Illustratie: beeldredactie Van een recensent wordt een scherpe pen verwacht. Een recensent moet met regelmaat schrijvers, theatermakers of muzikanten neersabelen. Dat is immers zijn werk. Maar deze recensent is het beu." /> Illustratie: beeldredactie Van een recensent wordt een scherpe pen verwacht. Een recensent moet met regelmaat schrijvers, theatermakers of muzikanten neersabelen. Dat is immers zijn werk. Maar deze recensent is het beu." />
Asset 14

De recensie

-Serie: De recensent. Aflevering 1: De recensie-

Iedere revolutie heeft een allerkleinst beginpunt, een dominosteen die alle andere in zijn val meesleurt, het moment waarop de kansen keren.

Bijna.

Het zijn woorden die ik de hele ochtend herhaal, fluisterend als mijn vrouw langsloopt, haast roepend als ze in een andere kamer is. Het geluid van de stofzuiger raast in de gang, op mijn beeldscherm staan enkele steekwoorden, het wekelijks begin van mijn stuk.

Mensen kennen me als de recensent. Ik heb ook een naam, maar die is minder van belang. Als ik ’s maandags mijn artikel bij de redactie aflever, als ik me vrijdagavond door een menigte schouwburggangers heen worstel: mensen zien de recensent. De redacteuren bedanken me voor mijn artikel, ik voel dat ze me nakijken als ik naar buiten stap. Ik krijg gratis drankjes bij de Stopera, acteurs en actrices houden even de adem in als ze me op de eerste rij zien zitten.

Zo gaat het nu al meer dan vijfentwintig jaar. Sinds het begin van de jaren tachtig werk ik voor hetzelfde weekblad. De datum dat ik daar voor het eerst binnenliep weet ik niet meer, zelfs het jaar is me ontschoten. Ik heb de neiging om jaartallen zo snel mogelijk te vergeten, terwijl ik de details nooit meer weet kwijt te raken. Zo herinner ik me nog welke schoenen ik die eerste dag droeg en kan ik me ieder moment het weeë parfum van de baliejuffrouw voor de geest halen. Mijn vrouw vindt me vergeetachtig, ik zou mezelf eerder selectief noemen.

Het blad waarvoor ik schrijf is een keurig links blad, in een redelijke oplage, met liefde gemaakt, de meeste Amsterdamse intellectuelen lezen het graag, of doen ten minste braaf alsof.

Mijn stukje typ ik altijd op zaterdag. In mijn kamerjas, krant en koffie ernaast, precies zoals ik nu zit. Om tien uur opstaan, om half elf beginnen. Ik schrijf over cultuur. Er zijn weinig woorden waar ik zo’n walging voor heb gekregen als voor ‘cultuur’. Vroeger Schubert, Tsjechov, tegenwoordig ook jazzfusion, streetdance, je verzint het zo gek nog niet of ze noemen het cultuur. Maar na twintig jaar ziet iedere dans er voor mij hetzelfde uit, klinkt alles als dezelfde lome muzak. The Maestro says it's Mozart but it sounds like bubble gum.


Illustratie: beeldredactie

Ik wil mijn vrouw vragen of zij weet van wie dit citaat afkomstig is, maar ze lijkt niet geïnteresseerd. Bezeten poetst ze nu het tafelblad. Hoewel er geen vlek meer te zien is, blijft ze maar schuren, zoals sommige vogels op de grond blijven pikken zelfs al is er geen eten meer te vinden.

De recensent leeft in een stilstaande wereld, alleen bewegend tussen redactie, computer, koffiezetapparaat en Schouwburg. In deze omheiningen ben ik iemand die, als hij een slechte dag heeft, in naam van de hoge kunst een reputatie helemaal kan afbreken. Wat ik van tijd tot tijd dan ook behoor te doen, daar krijg ik immers voor betaald. Mijn salaris is overigens vrij karig, maar het is genoeg om te doen alsof ik ook mijn steentje bijdraag aan het huishouden, dat vrijwel volledig steunt op de respectabele erfenis van een ver familielid van mijn vrouw.

Soms merk ik aan mijn stukken dat ik in de loop der jaren softer ben geworden, dat ik uit een soort ouwelijke zachtmoedigheid niemand meer durf aan te pakken. Maar een goede recensent is een gevreesde recensent. De laatste weken sabel ik weer trouw alles neer wat er in mijn blikveld komt. De wispelturigheid die in de gewone wereld als een sociaal manco wordt gezien, is nu mijn grootste wapen. Iedere week moet ik verrassen, maar ditmaal zal zelfs de redactie niet weten wat haar overkomt. Het is mijn beurt, na bijna dertig jaar is mijn tijd aangebroken. Ik weiger nog langer gebonden te zijn aan mijn vijfhonderd ellendige woordjes in het minst gelezen katern van dat rotblaadje.

Met een schuin oog overzie ik mijn cd-kast, waarin Bach en Bartók gemoedelijk naast elkaar staan. Ik vertik het nog langer te luisteren naar dode componisten. Ik wens niet langer te schrijven over wat men eigenlijk hartgrondig onverschillig laat.
Geroutineerd sla ik mijn krant open. Koffiespetters veranderen politici in bruine vlekken. Ik spit de hele krant door, tot ik bij de overlijdensberichten aankom, tegenwoordig liefkozend ‘familieberichten’ genoemd.

Toen ze nog leefde, las mijn moeder deze iedere dag. Soms kwam het voor dat de naam van een willekeurige overledene overeenkwam met of ten minste erg leek op die van een vriendin. Hierop zette ze de schaar in het papier, net zolang tot ze precies om de zwarte lijntjes heen had geknipt. Ze schreef een briefje met ‘Even schrikken hè?’ of ‘Gelukkig hebben we onze leeftijd mee!’, deed alles in een enveloppe die ze fluitend op de post deed. Ze had een specifiek gevoel voor humor, concludeerde men op haar begrafenis.

Ik lees: ‘Tom van der Meer, onze lieve man en vader is van ons weggerukt.’ Zo heet onze hoofdredacteur ook, maar de Tom van der Meer van dit bericht is aanzienlijk ouder, en schijnt een zeeman geweest te zijn. Nu is zijn bestaan teruggebracht tot een enkele rouwadvertentie. Tijd en plaats van begrafenis staan er netjes bij vermeld.

Uit het niets komt het, het lichte gevoel dat ik ineens weet wat ik moet doen, dat ik zorgvuldig kan overzien wat er moet gebeuren, een generaal die uitkijkt over zijn manschappen. Zo moeten revolutionairen zich gevoeld hebben toen ze hun coup beraamden, zo moeten wetenschappers schichtig om zich heen hebben gekeken, bang dat er iemand anders in de kamer gelijktijdig op hetzelfde idee kwam. Mijn vrouw zal het niet zijn. Ze vraagt of ik even mijn benen omhoog wil doen opdat ze bij de vloer kan. De buren komen straks op visite. Bij haar ben ik voor weinig zo veilig als voor een opmerkzame blik. Zachtjes en vrijwel onhoorbaar scheur ik de annonce uit en zoek ik naar een enveloppe.

Vandaag zal alles anders worden. Ik recenseer vanaf heden alleen nog maar zaken die er toe doen. Ik ben mijn eigen baas. Schubert kan me gestolen worden, vanaf dit moment ben ik levensrecensent. Ik sla mijn notitieblokje open, noteer datum en tijdstip en een paar symbolen die alleen ik kan ontcijferen. Dit zal mijn logboek zijn, mijn kroniek van een revolutie zo stil dat hij weinigen zal opvallen. Maar al is het maar voor één lezer, al is er maar iemand die haar zal opmerken, dan ben ik al geslaagd. Mijn echtgenote stommelt rond, merkt niet dat ik in kamerjas de straat op ga. Op de hoek van de Reestraat wacht een oranje brievenbus waar ik de enveloppe met gepaste voorzichtigheid inschuif. Niemand heeft me gezien. Niemand heeft gezien dat het in gang is gezet.

De recensent
Daan Heerma van Voss

Mail

Daan Heerma van Voss

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan