nieuwsbrief
Asset 14

Iemand die vraagt

Roelof ten Napel is acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkent hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag deel zeven, over rouw.

Mail

Ik dacht laatst (weer) aan rouw. Ik beeldde het me in als omgekeerd verlangen: niet iets dat je voor je ziet, maar iets dat je inmiddels niet meer voor je ziet, dat je niet na wilt jagen maar waarvan je zou willen dat het terugkwam, als zichzelf. Je kunt niet ophouden met malen, maar beseft dat je met elke herhaalde herinnering dat wat je verloor alleen maar verder weg brengt.

Niet dat je dat voorkomen kunt – tijd gaat door – maar het gevoel dat je daar actief aan deelneemt, het doorgaan, dat kan je dwars gaan zitten. Roland Barthes schrijft in de aantekeningen die hij maakt direct na het sterven van zijn moeder dat het hem met name zwaar valt dat het hem lukt om door te leven – het besef dat zijn moeder, dus, niet alles voor hem is. Dat er leven is naast haar. Na haar.

Ook schrijft hij dat de verlangens die hij had, voor ze stierf, niet meer vervuld kunnen worden, omdat dat zou betekenen dat haar dood de vervulling toestaat. Als een soort risico: als nu een verlangen nog vervuld zou worden, kan dat ook komen door haar dood, kan het zijn dat hij, met terugwerkende kracht, haar sterven verlangde. Maar dat nooit – hij moet dus wachten op nieuwe verlangens, schrijft hij.

Een paar dagen later typeert hij zijn rouw als rouw om de liefdevolle relatie, rouw die plaatsvindt in de woorden die in hem opkomen, woorden van liefde. Hij zet het af tegen een rouwen door het ‘organiseren van een leven’, zoals het verzamelen van spullen – van foto’s, ansichtkaarten, een rouwen dat alles verzamelt en samenbrengt in een boek, een voorwerp.

Dat andere – dat rouwen door spullen – zien we misschien juist bij Anne Carson, die na de dood van haar broer (die ze al jaren niet had gezien of gesproken) NOX maakte – een soort elegie in de vorm van een collage (eigen teksten, een brief van hem, foto’s, tekeningen). In het begin ervan zegt ze dat ze haar elegie wilde vullen met ‘light of all kinds’, maar dat de dood haar ‘gierig’ maakt: ‘There is nothing more to be expended on that, we think, he’s dead. Love cannot alter it. Words cannot add to it.’

Het zet haar aan tot het denken over geschiedenis, ze vertelt dat het Engelse woord, ‘history’, afstamt van een Grieks woord voor vragen (ἱστορία, historia). Iemand die naar de dingen vraagt is een historicus. ‘But the asking is not idle’, schrijft Carson. ‘It is when you are asking about something that you realize you yourself have survived it, and so you must carry it, or fashion it into a thing that carries itself.’

Er een ‘ding’ van maken, het dragen – het op die manier organiseren van een leven, op die manier rouwen.

 

Paul_Cézanne_-_The_Magdalen,_or_SorrowBeeld: Paul Cézanne, La Madeleine

Ik vroeg me tijdens het lezen over die houdingen even af welke ik tegenover Wolff aangenomen heb, en besefte pas op de helft van die gedachte dat hij helemaal niet overleden is.

Rouwen en verlangen kunnen wel op elkaar lijken. Het verschil is alleen dat Wolff nog ergens is.

Vandaar dat ik dacht dat het wel op elkaar kan lijken, rouwen en verlangen – want het voelt wel alsof die passages betrekking op me hebben – op hoe het voelt. Het verschil is alleen dat Wolff nog ergens is.

Kan die tweedeling – rouw als het herinneren van karakteristieke woorden en zinnen, rouw als het samenstellen van een object dat je dragen kunt – me dan iets leren over verlangen?

(Als het binnenstebuiten keren van de hele redenering.)

Volgens mij kan ik ze nog bondiger maken, de twee houdingen. Barthes ervaart een herinnering en dus een gemis aan een bepaalde, dagelijkse intimiteit. Carson wil haar rouwen vormgeven, wil een monument oprichten.

Hoe zit dat met verlangen?

Verlangen naar een intimiteit, naar de nabijheid van wat je op afstand ziet – misschien is dat al hoe ik over verlangen dacht. Dat uitstellende van het najagen, waarbij je najaagt dat iets wat altijd op afstand zal blijven dichtbij is.

Maar verlangen als een vormgeven? Het verlangen gebruiken om er iets anders mee te doen. Wat je verlangt ga je niet vervullen (‘Love cannot alter it. Words cannot add to it’). Maar misschien kun je ook van datgene waarnaar je verlangt een object maken dat te dragen is, of dat zichzelf draagt.

Een voorwerp – toepasselijk misschien, omdat het wat je verlangt ook vervangt, iets anders is dat wel dichtbij kan zijn omdat het iets anders is. Iets dat je ervoor werpt. Misschien kan het genoeg zijn – iets vast te houden wat nooit het verlangen zelf was, maar altijd blijft herinneren aan het verlies van wat je verlangde. Een verlies dus van iets dat je nooit werkelijk hebt gehad. Daarom het voorwerp. Bijvoorbeeld een datum, misschien. Om een gebeurtenis mee te nemen – iets wat je niet had maar wat je overkwam, wat al voorbij was voor je het voor de eerste keer terug kon willen.



Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

800 meter jezelf behouden

800 meter jezelf behouden

'In de sportwereld ben je enkel een held als je wint. Semenya’s zwarte, te mannelijke lichaam heeft in de ogen van de atletiekfederatie gefaald.' Lees meer

Nieuws in Beeld: Kamikazeplastics

Kamikaze­plastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen

We laten ons niet sussen

De 35.000 klimaatdemonstranten konden rekenen op een stuk minder steun dan 2500 boeren. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen? Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5