Asset 14

Out, out, brief candle!

Roelof ten Napel is acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkent hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag deel drie, over de ambitie van Shakespeares Macbeth en het gevoel van een straks dat, zonder dat je het doorhebt, zonet is geworden.

Macbeth – Shakespeares kortste tragedie – volgt de ‘carrière’ van een Schotse generaal, van zijn greep naar de troon tot zijn ondergang. Het stuk opent met een gesprek tussen drie heksen, die Macbeth even later zullen voorspellen dat hij koning worden zal. Zijn vriend, Banquo, krijgt te horen dat hij geen koning zal zijn, maar vader van koningen.

Al vanaf zijn eerste regel tekst lijkt Macbeths ondergang onafwendbaar. Zijn woordgebruik echoot al, nog voor hij ze ontmoet heeft, de zinnen van de heksen eerder.

Er zit daar een spanning. Meestal stort de hoofdpersoon van een tragedie zich in ongeluk omdat zijn daden niet de uitwerking hebben die hij hoopte – vaak juist de tegengestelde. In Macbeth keert dat alles zich om: de uitwerking wordt gegeven, en de hoofdpersoon handelt zo, dat hij daar aankomt. Macbeth doodt de koning en neemt zijn plaats, maar wanneer hij beseft dat hij zijn staatsgreep alleen maar voor Banquo zal hebben gedaan – Macbeth is kinderloos – laat hij ook zijn vriend doden. Fleance, Banquo’s zoon, weet te vluchten. De profetie houdt stand.

De eerste keren dat ik het stuk las, zat het me dwars. Macbeth lijkt niet te kunnen ontkomen aan zijn einde. Zijn toekomst wordt hem voorspeld, en in het ontvouwen van die toekomst, gaat hij eraan ten onder. Waar ligt zijn verantwoordelijkheid?

En toch, dat is te eenvoudig. Macbeth veroorzaakt zijn toekomst wel degelijk. Dat de toekomst nog niet gebeurd is wanneer die hem voorspeld wordt, betekent alleen dat hij nog niet verantwoordelijk is.

Het brengt de werking van ambitie in beeld, en hoe verlangen daarin speelt. In verlangen zien we wat we willen als werkelijker dan wat we hebben. Je werpt jezelf je toekomst in – je bent al waar je zou willen zijn, wat je nog moet doen, is het heden afwerpen.

My thought, whose murther yet is but fantastical, / Shakes so my single state of man that function / Is smothered in surmise, and nothing is / But what is not.

Daar doel ik op, dat nothing is but what is not, wat er (nog) niet is – de gedachte aan de nog te plegen moord – is werkelijker dan wat er is. Smothered in surmise – gesmoord in vermoeden, in anticipatie.

Illustratie_deelIII_Hardhoofd_ElzelineKooy

Ook op het moment dat Macbeth zijn eerste moord gaat plegen, ervaart hij die daad als voltrokken. Hij ziet een dolk voor zich zweven, het handvat klaar om vast te pakken. Thou marshall’st me the way that I was going, zegt hij tegen het waanbeeld, And such an instrument I was to use. Wat hij van plan was, begeeft zich al voor hem, verlangen verstoort de tijd. Een dolk zoals hij die van plan was te gebruiken – alsof het niet nog steeds het plan is, alsof hij zijn daad niet nog moet voltooien. Verlangen plaatst wat we willen gaan grijpen in ons verleden, alsof het al voorbijging. Het zorgt dat we onze toekomst missen als iets dat ons al toebehoorde.

De tijd beweegt maar zelden in één richting, in een rechte lijn met een nette opeenvolging van momenten. Ook als het leven ons overkomt, zullen we verantwoordelijk geweest zijn voor wat er plaatsvond. Die werkwoorden, de tijden ervan – zullen … geweest zijn – ze verhullen dat daar nooit een tegenwoordige tijd in zit, dat we wachten op iets dat niet komt, tot het te laat is.

Voor Macbeth is het te laat wanneer zijn vrouw sterft. Hij krijgt het nieuws, en daarna is alles wat hij tot dan toe deed het niet meer waard.

She should have died hereafter.
There would have been a time for such a word.
Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow,
Creeps in this petty pace from day to day,
To the last syllable of recorded time;
And all our yesterdays have lighted fools
The way to dusty death. Out, out, brief candle!
Life’s but a walking shadow, a poor player,
That struts and frets his hour upon the stage,
And then is heard no more. It is a tale
Told by an idiot, full of sound and fury,
Signifying nothing.

In de hele klaagzang geen enkel nu. Een should have … hereafter, een tijd die would have been, een opeenvolging tomorrows, en de yesterdays die mensen naar hun dood geleid hebben. Het gevoel van vergankelijkheid is maar amper dat van een nu dat te vlug voorbijgaat, het is het gevoel van een straks dat, zonder dat je het doorhebt, zonet geworden is. Een nu dat ontbreekt, waar je verlangen je vandaan nam – maar waarheen? Waar ben je nu dan? Nu is alleen nog het moment van vertellen, vol sound and fury – wie luistert?



Mail

Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Elzeline Kooy is een illustrator/striptekenaar, wonend en werkend in Rotterdam. Haar werk kenmerkt zich door een tikkeltje onhandige lijn en surrealistisch kleurgebruik. Elzeline wordt hierbij geïnspireerd door situaties die zij in haar dagelijks leven observeert.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer

Warning: Undefined variable $articleCount in /home/hardhoof/hardhoofd.com/releases/20220413071826/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
Nieuws in beeld: Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Bomen zijn klaar met de hitte en zetten de herfst in

Sommige loofbomen begonnen vorige maand al hun bladeren af te stoten - veel vroeger dan normaal. Lees meer

Nieuws in beeld: Iedereen voor? Hallo?

Iedereen voor? Hallo?

De weinige Tunesiërs die kwamen opdagen voor het referendum, stemden massaal voor meer macht voor de zittende president. Lees meer

Nieuws in beeld: We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

We moeten kopen, reizen, vliegen, drinken, eten, feesten, zo niet doorgaan

Hoelang kunnen we nog boven de zelfgegraven afgrond blijven bungelen? Lees meer

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Eindredactie!

Hard//hoofd zoekt een nieuwe Chef Essay & Opinie!

Als Chef Essay & Opinie onderhoud je contact met getalenteerde essayisten en opiniemakers, en draag je de verantwoordelijkheid over jouw tak op Hard//hoofd. Lees meer

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Nee, Anna Sorokin is geen Robin Hood en dit is waarom

Netflix zet in Inventing Anna een oplichtster op een voetstuk. Emma Stomp zet daar vraagtekens bij. Lees meer

Nieuws in beeld: We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

We zitten krap bij gas (dus kolencentrales mogen weer)

Om de gasvoorraden te ontzien, mogen de (uiterst vervuilende) kolencentrales jarenlang op volle toeren draaien. Lees meer

Nieuws in beeld: Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Blokkeert de boer zijn eigen protest?

Driekwart van de Nederlanders vindt de acties tijdens boerenprotesten te ver gaan. Lees meer

Automatische concepten 75

Filmmaker liet angst achter zich

Dit jaar werden de Olympische Winterspelen ‘gewoon ’in China gehouden. In het licht van deze – voor mensenrechtenactivisten – verbijsterende keuze door het Internationaal Olympisch Comité maakte de Tibetaanse documentairemaker Dhondrub Wangchen een tournee door Europa. Op het moment dat hij tot zes jaar gevangenisstraf werd veroordeeld was de eerste keer dat de wereld hoorde... Lees meer

Nieuws in beeld: Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Een wereld zonder plastic, kunnen we ons die nog wel voorstellen?

Illustrator Finn Rogers liet zich inspireren door een gedachte-experiment: wat als we - met één zwaai van een toverstaf - al het plastic lieten verdwijnen? Lees meer

Evi Aarens is een troll 1

Evi Aarens is een troll

Je als gearriveerde schrijver verschuilen achter een pseudoniem om kritiek op anderen te spuiwen geeft geen pas, aldus Marthe van Bronkhorst. Lees meer

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Een groot avontuur begint met een klein rugzakje

Op een waddenvakantie dringt de vervreemding zich aan Nina op bij zoveel ingekaderd vertier. “Er klopt iets niet aan dit uitstapje.” Als de weidsheid van het Wad niet meer voldoende blijkt om uit de aangeharkte realiteit van onze maatschappij te ontsnappen, vindt ze elders een ervaring van oneindigheid. Lees meer

Nieuws in beeld: 'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

'Hyperkapitalistische middelvinger' gaat voortaan wat bescheidener door het leven

Voor de lezers van het 'lijfblad voor 's werelds allerrijksten' komt de echte wereld toch iets te dichtbij. Lees meer

Nieuws in beeld: Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Als genezen niet meer gaat, rest een zachte overtocht

Artsen en verpleegkundigen krijgen 'les in vreedzaam sterven'. Lees meer

Aanrommelen

Aanrommelen

De afvalcontainer in mijn straat staat ter adoptie aangeboden. Als adoptant gooi je het afval dat je buurtgenoten naast de container hebben geplaatst er alsnog in, of je maakt een melding bij de gemeente als het ruimtelijk niet past. Zo’n dergelijke adoptie is nodig, want er staat regelmatig nijpend veel afval náást de container. De... Lees meer

Dit is geen NFT, maar een simpele jpeg - weliswaar zonder uitstoot

Ook feministische NFT’s zijn een aanslag op het milieu

Feministisch platform The TittyMag wil het NFT-aanbod diverser maken. Kan het platform die markt niet beter links laten liggen? Lees meer

 1

Vat het nou alsjeblieft niet persoonlijk op

Corona lijkt alweer bijna iets uit het verleden maar de financiële effecten ervan zijn nog steeds voelbaar in de culturele sector. Vivian Mac Gillavry blikt terug op een periode waarin bestuurders kunstenaars zonder schuld of schaamte voor de bijl gooiden. Lees meer

 1

Pim Fortuyn, aartsvader van conservatieve camp

Twintig jaar na de moord op Pim Fortuyn is camp een belangrijk onderdeel van extreem-rechtse politiek geworden. Hoe komt de bal weer bij 'ons' te liggen? Lees meer

Nieuws in beeld: Voor de klas? Mij niet gezien!

Voor de klas? Mij niet gezien!

Tien jaar geleden waren er zo'n 3000 à 4000 docenten nodig. Vorig jaar 18.000. Lees meer

Nieuws in beeld: Steek je hand op als ook jij...

Steek je hand op als ook jij...

De politie registreerde bijna 40 procent meer gevallen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Lees meer

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie! 1

Vrouwen van kleur! Stop met uitblinken en sluit je aan bij de dutjesrevolutie!

Bij uitstek vrouwen van kleur gaan onderdoor aan de hoge eisen die hun werkomgevingen aan hen stellen, omdat ze constant moeten bewijzen even harde werkers te zijn als hun witte mannelijke collega's door veel meer dan hen te doen. Tijd dus om eens languit dwars te zitten: tijd voor de dutjesrevolutie! Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd! 

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe kunstenaars en schrijvers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Wij zijn al meer dan twaalf jaar bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Onze kunstverzamelaars maken dit mogelijk. Als je je nu aansluit, dan ontvang je jaarlijks gesigneerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars én je eigen Hard//hoofd-tasje. Veel verzamelplezier!

Steun en verzamel