Asset 14

Out, out, brief candle!

Roelof ten Napel is acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkent hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag deel drie, over de ambitie van Shakespeares Macbeth en het gevoel van een straks dat, zonder dat je het doorhebt, zonet is geworden.

Macbeth – Shakespeares kortste tragedie – volgt de ‘carrière’ van een Schotse generaal, van zijn greep naar de troon tot zijn ondergang. Het stuk opent met een gesprek tussen drie heksen, die Macbeth even later zullen voorspellen dat hij koning worden zal. Zijn vriend, Banquo, krijgt te horen dat hij geen koning zal zijn, maar vader van koningen.

Al vanaf zijn eerste regel tekst lijkt Macbeths ondergang onafwendbaar. Zijn woordgebruik echoot al, nog voor hij ze ontmoet heeft, de zinnen van de heksen eerder.

Er zit daar een spanning. Meestal stort de hoofdpersoon van een tragedie zich in ongeluk omdat zijn daden niet de uitwerking hebben die hij hoopte – vaak juist de tegengestelde. In Macbeth keert dat alles zich om: de uitwerking wordt gegeven, en de hoofdpersoon handelt zo, dat hij daar aankomt. Macbeth doodt de koning en neemt zijn plaats, maar wanneer hij beseft dat hij zijn staatsgreep alleen maar voor Banquo zal hebben gedaan – Macbeth is kinderloos – laat hij ook zijn vriend doden. Fleance, Banquo’s zoon, weet te vluchten. De profetie houdt stand.

De eerste keren dat ik het stuk las, zat het me dwars. Macbeth lijkt niet te kunnen ontkomen aan zijn einde. Zijn toekomst wordt hem voorspeld, en in het ontvouwen van die toekomst, gaat hij eraan ten onder. Waar ligt zijn verantwoordelijkheid?

En toch, dat is te eenvoudig. Macbeth veroorzaakt zijn toekomst wel degelijk. Dat de toekomst nog niet gebeurd is wanneer die hem voorspeld wordt, betekent alleen dat hij nog niet verantwoordelijk is.

Het brengt de werking van ambitie in beeld, en hoe verlangen daarin speelt. In verlangen zien we wat we willen als werkelijker dan wat we hebben. Je werpt jezelf je toekomst in – je bent al waar je zou willen zijn, wat je nog moet doen, is het heden afwerpen.

My thought, whose murther yet is but fantastical, / Shakes so my single state of man that function / Is smothered in surmise, and nothing is / But what is not.

Daar doel ik op, dat nothing is but what is not, wat er (nog) niet is – de gedachte aan de nog te plegen moord – is werkelijker dan wat er is. Smothered in surmise – gesmoord in vermoeden, in anticipatie.

Illustratie_deelIII_Hardhoofd_ElzelineKooy

Ook op het moment dat Macbeth zijn eerste moord gaat plegen, ervaart hij die daad als voltrokken. Hij ziet een dolk voor zich zweven, het handvat klaar om vast te pakken. Thou marshall’st me the way that I was going, zegt hij tegen het waanbeeld, And such an instrument I was to use. Wat hij van plan was, begeeft zich al voor hem, verlangen verstoort de tijd. Een dolk zoals hij die van plan was te gebruiken – alsof het niet nog steeds het plan is, alsof hij zijn daad niet nog moet voltooien. Verlangen plaatst wat we willen gaan grijpen in ons verleden, alsof het al voorbijging. Het zorgt dat we onze toekomst missen als iets dat ons al toebehoorde.

De tijd beweegt maar zelden in één richting, in een rechte lijn met een nette opeenvolging van momenten. Ook als het leven ons overkomt, zullen we verantwoordelijk geweest zijn voor wat er plaatsvond. Die werkwoorden, de tijden ervan – zullen … geweest zijn – ze verhullen dat daar nooit een tegenwoordige tijd in zit, dat we wachten op iets dat niet komt, tot het te laat is.

Voor Macbeth is het te laat wanneer zijn vrouw sterft. Hij krijgt het nieuws, en daarna is alles wat hij tot dan toe deed het niet meer waard.

She should have died hereafter.
There would have been a time for such a word.
Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow,
Creeps in this petty pace from day to day,
To the last syllable of recorded time;
And all our yesterdays have lighted fools
The way to dusty death. Out, out, brief candle!
Life’s but a walking shadow, a poor player,
That struts and frets his hour upon the stage,
And then is heard no more. It is a tale
Told by an idiot, full of sound and fury,
Signifying nothing.

In de hele klaagzang geen enkel nu. Een should have … hereafter, een tijd die would have been, een opeenvolging tomorrows, en de yesterdays die mensen naar hun dood geleid hebben. Het gevoel van vergankelijkheid is maar amper dat van een nu dat te vlug voorbijgaat, het is het gevoel van een straks dat, zonder dat je het doorhebt, zonet geworden is. Een nu dat ontbreekt, waar je verlangen je vandaan nam – maar waarheen? Waar ben je nu dan? Nu is alleen nog het moment van vertellen, vol sound and fury – wie luistert?



Mail

Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Elzeline Kooy is een illustrator/striptekenaar, wonend en werkend in Rotterdam. Haar werk kenmerkt zich door een tikkeltje onhandige lijn en surrealistisch kleurgebruik. Elzeline wordt hierbij geïnspireerd door situaties die zij in haar dagelijks leven observeert.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Laten we niet vergeten voor wie de avondklok is

Illustrator Rueben Millenaar is blij dat de avondklok vanavond ingaat, al zou hij wel graag zien dat we meer aandacht hebben voor de mensen die onder de maatregel lijden. Lees meer

Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan