Asset 14

Hier, um zu sagen

Roelof ten Napel is acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkent hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag deel vier, over de afstand die ontstaat in het willen benoemen.

Het heeft iets tegenstrijdigs: er zo van houden de wereld te ervaren, dat je erover wilt schrijven. Zoals een bloem plukken, of iets fotograferen – die neiging te willen bewaren wat ons eigenlijk alleen kan overkomen. Wat we willen bewaren gaat niet in die woorden zitten, niet in die foto.

Maar in dat geval zijn die woorden iets anders.

Ik moet denken aan Rainer Maria Rilkes negende Duino-elegie: ‘Zijn we misschien hier om te zeggen: huis, / brug, bron, deur, kruik, fruitboom, venster,— / hoogstens: zuil, toren. . . . maar ze te zeggen, begrijp je, / oh ze zo te zeggen, intiemer dan de dingen zelf ooit / dachten te zijn.’ En verderop: ‘Hier is de tijd van het zegbare, hier zijn thuis. / Spreek en getuig.’

Spreek en getuig, twee verschillende dingen. De wereld komt nooit ongeschonden onze woorden in – maar omgekeerd? Onze woorden in de wereld, ons spreken als gebeurtenis in de wereld. Elke betekenis is eenmalig, misschien – als betekenis in zekere zin iets is dat plaatsvindt – maar de woorden lijken zich te laten herhalen, ze getuigen van dat vergaan dat ze de hele tijd meemaken.

Iets dat blijft. Ik en Wolff hebben elkaar al in tijden niet gesproken, maar ik hoor hem nog. Hoe kunnen je gedachten klinken als iemand anders? Het oproepen van een stemgeluid. We waren op het strand, Iris was denk ik nog in het water. We gingen in het zand zitten, ik bekeek de golven, zag Wolff in mijn ooghoek naar zijn voeten kijken, hoorde hem langzaam ademhalen. Ik wilde iets zeggen. Er vormde zich een moment, zo voelde het, alsof het zich zwaar maakte en alles naar elkaar trok, en ik wilde iets zeggen dat in die dichtheid zou kunnen bestaan. Iets dat ruimte voor ons zou maken, dat zou bevestigen dat we in dat moment niet van elkaar gescheiden waren.

Ik wist niets, er kwam niets, niets dat niet juist het omgekeerde zou doen, het moment in tweeën zou breken. Dus ik bleef stil.

En precies toen opende Wolff – die toch altijd stiller was – zijn mond, en praatte. Ik ga het niet herhalen, niet hier, want hier zou het niets betekenen. Maar hij maakte iets dat ik tenminste kon bewaren.

Van de Griekse dichteres Sappho is maar één gedicht heel gebleven, alle andere manuscripten missen delen. Er is een fragment waarop alleen het woord ‘jeugd’ leesbaar is gebleven. Uit de fragmenten van een ander gedicht de zinsneden ‘… je zal herinneren … want deze dingen deden we / in onze jeugd … ja veel en prachtige dingen … // … we leven … de overkant … durf … // … met een dunne stem …’

hardhoofd_zomerseries_IVjpg

Wat wegvalt voelt minstens zo boeiend als wat bleef, of vanwege wat bleef. Door wat er staat, komt wat ontbreekt onder spanning te staan.

Dat is niet alleen maar mooi.

We praten al lang niet meer, maar ik hoor Wolff nog. Door wat blijft, zoals zo’n zin die je zomaar weer te binnen kan schieten. Alsof ik hier en nu terug zou kunnen praten – het maakt dat iemand nooit echt weg is, niet helemaal. Daar zit een kier tussen, iemand die afwezig is en iemand die volledig verdwijnt. Afwezigheid kan nog steeds een ruimte vullen – kan in de weg gaan zitten.

Vanochtend las ik in een boek van Roland Barthes: ‘Maar is verlangen niet altijd hetzelfde, of het object nu aan- of afwezig is? Is het object niet altijd afwezig?’

Ja – door dat verlangen zelf. Verlangen werkt zich tussen mij en wat ik wil; het veroorzaakt dat ik voel hoe het ontbreekt.

Ook toen al, op het strand. Juist dat ik iets wilde zeggen, het gevoel had dat er iets gezegd moest worden om de nabijheid die er was te bevestigen: dat gevoel was, ondanks alles, afstand. En ik verwachtte niet dat Wolff iets zou zeggen, en hij deed het toch – en de woorden kwamen aan, maar hij bleef aan de overkant, toen al, nu nog – als aan een dunne draad, een dunne stem.



Mail

Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Elzeline Kooy is een illustrator/striptekenaar, wonend en werkend in Rotterdam. Haar werk kenmerkt zich door een tikkeltje onhandige lijn en surrealistisch kleurgebruik. Elzeline wordt hierbij geïnspireerd door situaties die zij in haar dagelijks leven observeert.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 Zij kozen níet voor deze mannen

Zij kozen níet voor deze mannen

Over iets meer dan vijf weken mogen de Amerikanen ja zeggen tegen een van deze mannen. Illustrator Veerle van der Veer toont ons de mensen die dat eerder níet deden. Lees meer

 The Notorious RBG is niet meer

The Notorious RBG is niet meer

Illustrator Pirmin Rengers maakte dit prachtige portret ter ere van Ruth Bader Ginsburg, de Amerikaanse opperrechter die afgelopen vrijdag overleed. Lees meer

 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan