Asset 14

Wie jij bent

Roelof ten Napel was acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkende hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag het laatste deel, over jij en ik.

Het is, als je iets zegt of gezegd hebt, nooit zonder meer duidelijk wie er aan het woord is. Dat schrijft Roland Barthes in 1967 al, hij citeert in La mort de l’auteur een zin uit een verhaal van Honoré de Balzac en vraagt: wie is er aan het woord? Is het de ik-figuur, is het Balzac, is het een universele wijsheid? ‘Het zal voor altijd onmogelijk blijven dat te weten, om de goede reden dat het schrijven de vernietiging is van elke stem, van elke oorsprong.’

Het is misschien ook moeilijk te weten wanneer je aan het woord bent, als je aan het woord bent, omdat je zo vlug vergeet waar je ideeën vandaan komen, wat je onthouden hebt van wat er tegen je gezegd werd. Wie je aan het herhalen bent, wanneer je denkt te zeggen wat je inmiddels zelf weet.

Om toch een poging te doen, tot nu toe kwamen er zinnen, al dan niet direct, uit Rebecca Solnits A Field Guide to Getting Lost en The Faraway Nearby (in ‘Arcade’); Simone Weils Le pensanteur et la grâce, Menno Wigmans Slordig met geluk en Gaston Bachelards La psychanalyse du feu (in ‘Prometheus-complex’); Shakespeare’s Macbeth (in ‘Out, out, brief candle!’); uit Rainer Maria Rilkes Duineser Elegien, Sappho’s fragmenten (langs de vertaling van Anne Carsons in If not, Winter) en Anne Carsons Eros the Bittersweet (in ‘Hier, um zu sagen’); uit Franz Kafka’s Zürau-aforismen en opnieuw Weils La pensanteur et la grâce (in ‘Marmergod’); uit Roland Barthes’ Rouwdagboek en Anne Carsons NOX (in ‘Iemand die vraagt’).

Als er in ‘Blindheid’ mensen herhaald worden, ben ik me daar niet van bewust.

*

Je zou nu bijna moeten zwijgen (een bibliografie zit meestal aan het einde).
Nog even, dan.

In haar bundel Short Talks heeft Anne Carson dit gedicht opgenomen:

Short Talk On Who You Are
I want to know who you are. People talk about a voice calling in the wilderness. All through the Old Testament a voice, which is not the voice of God but which knows what is on God’s mind, is crying out. While I am waiting, you could do me a favour. Who are you?

Met de gedachte van Barthes, van daarnet, zou je kunnen uitleggen waarom de stem Gods stem niet is. Carson schrijft dat de stem het uitroept door het hele oude testament – in een boek, in een plaats waar elke oorsprong al vernietigd is, of het nu God is of een profeet, een heiden of een vreemdeling.

‘Wie ben je’ – het is een vraag die voor je wegvlucht. Omdat, zodra je hem begint te beantwoorden, het die andere geworden is: ‘wie ben ik’.

‘Jij’ blijft altijd op afstand.

 

Sometime this year I found this little 'tree' to be trow away because it was completely dry. But before I threw it way I thought what could I do with it to not let him die without him having one more purpous. Than the thought came to my mind: let's burn him and take photos — that should be fun! And it was. I took some series of shots while he was burning. It was really fun! Now I let you judge the Burning.

Beeld: Christoph Spiegl

(Het doet denken aan weer een ander aforisme van Kafka: ‘Nog spelen de jachthonden in de tuin, maar het wild ontvlucht hen niet, hoe zeer het nu al door de bossen jaagt.’ Het wild ontvlucht niet, omdat er nog niet op gejaagd wordt. Het heeft geen zin nu al te rennen. Er is alleen de dreiging. Zo ook bij die vraag wie jij bent, bij dat woord.)

Maar daar ging het ook al vaker over. Over ‘jij’, over die afstand en God. Over het verlangen dat daarachter schuilt (dat altijd nog niet begonnen is met jagen) – zoals dat schuilt achter jeugd, liefde, afwezigheid, rouw, al die bossen die in elkaar overliepen.

Waar het nog niet over ging, wat telkens in het overdenken achterwege bleef – waarover je het misschien had willen hebben – was nabijheid.

*

Carsons gedicht doet denken aan het verhaal van Mozes en de brandende doornstruik. Nadat hij gevlucht is uit Egypte, weg van zijn volk en van de onderdrukkers van zijn volk (waar hij deel van dacht uit te maken) verschijnt hem een engel:

En de Engel van de HEERE verscheen hem in een vuurvlam uit het midden van een doornstruik. Hij keek toe, en zie, de doornstruik brandde in het vuur, maar de doornstruik werd niet verteerd. Mozes zei: Laat ik nu naar dat indrukwekkende verschijnsel gaan kijken, waarom de doornstruik niet verbrandt. Toen de HEERE zag dat hij ging kijken, riep God tot hem uit het midden van de doornstruik en zei: Mozes, Mozes!

Een soort omkering van net: het is een engel die verschijnt, maar God die roept, beiden vanuit dezelfde plaats. Roept God bij monde van het vuur?

Het is dit verhaal waarin God aan Mozes zijn naam verteld: ‘ik ben die ik ben’.

Daarin zit misschien een manier waarop je het ten slotte nog over die nabijheid zou kunnen hebben. Want als de oorsprong van elke spreker wordt uitgewist in het spreken, als wie er aan het woord is in het woord niet behouden blijft, dan is nabijheid misschien wat we vinden in het hart van die naam.

Ik bedoel dit: als we nooit zeker kunnen weten wie er aan het woord is, dan is het maar de vraag of in ‘ik ben die ik ben’ de eerste en de tweede ‘ik’ dezelfde zijn. Of die zin door maar één iemand tegelijkertijd uitgesproken wordt.

*

Een kleine vorm van genade, dan, aan het eind van al dat denken over verlangen. ‘Jij’ blijft op afstand, ‘ik’ blijf dichtbij. Als je dat woord, ik, niet verwart met jezelf, dan past daar misschien nog een ander bij in.

Op die manier zou je – om op de allereerste vraag die langskwam terug te komen – kunnen verlangen zonder dat het een ‘probleem’ wordt om ‘op te lossen’. Door te betalen met een blijvende twijfel: wie verlangt wie? Alleen door te blijven verlangen, zou je dan bij elkaar kunnen zijn. Nabijheid is niet de voltooiing van een afstand, niet de overbrugging. Nabijheid is die twijfel aan welke kant van de afstand jij staat.

Want zolang die twijfel blijft, bestaat de mogelijkheid dat je aan dezelfde kant staat. Dat je elkaar nabij bent, dat je samenvalt in een ‘ik ben die ik ben’, een bijna onherkenbaar klein verschil, waar je in opgaat, waar je in verdwijnt.



Mail

Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer

Nieuws in beeld: Vogelgriep grijpt om zich heen

Vogelgriep grijpt om zich heen

Langs de Groningse Waddenkust zijn honderden vogels aangespoeld, die waarschijnlijk zijn geveld door de vogelgriep. Illustrator Aida de Jong brengt het lugubere nieuws in beeld. Lees meer

Leven in een grijs gebied

Leven in een grijs gebied

Wat gebeurt er met je zelfbeeld als je chronisch ziek wordt? Accepteer je de ziekte als een deel van jezelf, of blijf je uitkijken naar de dag waarop je genezen bent? Lees meer

 Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Digikunst spuwt broeikasgassen in de cloud

Het maken van de digitale kunstwerken kost ‘kolossale hoeveelheden’ rekenkracht van computers, aldus the New York Times. Lees meer

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

Nederland is boos. Waarom Jesse niet?

De nieuwste verkiezingen lieten ons weer eens zien hoe Nederland aan het afglijden is naar het rechtereinde van de politiek. Hoe kan dat? Is het niet tijd dat links even boos wordt als Wilders en Baudet? Lees meer

Gezien door een kunstwerk

Gezien door een kunstwerk

Doordat fysieke kunstexposities bijna nergens georganiseerd worden, zoeken kunstinstellingen andere wegen om hun werk ten toon te spreiden. Caecilia Rasch mist de ontmoeting met het kunstwerk, en vooral: erdoor gezien worden. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Kolen en olie zwaaien ook in Nederland met de scepter 

Wanneer grote bedrijven landen uit het Globale Zuiden in een economische wurggreep houden, knijpt Nederland een oogje toe. Maar ons land is evengoed overgeleverd aan de wensen van grote bedrijven. Lees meer