De begrippen 'ruimte' en 'tijd' leken na de modernisering hun langste tijd gehad te hebben. Maar met Facebook Places en FourSquare lijkt je exacte plek in de wereld juist weer belangrijk te worden." /> De begrippen 'ruimte' en 'tijd' leken na de modernisering hun langste tijd gehad te hebben. Maar met Facebook Places en FourSquare lijkt je exacte plek in de wereld juist weer belangrijk te worden." />
Asset 14

De vernietiging van tijd en ruimte

In de negentiende eeuw maakten nieuwe technologieën het mogelijk om met gemak over enorme afstanden te communiceren of te reizen. Tijd en ruimte zouden hun betekenis verliezen. In de eenentwintigste eeuw nemen we echter steevast de telefoon op met 'Waar ben je?'.

Oude nieuwe media

‘Vernietiging van Ruimte en Tijd’: onder die kop bracht de Baltimore Sun in 1847 het nieuws dat ‘een paar dagen geleden een telegram van Buffalo… naar Pittsburg [was] gestuurd.’ Het ging de krant niet om de inhoud van dat bericht, maar om de reactie erop, want: ‘een antwoord kwam binnen twee uur bij het beginpunt terug.’ Dat betekende dat in twee uur tijd een duizelingwekkende negentienhonderd mijl waren overbrugd, ofwel: vernietigd.

De eerste telegraaf

De negentiende-eeuwse lezer zal van zo’n kop niet raar hebben opgekeken: tijd en vooral ruimte werden destijds wel vaker door moderne communicatiemiddelen om zeep geholpen. De telegraaf, de trein, de fotocamera, de telefoon: anderhalve eeuw geleden waren het allemaal nieuwe media, die het mogelijk leken te maken de beperkingen van je fysieke locatie te ontstijgen.

Tot begin negentiende eeuw was geografie bepalend geweest voor de snelheid van communicatie: het uitwisselen van berichten ging zo rap als het snelste paard kon rennen of de vlugste postduif kon vliegen – ‘ver’ en ‘lang reizen’ waren vrijwel synoniem. Toen in het Amerika van 1830 de eerste passagierstrein vertrok, werd de tijd om van de ene stad naar de andere te komen korter – en daarmee leek ook de afstand tussen die steden gekrompen. In 1844 werd het eerste telegram verzonden, en kromp de wereld nog veel drastischer: vanaf 1866 kon je in enkele minuten een bericht van Engeland naar Amerika sturen, alsof die hele Atlantische Oceaan niet meer bestond.

Welbeschouwd is het sindsdien niet meer opgehouden: fotografie, uitgevonden in 1839, zorgde ervoor dat je niet meer naar Frankrijk hoefde om de Eiffeltoren te zien. Dankzij de telefoon kon je met iemand praten die niet eens fysiek bij je in de buurt was. In de twintigste eeuw kregen we live televisie, zodat we vanuit onze woonkamer de begrafenis van John F. Kennedy konden bijwonen, zorgde de mobiele telefoon ervoor dat we niet eens meer aan een draadje hoefde te zitten terwijl we belden met onze langeafstandsrelaties in Barcelona en maakte het internet het mogelijk om vanaf onze bureaustoel te chatten met een Chinees terwijl filmpjes over kauwgumbalblazende meisjes in Toronto binnen enkele seconden de hele wereld over gaan.

Nooit weg geweest

Je zou dus denken dat het ruimtevernietigende project waar de Sun over berichtte, in de eenentwintigste eeuw voltooid is. Hedendaagse filosofen en postmoderne denkers verklaren tijd en ruimte dan ook met regelmaat dood: ‘Het verschil tussen ‘ver weg’ en ‘dichtbij’ is opgeheven’, schreef socioloog Zygmunt Bauman in 2000; ‘je plaats doet er niet meer toe.’

Of toch?

‘Who. What. When. And now: Where.’ Met die slogan introduceerde Facebook onlangs haar nieuwe ‘Places’-app; een toepassing die gebruik maakt van de GPS functie op je mobiele telefoon om aan al je Facebookvrienden te laten weten waar je je precies bevindt – tot op de coördinaat nauwkeurig. Juist nu de technologie ons meer en meer in staat stelt om op verschillende plekken tegelijk te zijn (in de collegezaal én in MySpace), en juist nu mobiele telefoons ons hebben ‘bevrijd’ van onze fysieke locatie, lijkt ‘plaats’ belangrijker dan ooit. Terwijl kranten en mediawetenschappers zich over de merites van ‘hyperlokaal nieuws’ buigen en adverteerders op basis van je locatie bepalen of je tot hun doelgroep behoort, wint de ‘local food movement’ rap zieltjes, én terrein. De meest gestelde vraag in mobiele telefoongesprekken is al jaren: ‘Waar ben je?’

Met FourSquare laat je weten waar je bent, 24 uur per dag

Het lijkt of we, na tweehonderd jaar vernietiging, weer terug zijn waar we begonnen: op onze plek. Of misschien zijn we nooit weg geweest.

Niet lang nadat de eerste passagierstrein van de ene stad naar de andere reed, werden spoorlijnen aangelegd die stadsbewoners in staat stelden ‘naar buiten’ te gaan, ofwel, om de zogenaamd vernietigde ruimte tussen steden in te bezoeken. Landschapsfotografie werd al snel een van de populairste fotografievormen – mensen hingen portretten van het land aan de muur in huis, en overheden zetten fotografen in om elk stukje land nauwkeurig te documenteren. En toen de telegraaf het mogelijk maakte om het nieuws uit Amerika sneller naar Europa te sturen, werd de wereld van de Europeaan daarmee kleiner, of juist groter?

Wie de jongste generatie mediatoepassingen in drie woorden zou moeten omschrijven, heeft aan één woord genoeg: ‘Locatie, locatie, locatie.’ Facebook Places, FourSquare, LocalLabs, Google Latitude: allemaal draaien ze om de precieze locatie van gebruikers. Met ‘augmented reality’-toepassingen maak je de plek waar je bent zelfs nog echter, ben je meer aanwezig dan ooit.

De vernietiging van ruimte en tijd mag al twee eeuwen aan de gang zijn, de herdefiniëring en herwaardering ervan lopen met dat proces gelijk op. Technologische voortuitgang vernietigt locatie met de ene hand, en plaatst haar met de andere hand op een voetstuk. Met onze hoofden mogen we in Cyberspace zitten, onze voeten staan nog altijd stevig op de grond.

Mail

Lynn

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Geef de hoop niet op. Elke graad is er een.

Mannen die leven in luxe en vrede vertellen ons dat we de klimaatapocalyps moeten accepteren in plaats van ertegen te vechten. Onzin, vindt Harriët Bergman. Elke graad is er een, en elke graad is onze vrijheid waard. Lees meer

Sommige dagen kun je niet oplossen

Sommige dagen kun je niet oplossen

Twee geliefden die niet in elkaar opgaan blijven individuen en in Duo Penotti is eigenlijk best veel van jezelf terug te vinden. Marthe van Bronkhorst neemt een kijkje in haar ijskast, denkt na over wat je bewaart in je vriezer en komt tot de conclusie dat er voor sommige dingen geen oplossing bestaat. Lees meer

Blauwe maandagen

Blauwe maandagen

Max Beijneveld neemt de gevolgen van de coronamaatregelen onder de loep en observeert het gevoel van uitzichtloosheid dat hij zelf ervaart. Lees meer

Hoe je de maanden op je knokkels telt en andere vragen

Hoe je maanden op knokkels telt en andere vragen

Voor welke simpele zaken heb jij nooit meer opnieuw naar uitleg durven vragen? Voor Vivian MacGillavry was het maanden tellen op haar knokkels. Maar toen ze dat aan een vriendin durfde op te biechten, ontdekte ze iets moois. Lees meer

Automatische concepten 50

Eigen haard is fijnstof waard?

Bijna een kwart van de fijnstofuitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door houtkachels. Daarmee zijn ze de voornaamste bron van uitstoot. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Inkijkjes

Inkijkjes

Deze week worden onze redacteurs blij van een documentaire over Egypte, een succesvolle Zoomvoorstelling en een geheime tuin. Lees meer

Voltooid Herstelde Tijd 1

Voltooid Herstelde Tijd. Voorbij de schaamte rondom slachtofferschap

Beelden die we doorgaans te zien krijgen van intiem geweld zijn vaak oppervlakkig en sensationeel. Tessel ten Zweege deed mee aan het kunstproject van Lara van Gaalen, dat laat zien dat het ook anders kan. Lees meer

Interfriention

Interfriention

Eva van den Boogaard viert een vriendschapsjubileum met vriendin I. en blikt terug op een andere vriendschap, die kort daarvoor ten einde moest komen. Lees meer

Kleine witte slang (reptiel

Kleine witte slang (reptiel)

Drie mensen zorgen samen voor een kleine witte slang. De slang lijkt alleen niets van hen aan te willen nemen. Is dat iets ergs, of wordt er een probleem gemaakt waar geen oplossing voor is? Een kort verhaal van Eva Salman over een advertentie op marktplaats, een stoel waarin nooit iemand zit en over hoe soms je best doen niet alles oplost. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Ongehinderd door waarheid

Ongehinderd door waarheid

Deze week werden onze redacteurs blij van alternatieve werkelijkheden. Lees meer

Nieuws in beeld: Jongeren zijn moe en moedeloos

Jongeren zijn moe en moedeloos

Illustrator Simcha van der Veen zag het al in haar eigen vriendengroep, en haar vermoeden wordt nu steeds vaker in de media bevestigd: jongeren staan massaal op omvallen. Lees meer

Kinken in een ruggengraat

Kinken in een ruggengraat

''We liggen samen in bed en ik vraag je om een herhaling van de tijd.
‘Herhaling bestaat niet,’ zeg je, ‘alleen verandering.’''
Een kort verhaal van Welmoed Jonas over hoe nachtvlinders elkaar kunnen vinden in het donker en het wachten op een nieuwe huid. Lees meer

Hard//talk: Er schuilt een superkracht in autisme

Er schuilt een superkracht in autisme

Autisme wordt vaak gezien als een ingewikkelde afwijking. Sofie Hees vraagt zich af wie bepaalt wat normaal is. Het is tijd voor meer neurodiversiteit. Lees meer

Het Hoofd//stuk: Een ongepland moederboek

Een ongepland moederboek

Helena Hoogenkamp vertelt over hoe haar debuutroman helemaal geen verhaal over moeders moest worden, maar over liefde. Uiteindelijk schreef ze óók over moeders, maar vooral over een verlangen dat zo groot is dat niet uitgesproken kan worden. Maar wat laat je weg en wat vertel je juist wel als je wil vertellen over het onzegbare? Lees meer

Vervolgzomer

Vervolgzomer

In de rubriek Luister Even vragen we Hard//hoofd-makers om een kort stukje audio te maken over de toekomst, wanneer er weer feest kan zijn, of reizen, of drukte. Het is een proeftuin voor het maken van audio, maar ook voor onze werkelijkheid. De eerste aflevering is van Annelies van Wijk. Lees meer

Tip van Else Boer Wees een meeloper

Wees een meeloper

Soms is een meeloper zijn gewoon een heel goed plan. Schrijver Else Boer legt uit waarom aan de hand van haar nieuwste niet-originele hobby: schaken. Lees meer

Nieuws in beeld: Zij speelt met kanker (en wint)

Zij speelt met kanker (en wint)

Na de dood van een goede vriend en mentor, besloot een Tsjechische speltheoreticus haar kennis in te zetten in de strijd tegen kanker. Lees meer

Joost Oomen wil de maan bezielen 3

Joost Oomen wil de maan bezielen

Onlangs verscheen Het Perenlied, de eerste roman van Joost Oomen. Roos Wolthers ging met hem in gesprek over vrolijkheid en twinkelende schuimspanen. Lees meer

Tijdens de avondklok

Tijdens de avondklok

Deze week geven onze redacteurs een inkijkje in wat zij doen als je na 21.00 uur niet meer op straat mag komen. Lees meer

Maken worsten echt de man?

Maken worsten echt de man?

De mannelijkste manier om direct bij te dragen aan een duurzame planeet is het vermijden van dierlijke producten. Maar voornamelijk mannen vinden de overstap naar een veganistisch dieet lastig. 'Echte' mannen eten immers vlees, toch? Tijd om met die genderverwachtingen te spelen, vindt Esther Lamberigts. Lees meer

De geruchten zijn waar. Lees Hard//hoofd nu ook op papier!

Bestel op tijd je eigen exemplaar van de eerste editie, met als thema: ‘Ik’. We hebben drie covers ontworpen. Kies je favoriet.

Bekijk de covers