Asset 14

Iemand die vraagt

Roelof ten Napel is acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkent hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag deel zeven, over rouw.

Ik dacht laatst (weer) aan rouw. Ik beeldde het me in als omgekeerd verlangen: niet iets dat je voor je ziet, maar iets dat je inmiddels niet meer voor je ziet, dat je niet na wilt jagen maar waarvan je zou willen dat het terugkwam, als zichzelf. Je kunt niet ophouden met malen, maar beseft dat je met elke herhaalde herinnering dat wat je verloor alleen maar verder weg brengt.

Niet dat je dat voorkomen kunt – tijd gaat door – maar het gevoel dat je daar actief aan deelneemt, het doorgaan, dat kan je dwars gaan zitten. Roland Barthes schrijft in de aantekeningen die hij maakt direct na het sterven van zijn moeder dat het hem met name zwaar valt dat het hem lukt om door te leven – het besef dat zijn moeder, dus, niet alles voor hem is. Dat er leven is naast haar. Na haar.

Ook schrijft hij dat de verlangens die hij had, voor ze stierf, niet meer vervuld kunnen worden, omdat dat zou betekenen dat haar dood de vervulling toestaat. Als een soort risico: als nu een verlangen nog vervuld zou worden, kan dat ook komen door haar dood, kan het zijn dat hij, met terugwerkende kracht, haar sterven verlangde. Maar dat nooit – hij moet dus wachten op nieuwe verlangens, schrijft hij.

Een paar dagen later typeert hij zijn rouw als rouw om de liefdevolle relatie, rouw die plaatsvindt in de woorden die in hem opkomen, woorden van liefde. Hij zet het af tegen een rouwen door het ‘organiseren van een leven’, zoals het verzamelen van spullen – van foto’s, ansichtkaarten, een rouwen dat alles verzamelt en samenbrengt in een boek, een voorwerp.

Dat andere – dat rouwen door spullen – zien we misschien juist bij Anne Carson, die na de dood van haar broer (die ze al jaren niet had gezien of gesproken) NOX maakte – een soort elegie in de vorm van een collage (eigen teksten, een brief van hem, foto’s, tekeningen). In het begin ervan zegt ze dat ze haar elegie wilde vullen met ‘light of all kinds’, maar dat de dood haar ‘gierig’ maakt: ‘There is nothing more to be expended on that, we think, he’s dead. Love cannot alter it. Words cannot add to it.’

Het zet haar aan tot het denken over geschiedenis, ze vertelt dat het Engelse woord, ‘history’, afstamt van een Grieks woord voor vragen (ἱστορία, historia). Iemand die naar de dingen vraagt is een historicus. ‘But the asking is not idle’, schrijft Carson. ‘It is when you are asking about something that you realize you yourself have survived it, and so you must carry it, or fashion it into a thing that carries itself.’

Er een ‘ding’ van maken, het dragen – het op die manier organiseren van een leven, op die manier rouwen.

 

Paul_Cézanne_-_The_Magdalen,_or_SorrowBeeld: Paul Cézanne, La Madeleine

Ik vroeg me tijdens het lezen over die houdingen even af welke ik tegenover Wolff aangenomen heb, en besefte pas op de helft van die gedachte dat hij helemaal niet overleden is.

Rouwen en verlangen kunnen wel op elkaar lijken. Het verschil is alleen dat Wolff nog ergens is.

Vandaar dat ik dacht dat het wel op elkaar kan lijken, rouwen en verlangen – want het voelt wel alsof die passages betrekking op me hebben – op hoe het voelt. Het verschil is alleen dat Wolff nog ergens is.

Kan die tweedeling – rouw als het herinneren van karakteristieke woorden en zinnen, rouw als het samenstellen van een object dat je dragen kunt – me dan iets leren over verlangen?

(Als het binnenstebuiten keren van de hele redenering.)

Volgens mij kan ik ze nog bondiger maken, de twee houdingen. Barthes ervaart een herinnering en dus een gemis aan een bepaalde, dagelijkse intimiteit. Carson wil haar rouwen vormgeven, wil een monument oprichten.

Hoe zit dat met verlangen?

Verlangen naar een intimiteit, naar de nabijheid van wat je op afstand ziet – misschien is dat al hoe ik over verlangen dacht. Dat uitstellende van het najagen, waarbij je najaagt dat iets wat altijd op afstand zal blijven dichtbij is.

Maar verlangen als een vormgeven? Het verlangen gebruiken om er iets anders mee te doen. Wat je verlangt ga je niet vervullen (‘Love cannot alter it. Words cannot add to it’). Maar misschien kun je ook van datgene waarnaar je verlangt een object maken dat te dragen is, of dat zichzelf draagt.

Een voorwerp – toepasselijk misschien, omdat het wat je verlangt ook vervangt, iets anders is dat wel dichtbij kan zijn omdat het iets anders is. Iets dat je ervoor werpt. Misschien kan het genoeg zijn – iets vast te houden wat nooit het verlangen zelf was, maar altijd blijft herinneren aan het verlies van wat je verlangde. Een verlies dus van iets dat je nooit werkelijk hebt gehad. Daarom het voorwerp. Bijvoorbeeld een datum, misschien. Om een gebeurtenis mee te nemen – iets wat je niet had maar wat je overkwam, wat al voorbij was voor je het voor de eerste keer terug kon willen.



Mail

Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
 'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

'Zijn we al thuis?' vragen 14.000 vluchtelingen in Nederland

Maar liefst 14.000 asielaanvragen zouden nog voor het eind van 2020 behandeld moeten zijn, zo is de doelstelling van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Lees meer

Nostalgische saus

Nostalgische saus

Onze maatschappij kent momenteel veel nostalgische oplevingen. Kunstenaar Sandra Mackus betrapt zichzelf erop dat ze in haar werk ook met het verlangen naar vroeger speelt. Hoe blijft ze authentiek en oprecht? Haar recept is verbluffend simpel. Lees meer

Heimwee in het Heilig Land - een triptiek 1

Heimwee in het Heilig Land

Lies Defever passeerde de muur tussen Israël en Palestina, en ontmoette twee volken met heimwee naar de toekomst. Lees meer

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Over nostalgie en camp - smijt je waardeloze parels uit het raam

Wat hebben nostalgie en camp met elkaar van doen? Rijk Kistemaker kwam erachter dat deze twee fenomenen nauwer verbonden zijn dan we in eerste instantie misschien denken. Een essay over de troost van het abjecte en de overdaad, van schorseneren en Meryl Streep, van de glitters en parels in een gezamenlijke queercultuur. Lees meer

Automatische concepten 44

Op weg naar andere relatie- en woonvormen

Een romantische relatie die niet wordt getypeerd door exclusiviteit of samenwonen, wordt opeens een vrije ruimte om op onderzoek te gaan en zelf te creëren, aldus Babet te Winkel. Lees meer

Filmtrialoog: De Beentjes van Sint Hildegaard

De Beentjes van Sint Hildegard

Onze redacteurs zagen het speelfilmdebuut van Herman Finkers als acteur en scenarist, een sympathiek liefdesverhaal dat desalniettemin de nodige pijn niet schuwt. Lees meer

 Eet je bord leeg!

Eet je bord leeg!

De Chinese president Xi Jinping heeft de aanval geopend op voedselverspilling in zijn land. Lees meer

 Geef mij mijn (waan)zin

Geef mij mijn (waan)zin

Illustrator Rueben Millenaar ziet het kookpunt van de onvrede om de coronamaatregelen steeds dichterbij komen. Lees meer

Tempo Doeloe -

Tempo Doeloe - Verbonden met een omstreden verleden

De jaarlijkse herdenking van de capitulatie van Japan in 1945 roept bij Vivian Mac Gillavry gemengde gevoelens op. Als tweede generatie oorlogsslachtoffer groeide ze op met nostalgische verhalen over Tempo Doeloe, maar vindt ze de steeds luider klinkende kritiek op het koloniale verleden terecht. Een essay over het omgaan met een koloniaal verleden in je familie, verbintenis voelen en je eigen gedachten daarover vormen. Lees meer

 Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Eén televisiedoorbraak, alstublieft

Realityknaller Big Brother komt terug, en er is beslist geen tekort aan aanmeldingen. Lees meer

Filmtrialoog: Der Fall Collini

Der Fall Collini

Redacteurs Ruby Sanders, Rosanna Baas en Oscar Spaans togen naar de bioscoop om Der Fall Collini te zien, een rechtbankthriller met een verrassende inkijk op een onderbelicht stukje naoorlogse geschiedenis. Lees meer

Op de corona-top waande Rutte zich in zijn eigen sprookje

Op de corona-top geloofde alleen Rutte zijn eigen sprookje

Onder het mom van solidariteit probeerde onze premier destructief neoliberalisme te exporteren. Daarmee schiet hij Nederland alleen maar in de voet. Lees meer

 Flierefluiters op tournee

Flierefluiters op tournee

Waarschijnlijk pikten de vogeltjes het lied op tijdens het overwinteren in nabijheid van hun soortgenoten uit het westen. Maar waarom nou juist déze hit het goed doet? Dat blijft voorlopig waarschijnlijk een raadsel. Lees meer

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Ecce homo. Een warme Zomergasten met Nazmiye Oral

Als we gisteravond íets van Nazmiye Oral leerden, dan is het wel hoe belangrijk het is om de ruimte die we hebben gewonnen aan anderen door te geven. Lees meer

 Een kosmische estafette

Een kosmische estafette

Maar liefst vier verschillende robots zullen de buisjes als een estafette op tientallen miljoenen kilometers van de aarde aan elkaar doorgeven. Lees meer

Micha's Muur

Micha's Muur

Gijs van Maanen bezocht Micha Wertheims voorstelling 'Voor alle duidelijkheid' en constateerde dat die stond als een huis. Maar juist een scheurtje in een van de muren had de verbeelding van het publiek kunnen prikkelen, betoogt hij. Lees meer

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Strafpleiter Inez Weski gaat vrijuit in Zomergasten

Inez Weski bleek een intelligente, doordachte gast die uitspraken doet over de condition humaine, maar ook wantrouwig is tegenover de mensheid. Lees meer

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Bij Typhoon was geen vleugje ironie te bekennen

Typhoon bleek een meer dan vriendelijke eerste Zomergast; vrolijk en inspirerend genoeg om Janine Abbring een lesje ‘wokeness voor beginners’ te geven. Maar vliegt de tijd voorbij terwijl je kijkt? Dat niet. Lees meer

 Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

Had ik al verteld hoe onderdrukt ík ben?

"Als gevolg van het optreden van radicale groepen die (institutioneel) racisme zeggen te willen bestrijden, komt de vrijheid van meningsuiting onder druk te staan", ondertekenden onder anderen Zihni Özdil, Jan Roos en Geerten Waling. Ook de namen van niet minder dan twaalf Forum-vertegenwoordigers staan onder de brief. Lees meer

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers 1

De rollen omgedraaid - kijken naar kunstkijkers

Wanneer een bezoeker in een museum bij een kunstwerk net wat langer dan de gemiddelde dertig seconden blijft staan, zou Vivian Mac Gillavry diegene het liefst het hemd van het lijf vragen. Om zo min mogelijk mensen lastig te vallen, bedacht ze een undercoveroperatie. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan