Asset 14

Wie jij bent

Roelof ten Napel was acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkende hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag het laatste deel, over jij en ik.

Het is, als je iets zegt of gezegd hebt, nooit zonder meer duidelijk wie er aan het woord is. Dat schrijft Roland Barthes in 1967 al, hij citeert in La mort de l’auteur een zin uit een verhaal van Honoré de Balzac en vraagt: wie is er aan het woord? Is het de ik-figuur, is het Balzac, is het een universele wijsheid? ‘Het zal voor altijd onmogelijk blijven dat te weten, om de goede reden dat het schrijven de vernietiging is van elke stem, van elke oorsprong.’

Het is misschien ook moeilijk te weten wanneer je aan het woord bent, als je aan het woord bent, omdat je zo vlug vergeet waar je ideeën vandaan komen, wat je onthouden hebt van wat er tegen je gezegd werd. Wie je aan het herhalen bent, wanneer je denkt te zeggen wat je inmiddels zelf weet.

Om toch een poging te doen, tot nu toe kwamen er zinnen, al dan niet direct, uit Rebecca Solnits A Field Guide to Getting Lost en The Faraway Nearby (in ‘Arcade’); Simone Weils Le pensanteur et la grâce, Menno Wigmans Slordig met geluk en Gaston Bachelards La psychanalyse du feu (in ‘Prometheus-complex’); Shakespeare’s Macbeth (in ‘Out, out, brief candle!’); uit Rainer Maria Rilkes Duineser Elegien, Sappho’s fragmenten (langs de vertaling van Anne Carsons in If not, Winter) en Anne Carsons Eros the Bittersweet (in ‘Hier, um zu sagen’); uit Franz Kafka’s Zürau-aforismen en opnieuw Weils La pensanteur et la grâce (in ‘Marmergod’); uit Roland Barthes’ Rouwdagboek en Anne Carsons NOX (in ‘Iemand die vraagt’).

Als er in ‘Blindheid’ mensen herhaald worden, ben ik me daar niet van bewust.

*

Je zou nu bijna moeten zwijgen (een bibliografie zit meestal aan het einde).
Nog even, dan.

In haar bundel Short Talks heeft Anne Carson dit gedicht opgenomen:

Short Talk On Who You Are
I want to know who you are. People talk about a voice calling in the wilderness. All through the Old Testament a voice, which is not the voice of God but which knows what is on God’s mind, is crying out. While I am waiting, you could do me a favour. Who are you?

Met de gedachte van Barthes, van daarnet, zou je kunnen uitleggen waarom de stem Gods stem niet is. Carson schrijft dat de stem het uitroept door het hele oude testament – in een boek, in een plaats waar elke oorsprong al vernietigd is, of het nu God is of een profeet, een heiden of een vreemdeling.

‘Wie ben je’ – het is een vraag die voor je wegvlucht. Omdat, zodra je hem begint te beantwoorden, het die andere geworden is: ‘wie ben ik’.

‘Jij’ blijft altijd op afstand.

 

Sometime this year I found this little 'tree' to be trow away because it was completely dry. But before I threw it way I thought what could I do with it to not let him die without him having one more purpous. Than the thought came to my mind: let's burn him and take photos — that should be fun! And it was. I took some series of shots while he was burning. It was really fun! Now I let you judge the Burning.

Beeld: Christoph Spiegl

(Het doet denken aan weer een ander aforisme van Kafka: ‘Nog spelen de jachthonden in de tuin, maar het wild ontvlucht hen niet, hoe zeer het nu al door de bossen jaagt.’ Het wild ontvlucht niet, omdat er nog niet op gejaagd wordt. Het heeft geen zin nu al te rennen. Er is alleen de dreiging. Zo ook bij die vraag wie jij bent, bij dat woord.)

Maar daar ging het ook al vaker over. Over ‘jij’, over die afstand en God. Over het verlangen dat daarachter schuilt (dat altijd nog niet begonnen is met jagen) – zoals dat schuilt achter jeugd, liefde, afwezigheid, rouw, al die bossen die in elkaar overliepen.

Waar het nog niet over ging, wat telkens in het overdenken achterwege bleef – waarover je het misschien had willen hebben – was nabijheid.

*

Carsons gedicht doet denken aan het verhaal van Mozes en de brandende doornstruik. Nadat hij gevlucht is uit Egypte, weg van zijn volk en van de onderdrukkers van zijn volk (waar hij deel van dacht uit te maken) verschijnt hem een engel:

En de Engel van de HEERE verscheen hem in een vuurvlam uit het midden van een doornstruik. Hij keek toe, en zie, de doornstruik brandde in het vuur, maar de doornstruik werd niet verteerd. Mozes zei: Laat ik nu naar dat indrukwekkende verschijnsel gaan kijken, waarom de doornstruik niet verbrandt. Toen de HEERE zag dat hij ging kijken, riep God tot hem uit het midden van de doornstruik en zei: Mozes, Mozes!

Een soort omkering van net: het is een engel die verschijnt, maar God die roept, beiden vanuit dezelfde plaats. Roept God bij monde van het vuur?

Het is dit verhaal waarin God aan Mozes zijn naam verteld: ‘ik ben die ik ben’.

Daarin zit misschien een manier waarop je het ten slotte nog over die nabijheid zou kunnen hebben. Want als de oorsprong van elke spreker wordt uitgewist in het spreken, als wie er aan het woord is in het woord niet behouden blijft, dan is nabijheid misschien wat we vinden in het hart van die naam.

Ik bedoel dit: als we nooit zeker kunnen weten wie er aan het woord is, dan is het maar de vraag of in ‘ik ben die ik ben’ de eerste en de tweede ‘ik’ dezelfde zijn. Of die zin door maar één iemand tegelijkertijd uitgesproken wordt.

*

Een kleine vorm van genade, dan, aan het eind van al dat denken over verlangen. ‘Jij’ blijft op afstand, ‘ik’ blijf dichtbij. Als je dat woord, ik, niet verwart met jezelf, dan past daar misschien nog een ander bij in.

Op die manier zou je – om op de allereerste vraag die langskwam terug te komen – kunnen verlangen zonder dat het een ‘probleem’ wordt om ‘op te lossen’. Door te betalen met een blijvende twijfel: wie verlangt wie? Alleen door te blijven verlangen, zou je dan bij elkaar kunnen zijn. Nabijheid is niet de voltooiing van een afstand, niet de overbrugging. Nabijheid is die twijfel aan welke kant van de afstand jij staat.

Want zolang die twijfel blijft, bestaat de mogelijkheid dat je aan dezelfde kant staat. Dat je elkaar nabij bent, dat je samenvalt in een ‘ik ben die ik ben’, een bijna onherkenbaar klein verschil, waar je in opgaat, waar je in verdwijnt.



Mail

Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan