De begrippen 'ruimte' en 'tijd' leken na de modernisering hun langste tijd gehad te hebben. Maar met Facebook Places en FourSquare lijkt je exacte plek in de wereld juist weer belangrijk te worden." /> De begrippen 'ruimte' en 'tijd' leken na de modernisering hun langste tijd gehad te hebben. Maar met Facebook Places en FourSquare lijkt je exacte plek in de wereld juist weer belangrijk te worden." />
Asset 14

De vernietiging van tijd en ruimte

In de negentiende eeuw maakten nieuwe technologieën het mogelijk om met gemak over enorme afstanden te communiceren of te reizen. Tijd en ruimte zouden hun betekenis verliezen. In de eenentwintigste eeuw nemen we echter steevast de telefoon op met 'Waar ben je?'.

Oude nieuwe media

‘Vernietiging van Ruimte en Tijd’: onder die kop bracht de Baltimore Sun in 1847 het nieuws dat ‘een paar dagen geleden een telegram van Buffalo… naar Pittsburg [was] gestuurd.’ Het ging de krant niet om de inhoud van dat bericht, maar om de reactie erop, want: ‘een antwoord kwam binnen twee uur bij het beginpunt terug.’ Dat betekende dat in twee uur tijd een duizelingwekkende negentienhonderd mijl waren overbrugd, ofwel: vernietigd.

De eerste telegraaf

De negentiende-eeuwse lezer zal van zo’n kop niet raar hebben opgekeken: tijd en vooral ruimte werden destijds wel vaker door moderne communicatiemiddelen om zeep geholpen. De telegraaf, de trein, de fotocamera, de telefoon: anderhalve eeuw geleden waren het allemaal nieuwe media, die het mogelijk leken te maken de beperkingen van je fysieke locatie te ontstijgen.

Tot begin negentiende eeuw was geografie bepalend geweest voor de snelheid van communicatie: het uitwisselen van berichten ging zo rap als het snelste paard kon rennen of de vlugste postduif kon vliegen – ‘ver’ en ‘lang reizen’ waren vrijwel synoniem. Toen in het Amerika van 1830 de eerste passagierstrein vertrok, werd de tijd om van de ene stad naar de andere te komen korter – en daarmee leek ook de afstand tussen die steden gekrompen. In 1844 werd het eerste telegram verzonden, en kromp de wereld nog veel drastischer: vanaf 1866 kon je in enkele minuten een bericht van Engeland naar Amerika sturen, alsof die hele Atlantische Oceaan niet meer bestond.

Welbeschouwd is het sindsdien niet meer opgehouden: fotografie, uitgevonden in 1839, zorgde ervoor dat je niet meer naar Frankrijk hoefde om de Eiffeltoren te zien. Dankzij de telefoon kon je met iemand praten die niet eens fysiek bij je in de buurt was. In de twintigste eeuw kregen we live televisie, zodat we vanuit onze woonkamer de begrafenis van John F. Kennedy konden bijwonen, zorgde de mobiele telefoon ervoor dat we niet eens meer aan een draadje hoefde te zitten terwijl we belden met onze langeafstandsrelaties in Barcelona en maakte het internet het mogelijk om vanaf onze bureaustoel te chatten met een Chinees terwijl filmpjes over kauwgumbalblazende meisjes in Toronto binnen enkele seconden de hele wereld over gaan.

Nooit weg geweest

Je zou dus denken dat het ruimtevernietigende project waar de Sun over berichtte, in de eenentwintigste eeuw voltooid is. Hedendaagse filosofen en postmoderne denkers verklaren tijd en ruimte dan ook met regelmaat dood: ‘Het verschil tussen ‘ver weg’ en ‘dichtbij’ is opgeheven’, schreef socioloog Zygmunt Bauman in 2000; ‘je plaats doet er niet meer toe.’

Of toch?

‘Who. What. When. And now: Where.’ Met die slogan introduceerde Facebook onlangs haar nieuwe ‘Places’-app; een toepassing die gebruik maakt van de GPS functie op je mobiele telefoon om aan al je Facebookvrienden te laten weten waar je je precies bevindt – tot op de coördinaat nauwkeurig. Juist nu de technologie ons meer en meer in staat stelt om op verschillende plekken tegelijk te zijn (in de collegezaal én in MySpace), en juist nu mobiele telefoons ons hebben ‘bevrijd’ van onze fysieke locatie, lijkt ‘plaats’ belangrijker dan ooit. Terwijl kranten en mediawetenschappers zich over de merites van ‘hyperlokaal nieuws’ buigen en adverteerders op basis van je locatie bepalen of je tot hun doelgroep behoort, wint de ‘local food movement’ rap zieltjes, én terrein. De meest gestelde vraag in mobiele telefoongesprekken is al jaren: ‘Waar ben je?’

Met FourSquare laat je weten waar je bent, 24 uur per dag

Het lijkt of we, na tweehonderd jaar vernietiging, weer terug zijn waar we begonnen: op onze plek. Of misschien zijn we nooit weg geweest.

Niet lang nadat de eerste passagierstrein van de ene stad naar de andere reed, werden spoorlijnen aangelegd die stadsbewoners in staat stelden ‘naar buiten’ te gaan, ofwel, om de zogenaamd vernietigde ruimte tussen steden in te bezoeken. Landschapsfotografie werd al snel een van de populairste fotografievormen – mensen hingen portretten van het land aan de muur in huis, en overheden zetten fotografen in om elk stukje land nauwkeurig te documenteren. En toen de telegraaf het mogelijk maakte om het nieuws uit Amerika sneller naar Europa te sturen, werd de wereld van de Europeaan daarmee kleiner, of juist groter?

Wie de jongste generatie mediatoepassingen in drie woorden zou moeten omschrijven, heeft aan één woord genoeg: ‘Locatie, locatie, locatie.’ Facebook Places, FourSquare, LocalLabs, Google Latitude: allemaal draaien ze om de precieze locatie van gebruikers. Met ‘augmented reality’-toepassingen maak je de plek waar je bent zelfs nog echter, ben je meer aanwezig dan ooit.

De vernietiging van ruimte en tijd mag al twee eeuwen aan de gang zijn, de herdefiniëring en herwaardering ervan lopen met dat proces gelijk op. Technologische voortuitgang vernietigt locatie met de ene hand, en plaatst haar met de andere hand op een voetstuk. Met onze hoofden mogen we in Cyberspace zitten, onze voeten staan nog altijd stevig op de grond.

Mail

Lynn

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Bouchra Aouriaghel schrijft over opgroeien en leren dat je erbij hoort, maar eigenlijk ook weer niet. Als een kameleon verplaatst ze zich tussen twee werelden, eentje waarin ze Nederlands spreekt, en verbaasd wordt aangekeken als de juiste klanken in de juiste volgorde haar mond verlaten, en eentje waarin ze Marrokaans spreekt, goed genoeg om met haar ouders te kunnen communiceren, maar als ze de diepte in wil, komt het er ineens stotterend uit. En wat als de wereld je vraagt om te kiezen? Lees meer

Mosterdsoep

Onvermijdelijk

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Noura Harrath wordt een kind geboren dat daar misschien helemaal niet wilde zijn, of misschien nóg niet. 'Er waren weinig zachte plekken die voelden als een eeuwige omhelzing.' Lees meer

Mosterdsoep 4

Bijsluiter

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Fleur Hagi staan we op het punt een hele belangrijke beslissing te nemen. Lees meer

Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer