Asset 14

Gelukt gezin

Tien jaar geleden ging ik met mijn stiefmoeder en mijn vader op vakantie naar Israël. Aangekomen bij de douane leverden we de formulieren in die we in het vliegtuig hadden ingevuld, met vragen over onze bestemming en het doel van onze reis. Ook werd er gevraagd naar je relatie tot je reisgezelschap; braaf zette ik een kruisje bij het vakje ‘Family’.

Nu is het zo dat ik de achternaam van mijn moeder draag. Niet uit emotionele overwegingen of feministische overtuigingen, maar omdat mijn vader op het moment van mijn geboorteaangifte in Moskou was om te studeren, en hij dus simpelweg niet in staat was mij te erkennen als zijn dochter. Hij had geen enkele moeite met het idee dat ik Spanjer zou heten in plaats van De Boer, de naam die hem onlosmakelijk verbond aan zijn eigen familie, met wie hij nauwelijks contact onderhield.

De douanier keek ons streng en lichtelijk wantrouwend aan. De Boer, Spanjer en Dorrestein; drie achternamen, één familie? Hij vond het een vreemd verhaal, maar liet ons toch maar door. Het is maar goed dat ik niet met mijn hele misjpooche bij de landgrens aankwam, dat zou de verwarring compleet hebben gemaakt. Behalve mijn stiefmoeder heb ik nog een halfbroertje en een halfzus die beide andere vaders hebben; (stief)vaders die ik ook reken tot mijn familie. En een van hen, de vader van mijn zus, kreeg nog twee dochters die ik graag mijn kwartzusjes noem. We delen geen bloedband, maar wel mijn halfzus.

Illustratie: Aart-Jan Venema

Kortom, van een klassiek gezin kun je in mijn geval niet spreken. Mijn vader en moeder verbraken hun relatie toen ik nog heel jong was en ze waren nooit getrouwd, of zelfs maar samenwonend. Toch hebben ze mij gezamenlijk opgevoed, grotendeels in harmonie. Week om week en later, toen mijn schoenencollectie zich uitbreidde, maand om maand wisselde ik van huis, van eetpatroon (mijn vader kookt niet) en van uitzicht. Maar niet van gezin. Het gezin waren wij, de mensen, mijn vader, moeder, ik en alles en iedereen eromheen. Daarvoor hoefde je in mijn beleving niet samen één huishouden te delen.

De bekroonde Amerikaanse serie Modern Family (2009-2012) is een comedy over drie gezinnen die samen een familie vormen. De pater familias is getrouwd met een veel jongere, tweede echtgenote die al een zoon heeft uit een eerder huwelijk; er is een homostel met een adoptiedochter en daarnaast nog een ‘klassiek’ stel met drie kinderen. De serie past in deze tijd: in Amerika eindigt ongeveer 1 op de 2 huwelijken in een echtscheiding en in Nederland gingen in 2012 meer dan 33.000 getrouwde stellen uit elkaar. Het Centraal Bureau voor de Statistiek telt naar schatting ruim 70.000 (minderjarige) kinderen die per jaar een (echt)scheiding van hun ouders mee maken.

Toch blijft de consensus over hoe een perfect gezin eruit hoort te zien: samenkomen, samen zijn en samen blijven. Modern Family is wat dat betreft een welkome uitzondering op de regel binnen de populaire cultuur, waarin de liefde en het opvoeden van kinderen veelal gerepresenteerd wordt naar oude idealen: trouwen is feest en scheiden is lijden. Zelfs vooruitstrevender series als Sex and the City vervallen in traditionele rolpatronen en verhoudingen. Miranda, een van de vier hoofdpersonages uit de serie, wordt in eerste instantie neergezet als werkende, alleenstaande moeder, maar eindigt toch met de vader van haar zoon in een huis in Brooklyn. Romantisch? Zeker. Realistisch? Nou, nee.

Vader, moeder en kind onder één dak is een ideaalbeeld waar angstvallig aan wordt vastgehouden, terwijl de realiteit vaak zo anders uitpakt. Waarom kleeft er aan scheiden nog zo’n negatieve connotatie? Een gezin ‘valt uit elkaar’ en een huwelijk ‘mislukt’. De laatste tien jaar wordt de omvang van dit falen alleen maar groter. Nog even en bij elkaar blijven is de uitzondering, uit elkaar gaan de norm. Wanneer we dit maatschappelijk (van belastingvoordelen voor getrouwde stellen tot de duoverpakking tartaartjes van de Albert Heijn) en emotioneel (het vieren en bejubelen van oplopende huwelijksjaren tegenover pijn en ongemak bij een scheiding) blijven beschouwen als falen, faalt binnenkort iedereen.

Natuurlijk onderschat ik niet de ellende en het verdriet dat veel mensen ervaren waneer een relatie op de klippen loopt. Hoopvolle verwachtingen veranderen in soms onwerkbare realiteiten en dat is pijnlijk en jammer. Maar daarmee hoeft de scheiding niet per se het einde te betekenen van de relatie die je met elkaar en als gezin hebt opgebouwd. De mal van het echtpaartje boven op de bruidstaart moet enkel worden omgegoten naar een andere vorm, eentje waarbij de bruid en bruidegom met wat afstand naast elkaar kunnen blijven staan, zodat er plaats ontstaat voor nieuwe familieleden.

Om me heen zie ik meer en meer vormen van deze patchwork-gezinnen. Uit elkaar maar nog steeds getrouwd, homo-donorvaders en lesbische moeders, tweede leg en derde leg kinderen bij elkaar in huis, kwartbroertjes, stiefkleinkinderen, hulpvaders, neptantes en peetooms. Geef er de naam aan die je wilt, in mijn ogen maken de personages in bovenstaande scenario’s evengoed kans om met elkaar een gelukt gezin te vormen.

Dit artikel verscheen in het kader van onze faalweek

Mail

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Aart-Jan Venema is freelance illustrator en verhalenverteller. Hij werkt onder andere voor NRC.next, de Groene Amsterdammer en hard/hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: Geen heil in het 'onheilshuis'

Geen heil in het 'onheilshuis'

Het ogenschijnlijk onschuldige adres Qingcheng Park 14-3-202 in Bejing werd na een zesvoudige moord een 'xiongzhai': een huis dat ongeluk brengt en schier onverkoopbaar is. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Horror, honden en verlangen 1

Horror, honden en verlangen

Deze week worden onze redacteurs blij van een film die de Gouden Palm waard is, een uitkomst voor hondenbezitters met een volle agenda en een debuutroman. Lees meer

10 procent is genoeg om een klimaatramp te voorkomen

10 procent is al genoeg om een klimaatramp te voorkomen

Volgens het laatste IPCC-rapport zijn we al cruciale kantelpunten in de opwarming van de aarde gepasseerd. Toch vindt Max Beijneveld hoop in de sociale wetenschap, die aantoont dat we voor duurzame verandering ook bereikbare kantelpunten bestaan. Lees meer

Column: Weten of je ooit moeder wil worden

Weten of je ooit moeder wil worden

Eva wordt geconfronteerd met de beruchte wel-of-geen-kinderen-vraag en zet de voor- en nadelen tegenover elkaar. Lees meer

Vrees de cocon niet: ze is nog warm

Vrees de cocon niet

Nu de feestjes voorzichtig weer op gang komen, beseft Rijk Kistemaker hoeveel hij níet heeft gemist. Gestrand tussen veganistische sneakers en gesprekken over Jeff Bezos verzint hij voor zichzelf een stiller leven. Een tip over verlangen naar lauwe thee en warme cocons. Lees meer

Nieuws in beeld: Remkes haalt de rem eraf

Remkes haalt de rem eraf

De nieuwe informateur Johan Remkes heeft duidelijk minder geduld dan zijn voorgangers. En terecht, vindt Rueben Millenaar. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 51

Wees jezelf, ook achter glittercoulissen

Deze week worden onze redacteurs blij van authenticiteit, een nieuw boek van een favoriete schrijver en glitter. Lees meer

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Deksels! Voor wie is huren nog betaalbaar?

Net als in Amsterdam rijzen de huren in Berlijn de pan uit. Regelingen om die stijging tegen te houden - zoals de zogenaamde Mietendeckel ('huurdeksel') - worden teruggedraaid, met grote protesten als resultaat. Nina Läuger sloot zich bij een van de protesten aan. Lees meer

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen 5

Nu wordt er niet meer in mijn wangen geknepen

Hoe schrijf je over iets wat niet meer tastbaar is? Miray van der Bend schreef een collagegedicht over vakanties van vroeger in Turkije. Over de geur van het vliegveld, de granaatappels in de tuin van haar oma, de rimpels op haar gezicht. Lees meer

Pijn en glorie

Pijn en glorie

Jonathan van der Horst onderzoekt mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 3, over Pedro Almodóvars film Dolor y Gloria. Lees meer

Gebroken Kaars van Sanne Balen over yoga, liefde en leed

Gebroken Kaars

De hoofdpersoon schrikt ondersteboven wakker. Hoe geef je jezelf een houding als je wereld op zijn kop staat? De titel van dit kortverhaal van Sanne van Balen over yoga, liefde en leed is tevens de aanbevolen leeshouding. Leg je kamer eens langs je benen omhoog, en begin. Lees meer

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren! 1

Hard//hoofd zoekt eindredacteuren!

Hard//hoofd is op zoek naar scherpzinnige eindredacteuren (fictie/non-fictie) die ons tijdschrift structureel willen komen versterken. Lees meer

Nieuws in beeld: Alleen samen houden we de crisis gaande?

Alleen samen houden we de crisis gaande?

Vaker dan elk ander Europees volk geven Nederlanders hun medemens ervan de schuld dat de coronacrisis nog steeds voortduurt. Lees meer

Blik of een Lappendeken 3

Blik of een lappendeken

Een fragment uit het afstudeerwerk van Dino de Haas, een sciencefictionstrip over de alledaagse horror van productiviteit, over queer relaties en queer geluk. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Steek die maar in je zak!

Steek die maar in je zak!

Deze week worden onze redacteurs blij van enthousiaste opstekers (op gepast volume), kunst in je broekzak en een wisselaccount op Twitter. Lees meer

De maakbare mens

De maakbare mens

Zijn mensen net als machines? Het bezoek van een monteur laat Marthe van Bronkhorst nadenken over haar eigen bedrading. Lees meer

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Baldwin en het vuur dat de illusie verbrandt

Naast de indrukwekkende documentaire 'I Am Not Your Negro' zijn ook de boeken en essays van James Baldwin de moeite waard, meent Roel Meijvis. Baldwin leert ons wat het betekent om mens te zijn, juist door geen antwoord te geven op die vraag. Lees meer

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

tot de zon onder gaat / de kleine dingen

In de gedichten van Nora van Arkel spoelen herinneringen aan en wordt er lego in de sloot gegooid. 'Alsof een eindeloze hoeveelheid tijd zich voor me uitstrekte / loom achterover ging liggen totdat het hele /landschap tijd was geworden'. Lees meer

(Geen onderwerp)

(geen onderwerp)

Vijf huisgenoten proberen via e-mails in contact te blijven over hun huis dat steeds viezer wordt. Lees meer

Column: Tot op het bot

Tot op het bot

Een oude brief van een vriendin voert Eva terug naar een periode waarin het wat minder lekker met haar ging. Lees meer