Asset 14

Out, out, brief candle!

Roelof ten Napel is acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkent hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag deel drie, over de ambitie van Shakespeares Macbeth en het gevoel van een straks dat, zonder dat je het doorhebt, zonet is geworden.

Macbeth – Shakespeares kortste tragedie – volgt de ‘carrière’ van een Schotse generaal, van zijn greep naar de troon tot zijn ondergang. Het stuk opent met een gesprek tussen drie heksen, die Macbeth even later zullen voorspellen dat hij koning worden zal. Zijn vriend, Banquo, krijgt te horen dat hij geen koning zal zijn, maar vader van koningen.

Al vanaf zijn eerste regel tekst lijkt Macbeths ondergang onafwendbaar. Zijn woordgebruik echoot al, nog voor hij ze ontmoet heeft, de zinnen van de heksen eerder.

Er zit daar een spanning. Meestal stort de hoofdpersoon van een tragedie zich in ongeluk omdat zijn daden niet de uitwerking hebben die hij hoopte – vaak juist de tegengestelde. In Macbeth keert dat alles zich om: de uitwerking wordt gegeven, en de hoofdpersoon handelt zo, dat hij daar aankomt. Macbeth doodt de koning en neemt zijn plaats, maar wanneer hij beseft dat hij zijn staatsgreep alleen maar voor Banquo zal hebben gedaan – Macbeth is kinderloos – laat hij ook zijn vriend doden. Fleance, Banquo’s zoon, weet te vluchten. De profetie houdt stand.

De eerste keren dat ik het stuk las, zat het me dwars. Macbeth lijkt niet te kunnen ontkomen aan zijn einde. Zijn toekomst wordt hem voorspeld, en in het ontvouwen van die toekomst, gaat hij eraan ten onder. Waar ligt zijn verantwoordelijkheid?

En toch, dat is te eenvoudig. Macbeth veroorzaakt zijn toekomst wel degelijk. Dat de toekomst nog niet gebeurd is wanneer die hem voorspeld wordt, betekent alleen dat hij nog niet verantwoordelijk is.

Het brengt de werking van ambitie in beeld, en hoe verlangen daarin speelt. In verlangen zien we wat we willen als werkelijker dan wat we hebben. Je werpt jezelf je toekomst in – je bent al waar je zou willen zijn, wat je nog moet doen, is het heden afwerpen.

My thought, whose murther yet is but fantastical, / Shakes so my single state of man that function / Is smothered in surmise, and nothing is / But what is not.

Daar doel ik op, dat nothing is but what is not, wat er (nog) niet is – de gedachte aan de nog te plegen moord – is werkelijker dan wat er is. Smothered in surmise – gesmoord in vermoeden, in anticipatie.

Illustratie_deelIII_Hardhoofd_ElzelineKooy

Ook op het moment dat Macbeth zijn eerste moord gaat plegen, ervaart hij die daad als voltrokken. Hij ziet een dolk voor zich zweven, het handvat klaar om vast te pakken. Thou marshall’st me the way that I was going, zegt hij tegen het waanbeeld, And such an instrument I was to use. Wat hij van plan was, begeeft zich al voor hem, verlangen verstoort de tijd. Een dolk zoals hij die van plan was te gebruiken – alsof het niet nog steeds het plan is, alsof hij zijn daad niet nog moet voltooien. Verlangen plaatst wat we willen gaan grijpen in ons verleden, alsof het al voorbijging. Het zorgt dat we onze toekomst missen als iets dat ons al toebehoorde.

De tijd beweegt maar zelden in één richting, in een rechte lijn met een nette opeenvolging van momenten. Ook als het leven ons overkomt, zullen we verantwoordelijk geweest zijn voor wat er plaatsvond. Die werkwoorden, de tijden ervan – zullen … geweest zijn – ze verhullen dat daar nooit een tegenwoordige tijd in zit, dat we wachten op iets dat niet komt, tot het te laat is.

Voor Macbeth is het te laat wanneer zijn vrouw sterft. Hij krijgt het nieuws, en daarna is alles wat hij tot dan toe deed het niet meer waard.

She should have died hereafter.
There would have been a time for such a word.
Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow,
Creeps in this petty pace from day to day,
To the last syllable of recorded time;
And all our yesterdays have lighted fools
The way to dusty death. Out, out, brief candle!
Life’s but a walking shadow, a poor player,
That struts and frets his hour upon the stage,
And then is heard no more. It is a tale
Told by an idiot, full of sound and fury,
Signifying nothing.

In de hele klaagzang geen enkel nu. Een should have … hereafter, een tijd die would have been, een opeenvolging tomorrows, en de yesterdays die mensen naar hun dood geleid hebben. Het gevoel van vergankelijkheid is maar amper dat van een nu dat te vlug voorbijgaat, het is het gevoel van een straks dat, zonder dat je het doorhebt, zonet geworden is. Een nu dat ontbreekt, waar je verlangen je vandaan nam – maar waarheen? Waar ben je nu dan? Nu is alleen nog het moment van vertellen, vol sound and fury – wie luistert?



Mail

Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Elzeline Kooy is een illustrator/striptekenaar, wonend en werkend in Rotterdam. Haar werk kenmerkt zich door een tikkeltje onhandige lijn en surrealistisch kleurgebruik. Elzeline wordt hierbij geïnspireerd door situaties die zij in haar dagelijks leven observeert.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Een nieuw feminisme zet sociale media naar zijn hand

Sociale media moedigen ‘seksuele objectificatie’ aan zodat we langer van hun diensten gebruik maken. Des te interessanter is daarom het recente tegengeluid vanuit de traditionele ‘tempels’ van seksuele objectificatie: de pop-, mode- en pornoindustrie. Lees meer

Als het spuug ons aan de lippen staat 1

Als het spuug ons aan de lippen staat

Kun je bang worden van het water bij de Lauwersdijk dat ieder jaar een páár milimeter stijgt? Filosoof Tjesse Riemersma schrijft over nonchalance, paniek en of het mogelijk is om goed bang te zijn in tijden van klimaatverandering. Lees meer

Nieuws in beeld: De schone schijn van shein

Je nieuw bloesje heeft een louche verleden

Achter het succes van retailapp Shein zou 'moderne slavernij' schuilgaan. Lees meer

Nieuws in beeld: Genoeg van het ongenoegen

Genoeg van het ongenoegen

Slopen, slopen, slopen - volgden de relzoekers van vorige maand niet gewoon het voorbeeld van de regering? Lees meer

Fenomenologie van de moshpit

Fenomenologie van de moshpit

Wat is de aantrekkingskracht van de moshpit? Volgens Wout Nordbeck, essayprijswinnaar van Wijsgerig Festival DRIFT, kan enkel de fenomenologie ons helpen deze vraag te beantwoorden. Lees meer

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Het geweld van de sloopkogel en de leugens van de dialoog

Geweld kent vele vormen: uit je huis gedreven worden, een politieknuppel op je kaak krijgen, en een beschaafd gesprek moeten houden met de mensen die je huizen slopen en je zojuist tegen de grond werkten. Al deze vormen passeerden de revue tijdens de Woonopstand. Lees meer

Daten en rouw

Daten als de dood nog naklinkt

Rouw laat geen enkel deel van het leven onberoerd, merkt Babet te Winkel na het overlijden van haar moeder. In dit persoonlijke essay onderzoekt ze de relatie tussen daten en de dood. Lees meer

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Zo divers als het brein is, zo identiek is de medicatie

Van de Nederlanders met autisme krijgt ongeveer de helft ooit medicijnen voorgeschreven, maar veel opties zijn daar niet in. Lees meer

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Hoe ik een man van mezelf probeerde te maken

Max Urai heeft in zijn jonge jaren veel voorbeelden gehad van mannelijkheden die niet draaien om auto's herkennen en gewichtheffen. Toch merkt hij nu dat een mens zich maar tot zoverre kan pushen om anders te worden dan hij/zij/hen is. Lees meer

Nieuws in beeld: 17

Gevaccineerde Big Bird vogelvrij voor conservatieve Amerikanen

Big Bird kreeg een vaccin en nu zijn conservatieve Amerikanen boos. Lees meer

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Leer gewoon de regeltjes, luilakken

Dyslexie is alleen een handicap omdat we het belang van foutloos Nederlands overschatten. In ons professionele en persoonlijke leven zou spelling niet bepalend moeten zijn, stelt Vivian Mac Gillavry, zelf dyslectisch. Lees meer

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

Een ode aan de zinloosheid van het bestaan

De millennial beweegt zich in een wereld vol problemen, waar niets zeker lijkt te zijn. Waarom blijven zoeken naar vaste betekenis, vraagt Aisha Mansaray zich af. Kunnen we niet beter een vrolijk soort nihilisme omarmen? Lees meer