Hard//hoofd selecteert zorgvuldig uit een oerwoud aan mogelijkheden. In ‘hard//hoofd kiest’ wordt door de muziek- en beeldredactie twee keer per maand een relatief onbekende muzikant, band of beeldend kunstenaar uitgelicht. Het is een keuze uit het werk van iemand die volgens hard//hoofd het waard is om te volgen. Deze keer theatermaker Lotte van den Berg (1975).
Van den Berg studeerde in 2001 af in regie aan de AHK en maakte veelgeprezen voorstellingen bij onder meer het Noord Nederlands Toneel, Compagnie Dakar en van 2005 tot 2009 bij het Toneelhuis in Antwerpen. Daarna startte ze haar eigen gezelschap OMSK in Dordrecht. Haar eerste voorstelling met OMSK was Het verdwalen in kaart, waarin ze met een groep bewoners vragen stelde over hoe je kan verdwalen in bekende omgeving, en hoe je thuis komt op een onbekende plek. Op 14 april ging Les Spectateurs in première, de voorstelling die ze maakte naar aanleiding van haar een verblijf van vier maanden in Kinshasa, de hoofdstad van Congo.
Les Spectateurs (2011). Foto's: Kris Dewitte
Hoe verbeeldt je de ervaringen die je in Congo had, naar een zaalvoorstelling voor Nederland?
"Ik kan die ervaringen niet helemaal verbeelden, maar wel een aantal dingen die mij hebben gefascineerd. Namelijk: hoe verhoud je je tot een vreemde plek? Hoeveel afstand heb ik tot wat er gebeurt, of kan ik hierin opgaan? Ik was vooral erg onder de indruk hoe mensen in Congo gezamenlijk leven, hoe ze samen hun pijn en hoop delen, want dat kan niet alleen. Het verschil tussen het individueel gerichte perspectief hier in Nederland en het gezamenlijke leven in Congo vond ik heel confronterend. Die gezamenlijkheid is het beste zichtbaar in religie; toen ik in een kerk tussen alle mensen stond die vol overgave met elkaar hoop zochten, voelde ik me heel alleen.
Voor mij gaat theater ook over de gezamenlijke en individuele ervaring. Hier zitten we met z'n allen op de tribune, maar ik zit alleen op mijn stoel. Achteraf praat je er met iemand over de voorstelling, of denk je er nog over na terwijl je onder de douche staat. In Congo is de ervaring met elkaar delen, de discussie die er wordt gevoerd nog belangrijker dan het kunstwerk zelf. Ik wil me samen met de toeschouwers afvragen wat het betekent om samen en alleen ergens naar te kijken.
Wat we nu hebben gemaakt is geen voorstelling over Kinshasa, maar over de beweging van huis, naar Congo en weer terug. De periode in Congo heeft me doen inzien dat het zo moeilijk is om ergens anders te aarden, en dat de vanzelfsprekendheid die je eigen plek heeft, er eigenlijk nooit kan zijn."
Les Spectateurs (2011). Foto: Kris Dewitte
In Congo werkte je in de open lucht, midden in de stad. In Dordrecht werkte je vervolgens weer in de repetitieruimte. Kun je iets vertellen over je werkwijze?
"In Kinshasa hebben we bij een fietsenmaker en handelaar die we hadden ontmoet, een open atelier opgezet waar we korte projecten deden. In een dag maken en uitvoeren, net zoals de tijdelijke handeltjes die je daar ziet. Iemand legt z'n waar uit, en aan het eind van de dag wordt het weer meegenomen. Ik wilde meegaan in die economie, in die wereld die van dag tot dag wordt opgebouwd en afgebroken. Alles wat we in het open atelier maakten werd als vanzelf een performance, een moment, doordat iedereen zo nieuwsgierig was en direct reageerde. Het contact met het publiek vind ik heel spannend. Kijken hoe het publiek reageert, wat het teweegbrengt en direct de reactie van de ander voelen. Ik was ook heel blij dat ik de afgelopen weken in een afgesloten ruimte, met een kleine groep heel geconcentreerd aan deze voorstelling heb kunnen werken. Concentratie is een luxe. Het is een luxe om de tijd te nemen voor het plaatsen van bijvoorbeeld een woord of beeld."
Stills uit Eiland in de Noord (2009). Beeld: Willem Weemhoff
In je werk is de verhouding tussen mens en omgeving, tussen de mens en de ander een fascinatie?
"De belangrijkste vraag is inderdaad voor mij: hoe verhoudt je je tot de omgeving, tot het vreemde? Het is het dilemma wanneer je op een onbekende plek te gast bent; enerzijds wil je erin opgaan, maar toch kan je er nooit helemaal deel van uitmaken. Op het moment dat je andere onbekende plekken en culturen leert kennen, word je geconfronteerd met je eigen perspectief, met die zogenaamde eigenheid. Te gast zijn in een andere wereld is, nog voordat je gaat denken, al een fysieke ervaring van je lichaam in een andere omgeving, waarin je op een andere manier beweegt. Ik merkte toen ik terug kwam en de wind, de herfst, en geuren herkende, hoe je als mens verbonden bent met een grond. Het brengt rust om een basis te hebben van waaruit je kan zijn."
Een oefening in sterven (2010). Foto's: Kris Dewitte
Wiens werk bewonder je?
"Zowel voor mijn theatervoorstellingen als films raak ik geïnspireerd door het werk van de Russische filmmaker Andrei Tarkovski; door de film Gerry van Gus van Sant over twee mannen die een wandeling maken in de woestijn; en Code Inconnu van Michel Haneke. Het is een bepaald soort concentratie die me in deze films aanspreekt, de stilte en ruimtes."
Les Spectateurs speelt komende maanden nog in binnen- en buitenland. Kijk hier voor alle speeldata.
Een Eiland in de Noord wordt op vrijdag 6 mei vertoont op Stadserf RoodNoot in Utrecht. Zie voor meer informatie en reserveringen hier op hun de website.
