telefoon ervoor dat we niet eens meer aan een draadje hoefde te zitten terwijl we belden met onze langeafstandsrelaties in Barcelona en maakte het internet het mogelijk om vanaf onze bureaustoel te chatten met een Chinees terwijl filmpjes over kauwgumbalblazende meisjes in Toronto binnen enkele seconden de hele wereld over gaan.

Nooit weg geweest

Je zou dus denken dat het ruimtevernietigende project waar de Sun over berichtte, in de eenentwintigste eeuw voltooid is. Hedendaagse filosofen en postmoderne denkers verklaren tijd en ruimte dan ook met regelmaat dood: ‘Het verschil tussen ‘ver weg’ en ‘dichtbij’ is opgeheven’, schreef socioloog Zygmunt Bauman in 2000; ‘je plaats doet er niet meer toe.’

Of toch?

‘Who. What. When. And now: Where.’ Met die slogan introduceerde Facebook onlangs haar nieuwe ‘Places’-app; een toepassing die gebruik maakt van de GPS functie op je mobiele telefoon om aan al je Facebookvrienden te laten weten waar je je precies bevindt – tot op de coördinaat nauwkeurig. Juist nu de technologie ons meer en meer in staat stelt om op verschillende plekken tegelijk te zijn (in de collegezaal én in MySpace), en juist nu mobiele telefoons ons hebben ‘bevrijd’ van onze fysieke locatie, lijkt ‘plaats’ belangrijker dan ooit. Terwijl kranten en mediawetenschappers zich over de merites van ‘hyperlokaal nieuws’ buigen en adverteerders op basis van je locatie bepalen of je tot hun doelgroep behoort, wint de ‘local food movement’ rap zieltjes, én terrein. De meest gestelde vraag in mobiele telefoongesprekken is al jaren: ‘Waar ben je?’

Met FourSquare laat je weten waar je bent, 24 uur per dag

Het lijkt of we, na tweehonderd jaar vernietiging, weer terug zijn waar we begonnen: op onze plek. Of misschien zijn we nooit weg geweest.

Niet lang nadat de eerste passagierstrein van de ene stad naar de andere reed, werden spoorlijnen aangelegd die stadsbewoners in staat stelden ‘naar buiten’ te gaan, ofwel, om de zogenaamd vernietigde ruimte tussen steden in te bezoeken. Landschapsfotografie werd al snel een van de populairste fotografievormen – mensen hingen portretten van het land aan de muur in huis, en overheden zetten fotografen in om elk stukje land nauwkeurig te documenteren. En toen de telegraaf het mogelijk maakte om het nieuws uit Amerika sneller naar Europa te sturen, werd de wereld van de Europeaan daarmee kleiner, of juist groter?

Wie de jongste generatie mediatoepassingen in drie woorden zou moeten omschrijven, heeft aan één woord genoeg: ‘Locatie, locatie, locatie.’ Facebook Places, FourSquare, LocalLabs, Google Latitude: allemaal draaien ze om de precieze locatie van gebruikers. Met ‘augmented reality’-toepassingen maak je de plek waar je bent zelfs nog echter, ben je meer aanwezig dan ooit.

De vernietiging van ruimte en tijd mag al twee eeuwen aan de gang zijn, de herdefiniëring en herwaardering ervan lopen met dat proces gelijk op. Technologische voortuitgang vernietigt locatie met de ene hand, en plaatst haar met de andere hand op een voetstuk. Met onze hoofden mogen we in Cyberspace zitten, onze voeten staan nog altijd stevig op de grond.

Mail

Lynn

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Zonder advertenties en helemaal gratis.

En dat heeft resultaat. Hard//hoofd’ers Iduna Paalman en Joost Oomen werden dit jaar door de Volkskrant verkozen tot literair talent van het jaar.

Een plek als Hard//hoofd kan alleen bestaan met jouw steun. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunstwerken van veelbelovende makers, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan
het laatste
10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

10 jaar Hard//hoofd in Het HEM

Op de eerste lentedag van dit decennium viert Hard//hoofd haar 10-jarig bestaan in Het HEM. Samen met de alchemisten van deze tijd toveren we Het HEM om tot nachtlaboratorium. Vier met ons mee! De tickets zijn nu beschikbaar. Lees meer

Kadaver

Kadaver

De koffer staat klaar in de gang. Kennissen hebben ondertussen hun eigen vrienden en de verteller van dit verhaal vraagt zich af of het konijn vandaag al gegeten heeft. Een verhaal van Claartje Chajes over vriendschap en verder gaan. Lees meer

TIP: Tien verloren ballonnen

Tien verloren ballonnen

Het mooiste en tegelijk meest hartverscheurende wat Jan de afgelopen tijd zag. "Het is tien keer dezelfde levensles, die met een aan mishandeling grenzende regelmaat wordt herhaald: eerst wordt het allemaal alleen maar minder, en daarna komt aan alles ook nog eens een einde." Lees meer

Alles vijf sterren: 20

Kleine dansjes op volle perrons

Deze week worden we blij van een podcast over filmsterren uit de vorige eeuw, de muziek van Carly Rae Jepsen en een blog vol wijsheid. Lees meer

Hard//talk: Collectieve empathie

Collectieve empathie reikt verder dan Nederlandse grenzen

Terwijl het coronavirus voornamelijk in China om zich heen grijpt, hoopt Jihane Chaara dat onze houding tegenover iedereen die wel door het virus wordt getroffen, verandert. Lees meer

Glory hole

Glory hole

In een openbaar toilet op de luchthaven van San Francisco zit een gat in de muur. Zachtjes zoemt een camera, een lens is zichtbaar, iemand haalt zachtjes zijn neus op. De geluiden onthullen iemand die geconcentreerd iets in beeld wil brengen. Lees meer

Tip: Doe het op een driekwartsmaat

Doe het op een driekwartsmaat

Marte Hoogenboom leed onder haar luiheid. Tot ze haar gevoel voor ritme terugvond in de wals. Een tip om te leven in driekwartsmaat. Lees meer

 Vleeskippen leggen geen windeieren

Vleeskippen leggen geen windeieren

Eet toch eens wat minder vlees, zegt de Nederlandse overheid. Schep nog eens op, roept de EU daar harder overheen. Lees meer

Alles vijf sterren 4

Laat anderen het voor ons opnemen

Deze week worden we blij van wat anderen voor ons hebben opgenomen: spraakmemo's, zinloze feitjes of een twee jaar durende tocht door de wildernis. Lees meer

Hard//talk: Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Maak van vrijhandel een milieukwestie (en andersom)

Milieubescherming en economie zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hoog tijd dus dat links en rechts zich aan elkaars onderwerpen gaan wagen. Lees meer

Tip: Praat over je begrafenis 1

Praat over je begrafenis

Emma Stomp wilde als zevenjarige dansen rondom de grafkist van haar overgrootmoeder, maar dat bleek niet de bedoeling. Nu, bijna twintig jaar later, vraagt ze zich af: waarom vieren we de dood niet? Een tip om te praten over je begrafenis. Lees meer

 Enkel de arm der wet is afgezet

Enkel de arm der wet is afgezet

Rueben Millenaar zag met lede ogen het impeachment-proces van Donald Trump aan. Lees meer

 1

Waarom ik vrijwillig mijn verhaal weggeef

Als Jihane Chaara zich ‘feminist’ noemt, geeft ze een stukje van haar autonomie weg. Want wat verstaat haar publiek onder ‘feminist’? Lees meer

Column: Een muur om tegenaan te leunen 1

Een muur om tegenaan te leunen

Tijdens het oppassen wordt Iduna Paalman geconfronteerd met de overbodigheid van haar behulpzame en correcte karakter. Want hulp vragen, en hulp accepteren, is nog niet zo makkelijk. Lees meer

Filmtrialoog: Bombshell

Bombshell

Onze redacteuren togen naar de filmzaal om Bombshell te zien. Een echt feministische film bleek het niet, maar het leverde genoeg stof tot discussie op. Lees meer

Tip: Word (een klein beetje) volwassen

Word (een klein beetje) volwassen

Else Boer heeft na jaren ontdekt dat volwassen zijn niet alleen maar gaat over saaie banen en belastingen. Een beetje volwassenheid is namelijk best prettig. Een tip om te gaan adulten. Lees meer

 Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

Wilt u wat vleermuissoep bij uw broodje aap?

De ontdekking dat waarschijnlijk vleermuizen achter het nieuwe coronavirus steken, leidde al snel tot wilde speculaties; dat de ziekte het gevolg is van besmette vleermuissoep, bijvoorbeeld. Maar dat lijkt een Chinese variant van een broodje aap. Lees meer

Alles vijf sterren 3

Amusanter dan de eenheidsworst

Deze week worden we blij van lelijke Belgische huizen, muziek die meer is dan alleen achtergrond en een magazine in de vorm van een avontuur. Lees meer

Vacature Chef Kunst 1

Vacature Chef Kunst

Heb jij een uitgesproken visie op de wereld van kunst en cultuur? Misschien geef jij in 2020 dan wel invulling aan de nieuwe, artistieke tak van Hard//hoofd! Lees meer

Vacature Chef Actueel

Vacature Chef Actueel

Heb jij een scherp oog voor essay en opinie, ben je op de hoogte van maatschappelijke discussies en heb je gevoel voor urgentie? Kortom: ben jij onze nieuwe chef Actueel?! Lees meer

 Menselijkheid in de knop gebroken

Menselijkheid in de knop gebroken

Yasmin Veenman ziet menselijkheid in de manier waarop we met bloemen omgaan. Jaloers ziet ze toe hoe zij hun schoonheid met kwetsbaarheid vermengen. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n platform is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan en ontvang kunst, een Hard//hoofd-tasje en voorrang voor ons jubileum.

Sluit je aan