Asset 14

Gelukt gezin

Tien jaar geleden ging ik met mijn stiefmoeder en mijn vader op vakantie naar Israël. Aangekomen bij de douane leverden we de formulieren in die we in het vliegtuig hadden ingevuld, met vragen over onze bestemming en het doel van onze reis. Ook werd er gevraagd naar je relatie tot je reisgezelschap; braaf zette ik een kruisje bij het vakje ‘Family’.

Nu is het zo dat ik de achternaam van mijn moeder draag. Niet uit emotionele overwegingen of feministische overtuigingen, maar omdat mijn vader op het moment van mijn geboorteaangifte in Moskou was om te studeren, en hij dus simpelweg niet in staat was mij te erkennen als zijn dochter. Hij had geen enkele moeite met het idee dat ik Spanjer zou heten in plaats van De Boer, de naam die hem onlosmakelijk verbond aan zijn eigen familie, met wie hij nauwelijks contact onderhield.

De douanier keek ons streng en lichtelijk wantrouwend aan. De Boer, Spanjer en Dorrestein; drie achternamen, één familie? Hij vond het een vreemd verhaal, maar liet ons toch maar door. Het is maar goed dat ik niet met mijn hele misjpooche bij de landgrens aankwam, dat zou de verwarring compleet hebben gemaakt. Behalve mijn stiefmoeder heb ik nog een halfbroertje en een halfzus die beide andere vaders hebben; (stief)vaders die ik ook reken tot mijn familie. En een van hen, de vader van mijn zus, kreeg nog twee dochters die ik graag mijn kwartzusjes noem. We delen geen bloedband, maar wel mijn halfzus.

Illustratie: Aart-Jan Venema

Kortom, van een klassiek gezin kun je in mijn geval niet spreken. Mijn vader en moeder verbraken hun relatie toen ik nog heel jong was en ze waren nooit getrouwd, of zelfs maar samenwonend. Toch hebben ze mij gezamenlijk opgevoed, grotendeels in harmonie. Week om week en later, toen mijn schoenencollectie zich uitbreidde, maand om maand wisselde ik van huis, van eetpatroon (mijn vader kookt niet) en van uitzicht. Maar niet van gezin. Het gezin waren wij, de mensen, mijn vader, moeder, ik en alles en iedereen eromheen. Daarvoor hoefde je in mijn beleving niet samen één huishouden te delen.

De bekroonde Amerikaanse serie Modern Family (2009-2012) is een comedy over drie gezinnen die samen een familie vormen. De pater familias is getrouwd met een veel jongere, tweede echtgenote die al een zoon heeft uit een eerder huwelijk; er is een homostel met een adoptiedochter en daarnaast nog een ‘klassiek’ stel met drie kinderen. De serie past in deze tijd: in Amerika eindigt ongeveer 1 op de 2 huwelijken in een echtscheiding en in Nederland gingen in 2012 meer dan 33.000 getrouwde stellen uit elkaar. Het Centraal Bureau voor de Statistiek telt naar schatting ruim 70.000 (minderjarige) kinderen die per jaar een (echt)scheiding van hun ouders mee maken.

Toch blijft de consensus over hoe een perfect gezin eruit hoort te zien: samenkomen, samen zijn en samen blijven. Modern Family is wat dat betreft een welkome uitzondering op de regel binnen de populaire cultuur, waarin de liefde en het opvoeden van kinderen veelal gerepresenteerd wordt naar oude idealen: trouwen is feest en scheiden is lijden. Zelfs vooruitstrevender series als Sex and the City vervallen in traditionele rolpatronen en verhoudingen. Miranda, een van de vier hoofdpersonages uit de serie, wordt in eerste instantie neergezet als werkende, alleenstaande moeder, maar eindigt toch met de vader van haar zoon in een huis in Brooklyn. Romantisch? Zeker. Realistisch? Nou, nee.

Vader, moeder en kind onder één dak is een ideaalbeeld waar angstvallig aan wordt vastgehouden, terwijl de realiteit vaak zo anders uitpakt. Waarom kleeft er aan scheiden nog zo’n negatieve connotatie? Een gezin ‘valt uit elkaar’ en een huwelijk ‘mislukt’. De laatste tien jaar wordt de omvang van dit falen alleen maar groter. Nog even en bij elkaar blijven is de uitzondering, uit elkaar gaan de norm. Wanneer we dit maatschappelijk (van belastingvoordelen voor getrouwde stellen tot de duoverpakking tartaartjes van de Albert Heijn) en emotioneel (het vieren en bejubelen van oplopende huwelijksjaren tegenover pijn en ongemak bij een scheiding) blijven beschouwen als falen, faalt binnenkort iedereen.

Natuurlijk onderschat ik niet de ellende en het verdriet dat veel mensen ervaren waneer een relatie op de klippen loopt. Hoopvolle verwachtingen veranderen in soms onwerkbare realiteiten en dat is pijnlijk en jammer. Maar daarmee hoeft de scheiding niet per se het einde te betekenen van de relatie die je met elkaar en als gezin hebt opgebouwd. De mal van het echtpaartje boven op de bruidstaart moet enkel worden omgegoten naar een andere vorm, eentje waarbij de bruid en bruidegom met wat afstand naast elkaar kunnen blijven staan, zodat er plaats ontstaat voor nieuwe familieleden.

Om me heen zie ik meer en meer vormen van deze patchwork-gezinnen. Uit elkaar maar nog steeds getrouwd, homo-donorvaders en lesbische moeders, tweede leg en derde leg kinderen bij elkaar in huis, kwartbroertjes, stiefkleinkinderen, hulpvaders, neptantes en peetooms. Geef er de naam aan die je wilt, in mijn ogen maken de personages in bovenstaande scenario’s evengoed kans om met elkaar een gelukt gezin te vormen.

Dit artikel verscheen in het kader van onze faalweek

Mail

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Aart-Jan Venema is freelance illustrator en verhalenverteller. Hij werkt onder andere voor NRC.next, de Groene Amsterdammer en hard/hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een mens zoals alle anderen

Een mens zoals alle anderen

Eva probeert zich in de metro te gedragen op een manier die voor normaal moet doorgaan, maar dat valt nog niet mee. Lees meer

Dé vluchteling bestaat niet

Dé vluchteling bestaat niet

Marthe van Bronkhorst hoort bij de huisartsenpraktijk verhalen van vluchtelingen. Ze raakt gefrustreerd, omdat de politiek niet ziet 'dat een individu meer is dan twee vierkante meter ruimte en een lichaam dat gevoed moet worden'. Lees meer

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos 2

De bomen in Roemenië zijn ook vaderloos

'ik miste collectieve haast / treinen waar de airco nooit gewerkt heeft / de eenheid die in eenzaamheid zit'. In gedichten die geuren naar 'oostblokstank' onderzoekt Francesca Birlogeanu vervreemding en verdwenen vaders. Lees meer

Column: Objectief gelukkiger met onszelf

Objectief gelukkiger met onszelf

Ook op vakantie blijkt de tijd niet stil te staan, merken Eva en haar vrienden in Zuid-Frankrijk. Gelukkig gaan ze er qua uiterlijk alleen maar op vooruit, vindt één van hen. Lees meer

Hard//talk: Evita 3.0 1

Evita 3.0

De voormalige Argentijnse president Cristina Fernández de Kirchner overleeft een aanslag op haar leven, maar een twaalfjarige gevangenisstraf vanwege corruptie hangt boven haar hoofd. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 3/3: Métro

In ieder geval bleven we stuurloos - Métro

Zelfs de sterkste vriendschappen leden aan betonrot. Vrienden verjaren hier als sprinkhanen, hele groepen ontstonden en verdwenen in enkele seizoenen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 2/3: Á pied

In ieder geval bleven we stuurloos - À pied

 Voor eenzaamheid heb je geen kostschool nodig. Niemand keek op wanneer ik ‘DRRRAAAAK’ schreeuwde zonder mijn pas te vertragen. Lees meer

In ieder geval bleven we stuurloos 1/3: Vélo

In ieder geval bleven we stuurloos - Vélo

Tijdens een afdaling vol kinderkoppen ging mijn hangslot uit zichzelf op slot, waarna mijn sleutelbos in een nabijgelegen afvoerputje verdween. Lees meer

Automatische concepten 77

Lang niet alles klopte bij Zomergast Bessel van der Kolk

Van een echt gesprek kwam het niet, zag Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Nieuws in beeld: Het kind in het badwater terugvinden

Het kind in het badwater terugvinden

Amerikaanse onderzoekers wisten het geheugen van 150 ouderen te verbeteren middels een schokkend badmutsje. Lees meer

Dit is ook mijn vakantie

Dit is ook mijn vakantie

"Dit ben ik, met mijn nieuwe wandelschoenen, helemaal uitgerust en braaf nog." Hij hoogtevrees. Zij onverschrokken. In dit korte verhaal van Werner de Valk pakt een hike door de bergen wel heel anders uit dan verwacht. Na afloop zijn daar gelukkig altijd nog de foto's. Lees meer

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Wat Chinees porselein ons kan leren over de geschiedenis van de Chinese vrouw

Martine Bontjes legt een link tussen de porseleincollecties van het Rijksmuseum en de rol van vrouwen in de Chinese cultuurgeschiedenis. Lees meer

Automatische concepten 78

De natuur huilt droge tranen

Europa maakt waarschijnlijk het ergste droogteseizoen mee in ruim 500 jaar. Lees meer

Wanneer je jezelf vergeet

Een klein beetje Selbstvergessenheit

Jezelf vergeten in een relatie, wat betekent dat eigenlijk? Marthe van Bronkhorst worstelt met hoe ze is veranderd door een geliefde. Lees meer

Automatische concepten 76

Een ontwapenende Raven van Dorst kaatste de bal regelmatig terug

Zomergast Raven van Dorst was openhartig en verlangde hetzelfde van Janine Abbring. Lees meer

Bloed en havermout

Bloed en havermout

Een verhaal van Jan Wester over twee zussen, onvoorwaardelijke liefde, klauwende vingers, mantelzorg en Teletubbies. Lees meer

 1

Tijd voor een dekoloniale Indië-herdenking!

Benjamin Caton organiseert jaarlijks op 16 augustus een dekoloniale Indië/Indonesië-Nederland Herdenking, omdat een grote en groeiende groep mensen zich niet gezien voelt door de Nationale Indië-herdenking, een dag ervoor. Lees meer

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Zomergast Lieke Marsman was eenzaam tussen de camera's

Lieke Marsman bleek een eerlijke en grootmoedige Zomergast, met liefde voor het onverklaarbare en het ongemakkelijke. Lees meer

Nieuws in beeld: Van Trump mag de FBI de pot op

Van Trump mag de FBI de pot op

Elf 'topgeheime' documenten nam de FBI mee van Donald Trumps landgoed. Hij wil ze terug. Lees meer

Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Het is eindelijk zover: 12,5 jaar Hard//hoofd in Het HEM!

Op zaterdag 1 oktober viert Hard//hoofd haar 12,5-jarige jubileum in kunsthal Het HEM, een oude munitiefabriek die is omgetoverd tot culturele vrijplaats. In 2020 moesten we ons 10-jarige jubileum om bekende redenen helaas annuleren, nu vieren we alsnog het verleden, het heden en de toekomst van Hard//hoofd!

Bestel je ticket!