Je gaat naar een verjaardagsfeestje waar je behalve de jarige niemand kent – altijd een proeve van spontaniteitsbekwaamheid. Nonchalant als je jezelf opstelt schenk je jezelf een drankje in en ga je op zoek naar een gesprekspartner. Het begin loopt uiteraard wat stroef, maar na wat pijnlijke stiltes overbrugd te hebben lijkt het tij te keren. Naarmate het gesprek vordert word je steeds spraakzamer en de sfeer steeds losser. Je pakt nog een drankje voor jezelf en je praatjesdeler en kletst weer gezellig verder. Wat je echter niet door hebt, is dat je hart inmiddels een tikkie sneller slaat, je bloeddruk gedaald is en de bloedvaten in je huid wijder zijn geworden, waardoor je het warm krijgt. Is het beginnende liefde? Een verkeerd gevallen borrelnootje? Neen, het is veel simpeler, dit is het werk van alcohol.
Een paar schaamtevolle opbiechtingen over je puberteit later is het tijd voor de lachsalvo’s. Je bent blijkbaar in je humorbui vandaag – de een na de andere ongekend hilarische mop schud je uit je mouw. Stuk voor stuk briljánt. Als blijk van herkenning krijg je een hand op je knie, een handtastelijkheid die met een lodderig oog beantwoord wordt. Het verbaast je eigenlijk niet dat je zo versierd wordt, want je ziet er weer eens verdomde aantrekkelijk uit vanavond. Dat zal wel aan je uitstraling liggen, dat onmetelijke zelfvertrouwen dat uit je ogen spuit, en die blosjes op je wangen. Je staat op om een zichzelf respecterend kosmopolitisch drankje te halen voor jullie beiden. Je voelt je vrij en blij en zweeft wankelend op de buffettafel af. Een en ander klotst bij het inschenken overboord, maar die klunzigheid wuif je weg met ‘hadden ze die tafel maar niet zo scheef moeten neerzetten’.
Alcohol heeft een groot effect op het cerebellum, de zogenoemde ‘kleine hersenen’ onderaan je achterhoofd. Hier zijn alle aangeleerde motorische processen zoals je balans houden, lopen en fietsen in opgeslagen. Vandaar dat alcohol geen goede sportprestatieverhogende doping zou zijn. Alhoewel, misschien is het wel weer een voordeel op de slingerweggetjes van de Mont Ventoux? In het cerebellum zijn ook handelingen opgeslagen die fijne motoriek en precieze timing vergen. Het lopen in een rechte lijn, je vinger naar je neus brengen, oogbewegingen en ook het bewegen van je mond bij het praten zijn hier voorbeelden van. Geen wonder dus dat dronkaards er vaak uit zien als lallende wankelende yeti’s in slowmotion.
Is het je wel eens opgevallen dat sommige mensen op een avondje slempen veel sneller onder de tafel liggen dan anderen? Dit kan aan hun genen liggen. Alcohol is een schadelijke stof, en moet in je lever getransformeerd worden in een substantie waar wel mee om te gaan valt. Als je niet in staat bent deze transformatie plaats te laten vinden, heb je na een kleine hoeveelheid alcohol al snel last van een verhoogde hartslag, misselijkheid, hoofdpijn en buikpijn. Ongeveer de helft van alle Chinezen en Japanners bezit een gen wat deze omzettingsreactie heel traag doet verlopen. Wellicht als gevolg daarvan is alcoholmisbruik in deze landen ongewoon; het is niet echt stimulerend voor je carrière als alcholist als je na twee pintjes al kotsend over de grond rolt.
Alcohol versterkt de functie van een receptor in je zenuwstelsel (GABAα is de naam), die een remmende werking heeft op de neuronale signaaloverdracht. Bovendien rémt alcohol juist de receptoren (Glutamaat geheten) die een stimulerende werking hebben. Het netto resultaat - meer remming en minder stimulering - is dat alles langzamer gaat, en de samenwerking tussen verschillende hersendelen bemoeilijkt wordt. Dit resulteert bijvoorbeeld in het afnemen van je reactie- en beoordelingsvermogen en een nadelig effect op je geheugen. Afhankelijk van waar alcohol in je hersens allemaal terechtkomt, zorgt het voor nog veel meer gedragsveranderingen. Als het in je thalamus komt, waar primitieve emoties ontstaan, vermindert het je angst. Dat is de reden dat je ineens zo ‘sociaal’ wordt als je dronken bent – je durft gewoon veel meer omdat je sociale remmen niet meer werken.
Goed, het is tijd voor het echte werk. Je verklaart je drankpartner de liefde met alle mogelijke passie die je maar in jezelf vinden kan – waar je de poëtische eloquentie vandaan haalt weet je niet, maar het komt allemaal erg natuurlijk bovendrijven. Het is alleen een beetje jammer dat je niet te verstaan bent vanwege je dubbele tong. Een schertsende opmerking van een ander hierover kan je niet waarderen, en je begint hem meteen in het wilde weg te slaan. Letterlijk, want je raakt hem niet. Kwestie van licht ontvlambaar en een beetje motorisch gestoord. Opvallend is dat dronkenlappen vaak erg impulsief handelen; naarmate de drank vloeit stijgt het aantal liefdesverklaringen en vechtpartijen gestaag. Reden hiervoor is dat alcohol de aanwezigheid van de neurotransmitter serotonine in de hersenen vermindert, die normaal gesproken je stemming reguleert. Dit in combinatie met het wegvallen van je sociale angsten creëert genoeg ruimte voor emotioneel exhibitionisme. Zo ontplooit zelfs de meest pukkelige
computernerd zich tot wankelende en wervelende comedian.
Wat er daarna allemaal gebeurd is weet je niet meer zo goed, maar een moment later probeer je met vallen en opstaan een wc te bereiken, om je daar met volle overgave van je kots te ontdoen. De volgende middag word je wakker met een nest aan dode vogels in je mond en knallende koppijn. Typisch. Alcohol remt het antidiuretisch hormoon, dat je plasbehoefte controleert (diuresis = urineafscheiding). Het weghouden van dat hormoon zorgt ervoor dat je veel urine produceert en dus vaak naar de wc moet. Hierdoor verlies je relatief veel vocht gedurende je euforische nacht en is er de dag erna een vochttekort in de hersens. Dit veroorzaakt de welbekende bonkende katerhoofdpijn, de droge mond en het fenomeen ‘nadorst’ – je hersens zijn gewoon uitgedroogd. De misselijkheid wordt veroorzaakt door het vernielende effect van alcohol op je maagwand en de gifstoffen die uiteraard nog in je lichaam zitten. Bij de omzetting van alcohol in je lever wordt een bijproduct gevormd dat als effect heeft dat er minder glucose beschikbaar gemaakt kan worden. Aangezien dat de grootste energiebron van je hersens is, voel je je moe, lusteloos, slap en heb je een verminderd concentratievermogen. Is er dan wel een remedie? Eieren bevatten cysteine, een stof die een van de giftige omzetproducten van alcohol in je lever afbreekt. Een gebakken eitje, veel water en frisse lucht kunnen je kater dus echt verlichten – en uiteraard ook deels voorkomen.
Ter afsluiting nog een leuk feitje om het gesprek mee te openen op het volgende verjaardagsfeestje waar je niemand kent: de gemiddelde alcoholconsumptie per hoofd van de Europese bevolking is ongeveer tien liter per jaar. Tien liter pure alcohol. Omgerekend is dat bijna drie glazen drank per dag en een asiel vol met katers. Cheers!
