Asset 14

Wie jij bent

Roelof ten Napel was acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkende hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag het laatste deel, over jij en ik.

Het is, als je iets zegt of gezegd hebt, nooit zonder meer duidelijk wie er aan het woord is. Dat schrijft Roland Barthes in 1967 al, hij citeert in La mort de l’auteur een zin uit een verhaal van Honoré de Balzac en vraagt: wie is er aan het woord? Is het de ik-figuur, is het Balzac, is het een universele wijsheid? ‘Het zal voor altijd onmogelijk blijven dat te weten, om de goede reden dat het schrijven de vernietiging is van elke stem, van elke oorsprong.’

Het is misschien ook moeilijk te weten wanneer je aan het woord bent, als je aan het woord bent, omdat je zo vlug vergeet waar je ideeën vandaan komen, wat je onthouden hebt van wat er tegen je gezegd werd. Wie je aan het herhalen bent, wanneer je denkt te zeggen wat je inmiddels zelf weet.

Om toch een poging te doen, tot nu toe kwamen er zinnen, al dan niet direct, uit Rebecca Solnits A Field Guide to Getting Lost en The Faraway Nearby (in ‘Arcade’); Simone Weils Le pensanteur et la grâce, Menno Wigmans Slordig met geluk en Gaston Bachelards La psychanalyse du feu (in ‘Prometheus-complex’); Shakespeare’s Macbeth (in ‘Out, out, brief candle!’); uit Rainer Maria Rilkes Duineser Elegien, Sappho’s fragmenten (langs de vertaling van Anne Carsons in If not, Winter) en Anne Carsons Eros the Bittersweet (in ‘Hier, um zu sagen’); uit Franz Kafka’s Zürau-aforismen en opnieuw Weils La pensanteur et la grâce (in ‘Marmergod’); uit Roland Barthes’ Rouwdagboek en Anne Carsons NOX (in ‘Iemand die vraagt’).

Als er in ‘Blindheid’ mensen herhaald worden, ben ik me daar niet van bewust.

*

Je zou nu bijna moeten zwijgen (een bibliografie zit meestal aan het einde).
Nog even, dan.

In haar bundel Short Talks heeft Anne Carson dit gedicht opgenomen:

Short Talk On Who You Are
I want to know who you are. People talk about a voice calling in the wilderness. All through the Old Testament a voice, which is not the voice of God but which knows what is on God’s mind, is crying out. While I am waiting, you could do me a favour. Who are you?

Met de gedachte van Barthes, van daarnet, zou je kunnen uitleggen waarom de stem Gods stem niet is. Carson schrijft dat de stem het uitroept door het hele oude testament – in een boek, in een plaats waar elke oorsprong al vernietigd is, of het nu God is of een profeet, een heiden of een vreemdeling.

‘Wie ben je’ – het is een vraag die voor je wegvlucht. Omdat, zodra je hem begint te beantwoorden, het die andere geworden is: ‘wie ben ik’.

‘Jij’ blijft altijd op afstand.

 

Sometime this year I found this little 'tree' to be trow away because it was completely dry. But before I threw it way I thought what could I do with it to not let him die without him having one more purpous. Than the thought came to my mind: let's burn him and take photos — that should be fun! And it was. I took some series of shots while he was burning. It was really fun! Now I let you judge the Burning.

Beeld: Christoph Spiegl

(Het doet denken aan weer een ander aforisme van Kafka: ‘Nog spelen de jachthonden in de tuin, maar het wild ontvlucht hen niet, hoe zeer het nu al door de bossen jaagt.’ Het wild ontvlucht niet, omdat er nog niet op gejaagd wordt. Het heeft geen zin nu al te rennen. Er is alleen de dreiging. Zo ook bij die vraag wie jij bent, bij dat woord.)

Maar daar ging het ook al vaker over. Over ‘jij’, over die afstand en God. Over het verlangen dat daarachter schuilt (dat altijd nog niet begonnen is met jagen) – zoals dat schuilt achter jeugd, liefde, afwezigheid, rouw, al die bossen die in elkaar overliepen.

Waar het nog niet over ging, wat telkens in het overdenken achterwege bleef – waarover je het misschien had willen hebben – was nabijheid.

*

Carsons gedicht doet denken aan het verhaal van Mozes en de brandende doornstruik. Nadat hij gevlucht is uit Egypte, weg van zijn volk en van de onderdrukkers van zijn volk (waar hij deel van dacht uit te maken) verschijnt hem een engel:

En de Engel van de HEERE verscheen hem in een vuurvlam uit het midden van een doornstruik. Hij keek toe, en zie, de doornstruik brandde in het vuur, maar de doornstruik werd niet verteerd. Mozes zei: Laat ik nu naar dat indrukwekkende verschijnsel gaan kijken, waarom de doornstruik niet verbrandt. Toen de HEERE zag dat hij ging kijken, riep God tot hem uit het midden van de doornstruik en zei: Mozes, Mozes!

Een soort omkering van net: het is een engel die verschijnt, maar God die roept, beiden vanuit dezelfde plaats. Roept God bij monde van het vuur?

Het is dit verhaal waarin God aan Mozes zijn naam verteld: ‘ik ben die ik ben’.

Daarin zit misschien een manier waarop je het ten slotte nog over die nabijheid zou kunnen hebben. Want als de oorsprong van elke spreker wordt uitgewist in het spreken, als wie er aan het woord is in het woord niet behouden blijft, dan is nabijheid misschien wat we vinden in het hart van die naam.

Ik bedoel dit: als we nooit zeker kunnen weten wie er aan het woord is, dan is het maar de vraag of in ‘ik ben die ik ben’ de eerste en de tweede ‘ik’ dezelfde zijn. Of die zin door maar één iemand tegelijkertijd uitgesproken wordt.

*

Een kleine vorm van genade, dan, aan het eind van al dat denken over verlangen. ‘Jij’ blijft op afstand, ‘ik’ blijf dichtbij. Als je dat woord, ik, niet verwart met jezelf, dan past daar misschien nog een ander bij in.

Op die manier zou je – om op de allereerste vraag die langskwam terug te komen – kunnen verlangen zonder dat het een ‘probleem’ wordt om ‘op te lossen’. Door te betalen met een blijvende twijfel: wie verlangt wie? Alleen door te blijven verlangen, zou je dan bij elkaar kunnen zijn. Nabijheid is niet de voltooiing van een afstand, niet de overbrugging. Nabijheid is die twijfel aan welke kant van de afstand jij staat.

Want zolang die twijfel blijft, bestaat de mogelijkheid dat je aan dezelfde kant staat. Dat je elkaar nabij bent, dat je samenvalt in een ‘ik ben die ik ben’, een bijna onherkenbaar klein verschil, waar je in opgaat, waar je in verdwijnt.



Mail

Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan