Asset 14

De dood trekt van onderen op. Wandeling in Venetië

Voor citybooks bezocht schrijver Atte Jongstra Venetië. Zijn ervaring verwerkte hij tot deze vertelling. Fotograaf Andrea Galiazzo maakte een stadsportret van Venetië en fotografeerde objecten die in het omringende water terecht zijn gekomen. Over verrassende ontmoetingen en pijn aan de longen. Het verhaal valt ook te beluisteren.

Gustaaf voelde zich daar in Venetië redelijk wel. Eens voer Elena alleen met hem in een gondel door de stad. Een heerlijk tochtje – de gondoliere hield zijn mond stijf dicht en roeide slechts. ‘Is het niet eigenlijk doodzonde om onze grote liefde voor slechts één armoedig leven te ontwikkelen?’ vroeg Gustaaf. ‘Waarom niet gaan voor de eeuwigheid?’ Daar tekende ze voor. Maar de volgende dag kwamen de symptomen weer in alle hevigheid terug. En terwijl hij daar zo lag, met ogen die bijna braken, was het alsof zij hem plotseling het grootste offer wil brengen. Alle remmen waren los: zij voelde zich sterk verhit en wilde zich in alles met hem verenigen, door het laatste te geven dat zij hem tot nog toe had onthouden. Plotseling riep ze: ‘Gustaaf! Omwille van onze liefde ben ik van nu af aan katholiek!’ (Arno II von Brechelhain)

‘O Venetië van Italië – stad der lagunen! Haar aangelopen marmeren aanzijn, toen het als bruid onder doge deze of doge gene mocht dienen terwijl Moor, Griek en Arabier zich op haar fondamenti verenigden. Heerscharen der kruisvaarders die zich – het Heilige Jeruzalem voor ogen – binnen haar muren zwetend op elkaar drongen. Bliksemse taferelen op markten en pleinen! Venetië van Italië! Stad van bedrijving, van de gondeliers met hun lange spanen. Het Venetië van Italië, ach… De stad der zuchtbruggen, de wereld waar men kletsnat wordt en alles naar verrotting stinkt.’

Dr. Gustav Joseph uit Polen

Ik had hem over het hoofd gezien, tot er plotseling van uit de diepte een hand omhoog stak. Nu we toch naast elkaar stonden aan de espressotoog konden we ons toch aan elkaar voorstellen?
‘Dr. Gustav Joseph uit Wrocław, aange…’
Hij bleef steken in een oorverdovende hoestbui. Ik tilde het mannetje op en zette hem op een barkruk.
‘Zo hebt u meer lucht.’
Inderdaad. Hij barstte meteen los: ‘O Venetië van Italië – stad der lagunen! Haar aangelopen marmeren aanzijn …’
Dr. Joseph mocht een ongewone verschijning zijn, maar bleek vlot van de tongriem gesneden en bijzonder belezen. In de oktoberdagen die volgden, zouden we samen vele kilometers afleggen door het labyrint dat Venetië heet. Leerzame wandelingen. De doctor had een visie op de wereld die niet direct de mijne was, maar je gaat de dingen toch anders zien.

Nog bij de koffieontmoeting had ik me afgevraagd of ik over zijn postuur zou beginnen. De doctor had kennelijk opgemerkt dat ik hem met mijn ogen mat.
‘Negentig volle centimeters,’ zei hij. ‘Geen streep méér. Vroeger was ik de enige in onze stad, ik was een bezienswaardigheid. Maar in 2001 begon een stel idioten overal in Wrocław kabouters neer te zetten. Bij bedrijven en kantoren, restaurants, het bevolkingsregister en op het dak van een tram. Er zijn straten waar ze tot in lantaarnpalen zitten. Het zijn er al meer dan tweehonderdtwintig.’
En daarom was de doc…
‘Zeg maar Gustav…’
Daarom was hij naar Venetië vertrokken? Hij brak opnieuw los in een hoestbui, met ademstoten die in een bodemloos, brak drabvat leken rond te roeren. Ik bestelde nog een koffie, met een glaasje water. Hij leegde het in één teug en was weer in staat te praten.
‘Ik werk aan een brochure,’ zei hij. ‘De titel heb ik al: Venedig als Winteraufenthalt für Brustleidende. Nou de inhoud nog. Maar het is immers ook nog geen winter.’
Doctor Gustav bleek geïnspireerd door het standaardwerk Le climat de Madère et son influence thérapeutique sur la phthisie pulmonaire, maar had ook zelf flink studie gemaakt op dit onderwerp, dat hij als ‘geopneumonosofie’ samenvatte: ‘Een vorm van neo-wetenschap. Let op dat –monosofie. Alles is er uitsluitend en alleen op gericht wijsheid te winnen op het rijke terrein der geopneuma.’
‘…’
‘Bordeaux is de hel voor hoesters, dat diepe inzicht heb ik alvast verworven. En Davos is ordinair, maar dat is natuurlijk een smaakkwestie. Toverbergen … Daar gelooft alleen het plebs in. En nu ben ik dus aan Venetië toe.’
‘Vanzelfsprekend,’ zei ik, en krabde me op het hoofd.
‘Uiteraard,’ zei de doctor. ‘Maar dan stelt de echte neowetenschapper zich dus meteen de vraag: welk Venetië? Wat immers wordt niet “het Venetië van …” genoemd? Sint Petersburg, Giethoorn, Stockholm, Brugge, Amsterdam, je hebt het Venetië van de Oekraïne, het Venetië van Letland, en wist u dat Venezuela eigenlijk “Klein Venetië” betekent?’ Trouwens: óók het verstikkende Wrocław heet in de volksmond het Venetië van het Noorden.’
‘Wat bracht u toch hier?’
‘Mijn queeste naar luchtverlossing voor de lijdende borst.’
Hij prikte me er bij elk woord in mijn middenrif.
Gingen we maar even wandelen? Hij kreeg het benauwd in de espressobar. Wij gingen wandelen.

Dwars door Venetië

De grote Goethe liep hier ook rond zonder iemand de weg te vragen.

Op het eerste plein was ik de weg al kwijt.
‘Geen zorg,’ zei de doctor. ‘De grote Goethe liep hier ook rond zonder iemand de weg te vragen. Volg mij.’
En hij dribbelde voor me uit. Al snel hoorde ik hem hijgen. Na een steeg of twee drie hield hij stil voor een brug, die geheel was ingenomen door Japanse toeristen.
‘Oef,’ zei hij en wiste zich het zweet van het voorhoofd. ‘We kunnen misschien een tandje lager lopen.’
De Japanners fotografeerden links en rechts, terwijl een rad Japans sprekende, Beiers ogende matrone in mantelpak de bladderende gevel van een roodgeverfd palazzo voor dit volkje verklaarde. Voorlopig was er geen doorkomen aan. Doctor Gustav hervond intussen zijn adem. Hij snoof.
‘Ruik je het?’
Wat moest ik ruiken?
‘Venetië in de zomer is onmogelijk voor de borstlijder,’ zei hij. ‘De grond waarop de stad is gebouwd is niets anders dan Alpen- en Apenijnenbezinksel. Drek, zeg maar.’
Wat mij hier meer opviel was de geurwaaier die vanaf de brug op ons toe vlaagde, een bont mengsel van prijzige parfumerie.
‘Dat komt omdat het geen zomer is,’ zei de doctor toen ik hem er op wees. ‘Maar nu het geval zich voordoet: laat me eens een van de weinige voordelen van mijn geringe lichaamslengte demonstreren!’
Meteen beklom de kleine neowetenschapper de treden van de brug, pauzeerde even, waarna hij zich tot mijn verbijstering tussen de kniekousen van een tiental miniem gerokte vrouwen doorwerkte. Gustav hield het hoofd daarbij stijf achterover, zijn geprononceerde neus moest hier en daar het broekjestextiel schampen. Gek genoeg wekte de snuivende doorgang van de doctor geen enkele opschudding.
‘Opmerkelijk,’ zei ik, toen ik me weer bij hem had gevoegd. ‘Dat zal me een feest voor de olfactorische faculteiten zijn geweest.’

Vervallen gebouwen en kromme vrouwenbenen

Je hoeft je heus niet uit te sloven met moeilijke woorden

‘Je hoeft je heus niet uit te sloven met moeilijke woorden,’ zei Gustav berispend. ‘De neowetenschap drukt de dingen simpel uit. Omdat de wereld eigenlijk heel eenvoudig in elkaar steekt. In dit geval is het de combinatie van mijn gedrongen postuur en die hoepelpoten – de statistieken tellen in het Rijk van de Rijzende Zon heel weinig rechte vrouwenbenen, je kunt er zo tussendoor. Dat samen met de prachtige gebouwen waaraan Venetië zo rijk is, en die de Oosterse vreemdeling in verrukking doet stilstaan.’
‘Heel overzichtelijk inderdaad,’ knikte ik. ‘Hoe rook het?’
‘De ware borstlijder ruikt niets,’ zei de doctor. ‘Mensen zoals ik hebben altijd een verstopte neus. Wij werken met andere indrukken.’
Kennelijk had de kleine geopneumonosoof na zijn brugpassage iets aan krachten gewonnen. Hij tiptoede nu aanmerkelijk opgewekter door het doolhof van ramo’s, calles, salizadas, sottoportices, en wuifde met een beslist wapperhandje de aanroepen van onverhoeds opgestelde gondolieres weg. Hier en daar bleef hij stilstaan voor een overweging in verband met zijn voorgenomen brochure. Af te lezen aan de vreugde waarmee hij ze in een klein formaat Moleskin noteerde leken ze hem zelf te verrassen.
‘Vele van die ogenschijnlijk luxueuze paleizen zijn voor de borstlijder ongeschikt,’ zo dicteerde hij zichzelf. ‘Hoe fraai ook, marmeren vloeren zijn altijd koud en die hoge holle vertrekken stook je héél moeizaam warm. De dood trekt er van onderen op.’
‘Mooi dat laatste,’ zei ik.
‘Daar gaat het niet om,’ zei de doctor. ‘De kille verlatenheid en het verval van die trotse gebouwen slaan een gevoelig man als ik gewoon op de borst.’

San Marcoplein

Natuurlijk kwamen we op het San Marcoplein terecht. In de weelderige, moskeeachtige Marcus-basiliek moest het overschot van de evangelist worden bewaard, er zou een kristallen vaas met Jezusbloed berusten, gevloeid toen de Here werd gegeseld aan de zuil, waarvan de oude Venetiërs eveneens een deel hadden weten binnen te slepen. Tevens zou de steen er te zien zijn die als hakblok had gediend bij de onthoofding van Johannes de Doper. De doctor haalde zijn schouders op toen ik het uit een gidsje oplepelde. Even verder zagen we vier mannen met borden protesteren tegen de gemanipuleerde volksstemming van 1866, die had geleid tot de inlijving van Venetië door Italië in hetzelfde jaar. Het vermocht Gustavs neowetenschappelijke belangstelling niet te prikkelen. We wandelden verder, ik vertelde nog van een opmerkelijk feit waar ik op internet tegenaan was gelopen: de oprichting van de Hollandse Maatschappij tot Redding van Drenkelingen in 1767 was twee jaar nadien groot nieuws in Venetië.
‘Uniek toch?’
Het droeg allemaal weinig bij aan de theorievorming der geopneumonosofie, vond Dr. Gustav.

Accademia

‘Wist u dat de ene straat in Venetië veel warmer is dan de andere?'

We keerden om. Nu ging het op naar Accademia, de wijk van universiteitsgebouwen en musea. Hier en daar bleef de kleine doctor stilstaan, en nam met een thermometer de omgeving op. Essentieel voor zijn onderzoek: ‘Wist u dat de ene straat in Venetië veel warmer is dan de andere? Ik mat in de Riva dei Sciavoni 20 graden, en kijk hier…’
Ik las 8,3 Celsius.
‘Is natuurlijk rampzalig voor de borstlijder. Je hebt zo een kou te pakken.’
We arriveerden in Accademia. Ik stelde voor de grote schilderijencollectie te bekijken, in het museum vlak bij de waterbushalte. Het was echter de waterbus zelf die de aandacht van de doctor had.
‘Waar denkt u dat de naam voor staat: vaporetto?’
Geen idee, was het belangrijk?
‘U kent toch het woord vapeuren?’
Ik schudde het hoofd.
‘Wel,’ zei Gustav. ‘Ik vertelde u klaarblijkelijk te weinig over de basisprincipes van de neowetenschap. Essentieel is het meeste met alles in verband te brengen, om zo een compleet beeld van de werkelijkheid te construeren. Wel, de vaporetto heet vaporetto omdat hij vapeuren uitstootte, het waren oorspronkelijk natuurlijk stoomboten. Nu hebben ze dieselmotoren, en je ziet het minder goed. Let echter maar eens op als ze van de halte wegvaren. Vieze zwarte uitstoot. Ik krijg pijn aan mijn longen als ik het zie.’
We waren het schilderijenmuseum inmiddels voorbij. Het gebouw van de Guggenheim-collectie, een stuk verder de wijk in, weigerde hij botweg te betreden.
‘We zitten ook in de verkeerde buurt,’ zei hij. ‘Excuus, ik heb u hier zelf naartoe gebracht en realiseer het me nu pas.’
Kennelijk voelde hij zich in verlegenheid gebracht. De bui die hem nu overviel – de doctor bracht reusachtige rozebruine fluimen aan het licht – moest wel bijna van geestelijke oorsprong zijn. Een psychopneumonosofisch wijsheidje dat ik voor me hield, om de arme Gustav niet verder te ontredderen. Hij hoestte nog angstaanjagend. Ik vroeg waar hij heen wilde. Terug naar het San Marco-plein.
‘Laten we dan de vaporetto nemen,’ stelde ik voor.
Hij had niet de kracht het van de hand te wijzen, en zo zaten we gebroederlijk naast elkaar in de passagiersruimte, de kleine doctor en ik, terwijl zijn hoest langzaam overging in kuchen en kuchjes, ondanks de onmiskenbare dieseldampen. Eenmaal bij de halte San Marco Giuardinetti aangekomen was hij weer helemaal het mannetje.

Casanova

Terwijl we ons door drommen toeristen naar het plein bewogen liet Dr. Gustav de naam Casanova vallen.
‘U weet wie het is?’
‘Van het gelijknamige complex …’
Hij hoopte dat ik niet voortdurend alles ging psychologiseren, riposteerde Gustav. Ik schudde het hoofd: ‘Daar heb ik een ex-echtgenote voor.’
‘Goed, Casanova dus. Ik bedacht me zojuist in Accademia dat we het belangrijkste monument van Venetië hadden overgeslagen. Maar mag ik u eerst op een glas wijn trakteren?’
Dat sloeg ik niet af.

We streken neer op een van de terrassen ter hoogte van de Giardinetti.
‘Zo,’ zei Dr. Gustav, toen hij eenmaal zat. ‘Casanova dus. Een echte Venetiaan. U weet dat hij door de Inquisitie werd veroordeeld? De rechtbank was in het Dogenpaleis, in het pand ernaast was de gevangenis. Daartussen loopt een canale en over dat canale is een overdekte brug gebouwd.’
‘U bedoelt …’
‘De brug der zuchten …’
De doctor had hem eerst van onderen gezien, vanuit een gondel. En nee, voordat ik het vroeg: hij zat daar niet alleen in.
‘Ach…’
Hij haalde diep adem, wat opnieuw tot een hoestcrisis leek te leiden, die ditmaal niet doorzette.
‘Och, mijn lieve Venetiaanse Elena…’
‘Ik dacht dat u over Casanova wilde spreken.’
‘Daar kom ik op. Eens voeren Elena en ik door deze stad. Een heerlijk tochtje – de gondoliere hield zijn mond stijf dicht en roeide slechts. Een vrouw die me ondanks mijn korte lengte voor vol aanzag, ik kon mijn geluk niet op. “Is het niet eigenlijk doodzonde om onze grote liefde voor slechts één armoedig leven te ontwikkelen?” vroeg ik haar. “Waarom niet gaan voor de eeuwigheid?” Daar zei ze voor te tekenen. Maar de volgende dag kwamen de symptomen die ik eerder bij haar waargenomen weer in alle hevigheid terug. U moet weten: het was een warmbloedige vrouw.’
‘Oef,’ zei ik. ‘Dat klinkt niet goed.’

‘U voelt het al,’ zei de doctor. ‘Op de laatste avond van ons verblijf hier zei ze sigaretten te gaan kopen, maar iets in mij zei dat dit niet klopte dus ik volgde haar. Twee calles verder stond de gondelman van de vorige middag. Ze verdwenen in een doodlopende steeg. En aan het eind daarvan, aan het einde van die steeg, helemaal aan het einde …’
Ik had intussen om een tweede glas wijn gebaard. De ober had het nog niet neergezet of de doctor had het al geledigd.
‘Alle remmen gingen los, nog in het schemerlicht zag ik haar sterk Venetiaanse verhitting terwijl ze zich met hem verenigde. Haar aangelopen aanzijn! Het zal een half uurtje hebben geduurd. De gondelier verdween natuurlijk zodra hij zijn zaak had gedaan. Ik liep nu op haar toe. Ze lag daar zo met bijna gebroken ogen op de bestrating, nadat ze de eerste beste spaangast het grootste offer had gebracht dat een vrouw te bieden heeft – iets dat ze mij nota bene tot dan toe had onthouden.’
‘Wat zei ze toen?’ vroeg ik.

Als je wilt: doe jouw zaad er dan maar bij

‘God Gustavo, zei ze. Ik heb geen fut meer, maar als je wilt: doe jouw zaad er dan maar bij.’
Even werd het stil.
‘Weet u wat ik tegen haar zei?’ ging Gustav verder. ‘Elena! Omwille van onze liefde ben ik van nu af aan katholiek!' Toen ben ik weggerend.
‘Katholiek!’ riep ik uit. ‘Hoe een mens aan de grond kan raken door toedoen van een vrouw!’
‘Tutut, zo laag ben ik echt niet gezonken,’ suste de doctor. ‘Ik kreeg het alleen aan de borst. Spaanse benauwdheidsaanvallen. Dat is nu twaalf-en-een-half jaar aan de gang. De wetenschap stond machteloos, dus wendde ik mij tot de neowetenschap. Alles is in alles, ook de onzin. Ik kan er nu redelijk rustig over praten, ik dacht: laat ik eens naar het Venetië van Italië reizen om mijn borstlijden te overdenken. Ik vrees alleen dat mijn brochure Venedig als Winteraufenthalt für Brustleidende wel een egodocument zal worden.’
‘Jammer dat het zich destijds zo lullig voor u heeft ontwikkeld,’ zei ik. ‘Maar het blijft een mooie stad, Venetië.’
‘O Venetië van Italië,’ begon Dr. Gustav opnieuw. ‘Stad der bedrijving, van de gondeliers met hun lange spanen. Stad der casanova’s en zuchtbruggen, waar alles verbladdert.’

Venetië in de winter

Misschien moest ik een poging wagen de kleine neowetenschapper op te beuren. Ik besloot hem mee te nemen naar een boekhandel nabij de Fondamenta Tetta, waar ik de dag vóór onze ontmoeting vreemd om mij heen had gekeken: een verzameling in een vochtige kelder gestrande sloepen en gondels, volgeladen met een hoeveelheid boeken die ik alleen in honderdduizenden had kunnen tellen. Het bleek een goed idee. Toen we deze Venetiaanse libreria eindelijk hadden teruggevonden was Dr. Gustav in een mum in haar krochten verdwenen.
De eigenaar had ons binnen zien komen. Een man in een keurig colbertje met lang grijs haar en omgeven door een wolk sigarettenrook.
‘Waar is uw kaboutervriend gebleven?’ vroeg hij na een half uur.
‘U kent uw winkel beter dan ik,’ zei ik. ‘Het is een dwaalgebied. Maar vergist u niet: u hebt het wel over de auteur van de neowetenschappelijke brochure Venedig als Winteraufenthalt für Brustleidende.’
‘Wacht even…’ zei de roker, en gaf een rochel ten beste tot diep in zijn bewolkte longblaasjes. ‘U zei Venedig als Winteraufenthalt für Brustleidende?’
Wat er toen ontstond. Men kan het een lachbui noemen, ‘onweer’ zou passender zijn dit verband.

‘Venetië als winterverblijf voor hijgers en piepers …’ hikte hij. ‘Die is goed! Het is nu nog oktober, maar het duurt geen tien dagen meer en de nevel komt. Mist, geen hand voor ogen meneer! Ga daar maar aan staan met gebrekkige polmoni! Venetië in de winter: dan begint het lijden pas echt.

Onder ons is het water meneer! En de dood trekt van onderen op!’

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
Filmtrialoog: Swallow

Swallow

Vanuit huis bekeken onze redacteuren de film Swallow. Die bleek veel meer dan een thriller met een absurde premisse. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Racisme is een diep verweven onderdeel van het narratief van Nederland, waar we nog dagelijks de gevolgen van kunnen zien en voelen. Het is niet genoeg om je stil en afzijdig te houden van onrecht: verandering vereist actie. Lees meer

Echte schrijvers stellen uit

Echte schrijvers stellen uit

Elke schrijver is bekend met uitstelgedrag. Professioneel uitsteller Nicolas Voet legt in zijn essay uit waar het gelummel vandaan komt, en waarom het broodnodig is. Lees meer

Terra Infirma (deel 1)

Terra Infirma (deel 1)

Terwijl het coronavirus zich in de eerste maanden van 2020 over de wereld verspreidde en verschillende overheden verschillende maatregelen troffen, observeerde Nicky Runge de gang van zaken in haar woonplaats Hongkong. Lees meer

Automatische concepten 39

Vraag geen cadeaus (en krijg iets beters)

Jarig zijn én wereldproblematiek willen aanpakken, Jozien Wijkhuis leed eronder. Haar tip aan de (virtuele) verjaardagsbezoeker: geef cadeaus die geen geld kosten, of stort een bedrag dat de jarige zelf cadeau kan doen aan een medemens in nood. Lees meer

 Anderhalvemetergymnastiek

Anderhalvemetergymnastiek

Voor illustrator Jente Hoogeveen kan 1 juli niet snel genoeg komen: dan mogen de eerste mensen weer mondjesmaats naar de sportschool. Hoe dat eruitziet? Lees meer

Alles vijf sterren: 25

Je bent niet alleen

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de rubbers van je koelkast te vervangen of De ontdekking van de hemel te lezen. Lees meer

Tip: Ga naar je werk

Ga naar je werk

Ook als je kantoortuin of favoriete koffietentje met laptopaansluiting gesloten is, kun je naar werk. Nora van Arkel liet zich betoveren door het sprankje magie dat nodig is om onszelf van eindeloze pyjamadagen te bevrijden. Lees meer

 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan