Asset 14

Alles waarin ik ooit faalde

We vertellen en geloven maar al te graag onze eigen succesverhalen: terugkijkend vinden de keren dat het 'misging' daarin gemakkelijk hun plaats als noodzakelijke hobbels op weg naar iets beters.

1)

“Wat wil je later worden?” Ik was een jaar of achttien en het was de laatste keer dat ik die vraag hoorde. “Ik wil niets worden, ik wil iemand zijn”, zei ik. Wat dat betekende wist ik niet. Maar de man die de vraag stelde heeft me nog jaren met ontzag in zijn ogen aan die woorden herinnerd. Wat ik toen trouwens vooral wilde zijn, en duidelijk niet was, was een Don Juan – waarschijnlijk de carrière waarover ik het meest heb nadacht, maar ook degene waarvan ik het minst werk heb gemaakt.

De auteur faalde al op zeer jeugdige leeftijd met grote regelmaat.

Mijn Delftse kinderkamer hing vol met posters van Amsterdamse Godenzonen. Bergkamp, Litmanen, George, Van Vossen, Petterson, stuk voor stuk vreemde mannen die toen veelal jonger waren dan ik nu ben. Een vreemd idee.

De voetbalclub Sparta – eeuwige tweede in een stad met een minderwaardigheidscomplex – organiseerde een open inloopdag, of hoe zoiets ook moge heten. Een vriendje uit buurt was fan van de club. Waarom wist ik niet, ze wonnen zelden. De enige keer dat ik naar Ajax was geweest, 12 maart 1995 in De Meer, hadden we zelfs met 8-0 van Sparta gewonnen.

Op het programma stond kluitjesvoetbal, wat ons betreft de sport in zijn puurste vorm

We stonden met ongeveer een half miljoen kinderen op een veldje van 25 bij 50 meter. Ik overdrijf niet. Op het programma stond kluitjesvoetbal, wat ons betreft de sport in zijn puurste vorm. Vol overgave stortten mijn vriend en ik ons in het geweld. Een paar keer werd de pot stilgelegd en een groepje kinderen van het veld gestuurd. Wij overleefden het ene na het andere slagveld, totdat het tafereel op een heuse wedstrijd moet zijn gaan lijken. Toen de wedstrijd was afgelopen, mocht de helft van de spelertjes naar huis. De andere helft ging door naar de laatste voorronde voordat de echte sterretjes werden uitgenodigd voor een training. Wij konden vertrekken. In mijn herinnering was mijn vriend verongelijkt dat we in dezelfde ronde sneuvelden. Dat leek hij erger te vinden dan het niet geselecteerd worden. Ik op mijn beurt vond de dag buitengewoon geslaagd, enkel en alleen omdat mijn vriend nogal verongelijkt was. Bij nader inzien wilden we misschien niet graag genoeg voor Sparta voetballen om door de selectieprocedure te komen.

Glad als een gabber

Op de middelbare school droeg ik trouw een camera bij me en stond ik 's avonds in de badkamer te klooien met flessen chemicaliën. Als zeventienjarige, kort voor mijn eindexamen, reisde ik af naar Den Haag voor een aanmeldingsgesprek op de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten. Een probleem was dat ik een paar vrienden een dag of wat eerder toestemming had gegeven om mijn hoofd kaal te scheren. Eerst met een tondeuse en daarna met een scheermes. Glad als een gabber, was ik.

Voor het eerst heel erg bewust van mijn kaalheid zat ik in een gang van de academie te wachten op mijn gesprek. Mijn portfolio stelde niet veel voor. Tot een paar dagen eerder had ik het mapje, tegen iedereen die het wilde horen, nog omschreven als “mijn portofolio”. De docent met wie ik sprak was een hork, maar wel zo vriendelijk om mijn ondermaatse werk niet als argument te gebruiken. Ik had, in vergelijking met de andere studenten, vaak al wat ouder, “nog wat weinig levenservaring”. Slechtste. Argument. Ooit. Vond ik toen. Nu nog steeds trouwens.

Diplomaat

Ik was afgestudeerd en moest echt eens verzinnen hoe je op een verantwoorde, volwassen manier een leven inricht. Iemand stuurde me een vacature voor een stage bij de Nederlandse ambassade in Brussel. De deadline was een paar dagen later, ik weifelde even, schreef een brief en ging op vakantie. Terwijl ik in een minuscuul wintersportgebied in Zwitserland heel duidelijk niet aan mijn status als werkloze dacht, besloot ik toch een keer mijn e-mail te bekijken in het enige met WiFi uitgeruste café in het dorp. En zowaar: of ik wilde langskomen voor een gesprek op de ambassade. Over vijf dagen. En of ik daarvoor nog even twee stukken wilde schrijven. Ik zou op tijd terug zijn om een pak te kopen en mijn schoenen te poetsen, maar die stukken moesten toch echt de volgende dag in dat café worden geschreven.

Nog geen dertig en geestelijk al aan de beademing

Toen ik eenmaal in Brussel uit de trein stapte, in een gloednieuw pak maar met een jas die vol gaten zat en daarom tactisch over mijn arm opgevouwen diende te worden, vroeg ik me af of ik dat wel wilde: diplomaat worden. Eerst was er een gesprek met twee hoge piefen, dat verliep vlot. Ik werd al enigszins optimistisch, niet alleen over mijn kansen, maar ook over het vooruitzicht een tijdje in Brussel te werken. Dat pak zat eigenlijk wel fijn. Daarna moest ik op audiëntie komen bij de mensen die eventueel mijn directe collega's zouden worden. Mijn blijmoedigheid was op slag verdwenen. Wat een verschrikkelijke figuren: nog geen dertig en geestelijk al aan de beademing. Een week later werd ik gebeld. Ze hadden twee plaatsen, en ik had op basis van nogal vage argumenten weliswaar recht gehad op een van beide, maar twee andere kandidaten pasten beter bij elkaar en bij hun aanstaande directe collega's. Daarmee was de kous af: ik werd geen diplomaat. Ik was wel de gelukkige eigenaar van een pak. Die jas draag ik nog steeds.

Daarna zijn er nog zeker twee carrières vroegtijdig gesneefd. Even leek het erop alsof er voor mij een academische toekomst in het verschiet lag. Op een goede dag zat ik plots in een zaaltje tegenover twee hoogleraren in de rechten en een in de filosofie. Ik had rechten noch filosofie gestudeerd, en hoewel het gesprek inhoudelijk was en prettig verliep, was direct duidelijk dat er geschiktere kandidaten moesten zijn. Soit. Dat promoveren is toch een soort van uitstellen van je leven. Kort daarop volgde nog een episode als dagbladjournalist in opleiding, maar toen de zomer waarin ik als stage bij een landelijk krant werkte op zijn einde liep, bleek de desillusie wederzijds. Ik hoefde niet op een langer verblijf te rekenen, zo vertelde mijn stagebegeleidster in een afsluitend gesprek. Ik moest mijn best doen teleurstelling te veinzen.

2)

De lijst met mislukte carrières is vele malen langer dan de hierboven opgediepte anekdotes doen vermoeden. Naast academicus, fotograaf, profvoetballer en dagbladjournalist faalde ik bijvoorbeeld ook als advocaat, architect, copywriter en fotomodel – in alle gevallen in een bijna prenataal stadium. En ook mijn tijd als dierenoppas, toen een kat die aan mij was toevertrouwd zelfmoord pleegde, heb ik buiten beschouwing gelaten.

En toch is mijn leven een succes. Nee, dat is niet helemaal juist. Het is een constante opeenvolging van verschillende successen. Ze zijn steeds groter, en als ze niet groter zijn dan zijn ze wel op een andere manier indrukwekkender, door hun ongekende bescheidenheid bijvoorbeeld. Ik bereik ieder doel dat ik mezelf stel. En als ik eens een keer een doel niet bereik, dan kost het me weinig moeite mezelf te overtuigen van de evidente waarheid dat ik mijn doel verkeerd had gesteld. Sterker nog: had ik dat verkeerd gestelde doel wel bereikt dan zou het in feite juist falen hebben betekend. Daar heb ik dan niet zomaar vrede mee, ik ben zelfs zeer content met de gang van zaken.

Jobs vertelde precies wat zijn onzekere gehoor wilde horen terwijl zijn medicijn datgene was wat we en masse altijd al doen

We tell ourselves stories in order to live”, schreef Joan Didion. Richard Rorty beschreef mooi hoe we de werkelijkheid proberen te vangen in 'contingente vocabulaires'. Hopeloos tekortschietende woorden die toch een moreel houvast weten te bieden. Op de filosofische ladder een paar (flinke) treden lager, sprak wijlen Steve Jobs, in een commencement speech voor een groep Stanford-afgestudeerden, van “connecting the dots”. “You can't connect the dots looking forward; you can only connect them looking backwards. So you have to trust that the dots will somehow connect in your future. You have to trust in something — your gut, destiny, life, karma, whatever. This approach has never let me down, and it has made all the difference in my life.” Één grote gemeenplaats, natuurlijk. Een goeroepraatje waarvan iedere tweedehandsboekwinkel er in het management slash zelfhulprek dertien exemplaren per dozijn staan. Jobs speech vond gretig aftrek; om een zeer begrijpelijke reden: hij vertelde precies wat zijn onzekere gehoor wilde horen terwijl zijn medicijn datgene was wat we en masse altijd al doen. “Een beetje vertrouwen hebben kan geen kwaad.” Joh.

Ik herken de reflex. Nadat ik op de hierboven beschreven momenten faalde – laten we wel wezen – was het gevoel dat overheerste opluchting. Gelukkig hoefde ik mijn leven niet te slijten op een krantenredactie of in een grauw gebouw in Brussel met de sufste mensen op aarde, gelukkig hoefde ik niet te promoveren terwijl ik niet aan een universiteit wilde werken. Het zijn misschien halve leugens: waarschijnlijk was ik op een ambassade, universiteit of redactie niet doodongelukkig geworden, maar het zijn dit soort gedachten die een mens gezond houden.

Laat mijn leven maar een beetje rommelig verlopen, met vallen en opstaan en veel twijfels. Tijdens de pauze van een college, halverwege mijn eerste studiejaar, vertelde een medestudente welke vakken ze de komende jaren zou gaan volgen. Ik kon mijn mond, die wilde openvallen, met moeite dichthouden. Maar toen ik drie jaar later ontdekte dat ze ook precies het uitgestippelde pad had gevolgd, won de zwaartekracht het van mijn kaakspieren. Ik meen dat ze na haar studie carrière wilde maken bij de Verenigde Naties. Haar naam is me ontschoten en ik kan niet meer uitzoeken of ook dat is gebeurd. Wanneer het anders is gelopen, moet het als de grootst mogelijke mislukking hebben gevoeld, maar mocht het haar zijn gelukt, dan kan ik niet anders dan het als een nog grotere tragedie zien: dan moet de aangename onvoorspelbaarheid van het leven volledig aan haar voorbij zijn gegaan.

Wat ik wil worden, weet ik nog steeds niet. Ik dacht lange tijd dat je, zolang je dat niet weet, ook niet echt kunt falen. Onzin natuurlijk, je falen valt minder op en is gemakkelijker te negeren. Hoewel de postpuberale brutaliteit van dat antwoord tien jaar geleden – “ik wil niets worden, ik wil iemand zijn” – me nog altijd met gêne vervult, denk ik nu beter te weten wat ik wilde zeggen: ik wilde het lef hebben in onzekerheden te leven en zo af en toe te falen; ik wilde in staat zijn mezelf daarover verhalen te vertellen die die mislukkingen draaglijk maakten. Ik wilde niet alleen vertrouwen hebben dat het goed komt, maar ook kunnen leven in de wetenschap dat dat af en toe niet gebeurt.

Dit artikel verscheen in het kader van onze faalweek

Mail

Jan Postma Jan Postma (Delft, 1985) is politicoloog, fotograaf, journalist, parttime einzelgänger en meer. Maar, voordat u zich een beeld denkt te kunnen vormen, toch vooral dat laatste.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (IV)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

 1

Waarom ik geen danser kon worden

In het Hoofd//stuk doen schrijvers een poging om de weg naar het verhaal vast te leggen. Welke tips hadden zij willen krijgen toen ze begonnen? Welk advies zullen ze nooit en dan ook nooit meer opvolgen? Wat is hun advies? Lees het in het Hoofd//stuk. Annelies van Wijk trapt af met de vraag hoe je (g)een alwetende verteller wordt. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (III)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Ik wacht hier 2

Ik wacht hier

''Terwijl ik door de winkel liep, hield ik haar in de gaten. Ze had lang, donker haar, dat bijna tot haar middel viel. Ze droeg een spijkerbroek en een shirt met een naamplaatje. Ik pakte een kaart en legde hem weer terug. Iets dichterbij kon ik haar naam lezen: Alice.'' Lees meer

Vanaf het moment dat ze elkaar ontmoeten, zijn Erin en Alice onafscheidelijk. Dankzij Alice wordt alles beter. Niets lijkt een intense vriendschap in de weg te staan. Of toch niet? Lees het in een voorpublicatie van Ik wacht hier, het debuut van Else Boer. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Column: In de kruipruimte

In de kruipruimte

In het huis dat Eva van den Boogaard bewoont, bevindt zich een kruipruimte dat de nodige vragen oproept. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (II)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

AVS: 1

Kerstrituelen

Deze week geven onze redacteurs tips om de kerst mee door te komen. Lees meer

Dit. Is. Goddelijk. Alternatief kerstverhaal Annemieke Dannenberg Dymphie Huijsen

Dit. Is. Goddelijk.

Joost is op vakantie in Spanje met zijn zwangere vriendin. Maar is de baby van hem, of van Marina’s open relatiescharrel HG? Begint Joost ongelovig te worden, of moet hij zijn liefdesbaby maar gewoon omarmen?
Een tragikomisch kerstverhaal door Annemieke Dannenberg. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

Column: Veelzeggende kiepau

Veelzeggende kiepauto

In haar laatste column op Hard//hoofd deelt Iduna Paalman een mistroostig inzicht: hoe beter we kunnen praten, hoe minder we kunnen zeggen. Toch brengt het haar tot een hartverwarmende conclusie. Lees meer

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (I)

Een dag op een gesloten psychiatrische afdeling ten tijde van de pandemie (I)

Doris ter Horst werkt als psychiater in opleiding. Door de coronacrisis wordt ze als behandelaar voor nog meer ethische dilemma's gesteld dan normaal. In haar vierluik geeft ze het woord aan haar (fictieve) patiënten. Een inkijkje in een dag op een gesloten afdeling tijdens een pandemie. Lees meer

Het Vertrek (7) - De Beweging

Het Vertrek (7) - De Beweging

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de zevende en laatste aflevering. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Gaat het Renzo Martens lukken de kapitaalstroom in de kunstwereld eerlijker te verdelen? 1

Gaat het Renzo Martens lukken de kapitaalstroom in de kunstwereld eerlijker te verdelen?

In de docu White Cube, die onlangs op het IDFA in première ging, zien we dat Renzo Martens zich naast documentairemaker en kunstenaar ook opstelt als hulpverlener en bedrijfsleider in de Democratische Republiek Congo. Hij wil iets terugdoen voor voormalige plantagearbeiders. Iris van der Werff vraagt zich af hoe houdbaar dat is. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan