Illustratie: beeldredactie Van een recensent wordt een scherpe pen verwacht. Een recensent moet met regelmaat schrijvers, theatermakers of muzikanten neersabelen. Dat is immers zijn werk. Maar deze recensent is het beu." /> Illustratie: beeldredactie Van een recensent wordt een scherpe pen verwacht. Een recensent moet met regelmaat schrijvers, theatermakers of muzikanten neersabelen. Dat is immers zijn werk. Maar deze recensent is het beu." />
Asset 14

De recensie

-Serie: De recensent. Aflevering 1: De recensie-

Iedere revolutie heeft een allerkleinst beginpunt, een dominosteen die alle andere in zijn val meesleurt, het moment waarop de kansen keren.

Bijna.

Het zijn woorden die ik de hele ochtend herhaal, fluisterend als mijn vrouw langsloopt, haast roepend als ze in een andere kamer is. Het geluid van de stofzuiger raast in de gang, op mijn beeldscherm staan enkele steekwoorden, het wekelijks begin van mijn stuk.

Mensen kennen me als de recensent. Ik heb ook een naam, maar die is minder van belang. Als ik ’s maandags mijn artikel bij de redactie aflever, als ik me vrijdagavond door een menigte schouwburggangers heen worstel: mensen zien de recensent. De redacteuren bedanken me voor mijn artikel, ik voel dat ze me nakijken als ik naar buiten stap. Ik krijg gratis drankjes bij de Stopera, acteurs en actrices houden even de adem in als ze me op de eerste rij zien zitten.

Zo gaat het nu al meer dan vijfentwintig jaar. Sinds het begin van de jaren tachtig werk ik voor hetzelfde weekblad. De datum dat ik daar voor het eerst binnenliep weet ik niet meer, zelfs het jaar is me ontschoten. Ik heb de neiging om jaartallen zo snel mogelijk te vergeten, terwijl ik de details nooit meer weet kwijt te raken. Zo herinner ik me nog welke schoenen ik die eerste dag droeg en kan ik me ieder moment het weeë parfum van de baliejuffrouw voor de geest halen. Mijn vrouw vindt me vergeetachtig, ik zou mezelf eerder selectief noemen.

Het blad waarvoor ik schrijf is een keurig links blad, in een redelijke oplage, met liefde gemaakt, de meeste Amsterdamse intellectuelen lezen het graag, of doen ten minste braaf alsof.

Mijn stukje typ ik altijd op zaterdag. In mijn kamerjas, krant en koffie ernaast, precies zoals ik nu zit. Om tien uur opstaan, om half elf beginnen. Ik schrijf over cultuur. Er zijn weinig woorden waar ik zo’n walging voor heb gekregen als voor ‘cultuur’. Vroeger Schubert, Tsjechov, tegenwoordig ook jazzfusion, streetdance, je verzint het zo gek nog niet of ze noemen het cultuur. Maar na twintig jaar ziet iedere dans er voor mij hetzelfde uit, klinkt alles als dezelfde lome muzak. The Maestro says it's Mozart but it sounds like bubble gum.


Illustratie: beeldredactie

Ik wil mijn vrouw vragen of zij weet van wie dit citaat afkomstig is, maar ze lijkt niet geïnteresseerd. Bezeten poetst ze nu het tafelblad. Hoewel er geen vlek meer te zien is, blijft ze maar schuren, zoals sommige vogels op de grond blijven pikken zelfs al is er geen eten meer te vinden.

De recensent leeft in een stilstaande wereld, alleen bewegend tussen redactie, computer, koffiezetapparaat en Schouwburg. In deze omheiningen ben ik iemand die, als hij een slechte dag heeft, in naam van de hoge kunst een reputatie helemaal kan afbreken. Wat ik van tijd tot tijd dan ook behoor te doen, daar krijg ik immers voor betaald. Mijn salaris is overigens vrij karig, maar het is genoeg om te doen alsof ik ook mijn steentje bijdraag aan het huishouden, dat vrijwel volledig steunt op de respectabele erfenis van een ver familielid van mijn vrouw.

Soms merk ik aan mijn stukken dat ik in de loop der jaren softer ben geworden, dat ik uit een soort ouwelijke zachtmoedigheid niemand meer durf aan te pakken. Maar een goede recensent is een gevreesde recensent. De laatste weken sabel ik weer trouw alles neer wat er in mijn blikveld komt. De wispelturigheid die in de gewone wereld als een sociaal manco wordt gezien, is nu mijn grootste wapen. Iedere week moet ik verrassen, maar ditmaal zal zelfs de redactie niet weten wat haar overkomt. Het is mijn beurt, na bijna dertig jaar is mijn tijd aangebroken. Ik weiger nog langer gebonden te zijn aan mijn vijfhonderd ellendige woordjes in het minst gelezen katern van dat rotblaadje.

Met een schuin oog overzie ik mijn cd-kast, waarin Bach en Bartók gemoedelijk naast elkaar staan. Ik vertik het nog langer te luisteren naar dode componisten. Ik wens niet langer te schrijven over wat men eigenlijk hartgrondig onverschillig laat.
Geroutineerd sla ik mijn krant open. Koffiespetters veranderen politici in bruine vlekken. Ik spit de hele krant door, tot ik bij de overlijdensberichten aankom, tegenwoordig liefkozend ‘familieberichten’ genoemd.

Toen ze nog leefde, las mijn moeder deze iedere dag. Soms kwam het voor dat de naam van een willekeurige overledene overeenkwam met of ten minste erg leek op die van een vriendin. Hierop zette ze de schaar in het papier, net zolang tot ze precies om de zwarte lijntjes heen had geknipt. Ze schreef een briefje met ‘Even schrikken hè?’ of ‘Gelukkig hebben we onze leeftijd mee!’, deed alles in een enveloppe die ze fluitend op de post deed. Ze had een specifiek gevoel voor humor, concludeerde men op haar begrafenis.

Ik lees: ‘Tom van der Meer, onze lieve man en vader is van ons weggerukt.’ Zo heet onze hoofdredacteur ook, maar de Tom van der Meer van dit bericht is aanzienlijk ouder, en schijnt een zeeman geweest te zijn. Nu is zijn bestaan teruggebracht tot een enkele rouwadvertentie. Tijd en plaats van begrafenis staan er netjes bij vermeld.

Uit het niets komt het, het lichte gevoel dat ik ineens weet wat ik moet doen, dat ik zorgvuldig kan overzien wat er moet gebeuren, een generaal die uitkijkt over zijn manschappen. Zo moeten revolutionairen zich gevoeld hebben toen ze hun coup beraamden, zo moeten wetenschappers schichtig om zich heen hebben gekeken, bang dat er iemand anders in de kamer gelijktijdig op hetzelfde idee kwam. Mijn vrouw zal het niet zijn. Ze vraagt of ik even mijn benen omhoog wil doen opdat ze bij de vloer kan. De buren komen straks op visite. Bij haar ben ik voor weinig zo veilig als voor een opmerkzame blik. Zachtjes en vrijwel onhoorbaar scheur ik de annonce uit en zoek ik naar een enveloppe.

Vandaag zal alles anders worden. Ik recenseer vanaf heden alleen nog maar zaken die er toe doen. Ik ben mijn eigen baas. Schubert kan me gestolen worden, vanaf dit moment ben ik levensrecensent. Ik sla mijn notitieblokje open, noteer datum en tijdstip en een paar symbolen die alleen ik kan ontcijferen. Dit zal mijn logboek zijn, mijn kroniek van een revolutie zo stil dat hij weinigen zal opvallen. Maar al is het maar voor één lezer, al is er maar iemand die haar zal opmerken, dan ben ik al geslaagd. Mijn echtgenote stommelt rond, merkt niet dat ik in kamerjas de straat op ga. Op de hoek van de Reestraat wacht een oranje brievenbus waar ik de enveloppe met gepaste voorzichtigheid inschuif. Niemand heeft me gezien. Niemand heeft gezien dat het in gang is gezet.

De recensent
Daan Heerma van Voss

Mail

Daan Heerma van Voss

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Niet aan denken

Niet aan denken

Aan de feesttafel zoekt Aafke van Pelt tussen de koetjes en kalfjes naar het contrast, de diepere laag in het banale. Lees meer

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Illustreer jij de volgende cover van het Hard//hoofd Magazine?

Voor ‘Ssst’, het voorjaarsnummer van 2025 van Hard//hoofd, zijn we op zoek naar illustrator die de cover van ons magazine willen maken. Lees meer

Een kus van een beer

Een kus van een beer

Nick Sens ontmoet een beer in de dierentuin en raakt gefascineerd door deze dieren. Wie of wat ervaren we als we oog in oog met een beer staan? Aan alle wezens van de metamorfose, hier en daarginds (Nastassja Martin) De bruine beer zet twee zware stappen in mijn richting en ik bevries. Het gegil en... Lees meer

Levensweg

Levensweg

Als Aisha een trouwerij op een Limburgse boerderij bezoekt, mijmert ze ineens over haar eigen bruiloft. Ach, trouwen is niks voor haar. Toch? Lees meer

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Kunst maken in een wereld die naar de gallemiezen gaat

Martine Bontjes doet verslag van een zoektocht naar duurzaamheid tijdens kunstresidentie SOPRA SOTTO. Lees meer

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Schrijvers en beeldmakers gezocht voor ‘Ssst’, het zesde Hard//hoofd Magazine!

Op het moment dat je overweegt om iets te zeggen, hoor je: ‘Ssst!’ Wie fluistert dit naar je, en waarom? Fantaseer je met ons mee? Dien uiterlijk 24 augustus 2024 een pitch in voor het magazine ‘Ssst’! Lees meer

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Wie zie jij als je in de spiegel kijkt? Voldoe je aan het beeld van ‘de gemiddelde mens’, of niet? Tom Kniesmeijer vraagt zich af waarom afwijken van het gemiddelde zoveel weerzin oproept en of hét gemiddelde wel bestaat. ‘Precies op het gemiddelde past niemand’. Ik sluit mijn ogen en ben terug in de Leidsestraat.... Lees meer

Marktplaatsgekkies

Marktplaatsgekkies

Marthe van Bronkhorst besluit de relatiemarkt opnieuw te betreden en vraagt zich af: ben ik een koopje, of een langetermijn-investering? Lees meer

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Kunstverzamelaars opgelet! Interview met Hanane El Ouardani

Hanane El Ouardani (1994) is de fotograaf van het prachtige, nieuwe kunstwerk dat de kunstverzamelaars van Hard//hoofd thuis gaan ontvangen. De foto komt uit de serie The Skies are Blue, the Walls are Red (2018) en Jorne Vriens (onze Chef Kunst) heeft El Ouardani geïnterviewd over haar werk. Zij gaan met elkaar in gesprek over hoe zij als fotograaf te werk gaat, hoe deze foto tot stand is gekomen en praten over smaak, tegenstellingen en het hervinden van thuis. Lees meer

Galatea 1

Galatea

Een bezoek aan een Airbnb aan zee blijkt ook een bezoek aan asfalt, beton en een cementfabriek te betekenen. Andrea Koll plaatst dit beeld in dit door haar zelf geïllustreerde, tweestemmige gedicht tegenover het beeld van de door Pygmalion uit ivoor gemaakte Galatea. Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Sluit je aan en verzamel kunst 7

Dit maakten onze 1.660 kunstverzamelaars mogelijk in 2023

Kunstverzamelaars dragen bij aan onze missie om nieuw talent te ondersteunen. We leggen graag uit hoe we de donaties in 2023 hebben besteed. Lees meer

:Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Dit is Europa: een half-ontspoorde trein

Marthe van Bronkhorst bekijkt Europa als een treinreis en stemmen voor de Europese Parlementsverkiezingen als het zijn van de conducteur op die rammelende trein. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 7

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 3)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2) 6

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 2)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Nooit Verzonden - wacht op titel

Afscheidsbrief aan een waardeloze dokter

Er zijn nog steeds dokters die de gezondheidsklachten van hun patiënten niet serieus nemen. Luuk Schokker schreef een openhartige brief aan één van hen. Lees meer

:Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1) 1

Poetry International X Willem de Kooning Academy: Gedicht zoekt beeld (deel 1)

Hoe kun je poëzie ook anders ervaren dan via de bundel of op het podium? Tachtig studenten illustratie van de Rotterdamse Willem de Kooning Academie lieten zich inspireren door het werk van de dichters van het 54ste Poetry International Festival (6, 7, 8 en 9 juni in Rotterdam). Dat levert een verrassende verzameling nieuwe beelden op. Een dialoog tussen woord en beeld waarbij iedere tekenaar zijn eigen afslag nam. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

Zo beweegt ze niet

Zo beweegt ze niet

Ze had zich er grondig op voorbereid. Spotify-playlists, het juiste jurkje, en zelfs een plan voor gespreksonderwerpen. Maar nu, in de rij voor de club, voelt alles vreemd en ongepast. Een audioverhaal van Lakaver (Werner de Valk en Roderik Maes). Lees meer

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

Ik wil het woord tokkie nooit meer horen

"Ofwel we noemen mij voortaan een tokkie, en ik zal de titel met trots dragen. Of we stoppen met het gebruik van het woord tokkie en laten het weer alleen een familienaam zijn." In deze gastcolumn geeft Anne Schepers een ijzersterk pleidooi tegen het negatieve gebruik van het woord 'tokkie'. Lees meer

Hard//hoofd zoekt vóór 28 juli 2.000 trouwe lezers!

Hard//hoofd verschijnt weer op papier! In ‘Lief kutland’ klinken de begintonen van waaruit vrije utopieën werkelijkheid worden, of waarmee we ongelimiteerd verdriet en woede botvieren op alles wat er misgaat. Fantaseer je met ons mee? Schrijf je vóór 28 juli in voor slechts €2,50 per maand en ontvang ‘Lief kutland’ in september in de brievenbus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer