Asset 14

Wat dondert het of fossiele subsidies ‘echte subsidies’ zijn?

Wat dondert het of fossiele subsidies ‘echt subsidies zijn’?

37,5 miljard geeft de Nederlandse staat jaarlijks uit aan ‘fossiele subsidies’, aldus berekeningen die deze week werden gepubliceerd. Behalve verontwaardiging over de hoogte van dat cijfer zag Marte Hoogenboom ook een heilloze discussie over de term ‘subsidies’. ‘De grootste catastrofe in de geschiedenis van de mensheid is niet het moment voor afleidingsmanoeuvres.’

‘De banners moeten weer overgeschilderd worden’, schreef woordvoerder en boegbeeld van Extinction Rebellion (XR) Lucas Winnips maandagochtend op X/Twitter. Een drietal organisaties publiceerde die ochtend een nieuw onderzoek waaruit bleek dat de Nederlandse staat jaarlijks niet minder dan 37,5 miljard aan ‘fossiele subsidies’ verstrekt, grotendeels in de vorm van belastingvoordelen voor industriële reuzen. Om de overheid te dwingen te stoppen met zulke subsidies, wil Winnips vanaf zaterdag permanent de A12 in Den Haag blokkeren, samen met minstens tienduizend anderen. Zou de regering daar gehoor aan geven, dan zou Nederland in één klap zijn klimaatdoelen voor 2030 kunnen halen, denkt Milieudefensie, een van de opdrachtgevers voor het onderzoek en een van de ruim 170 organisaties die de blokkade steunen.

De cijfers over fossiele subsidies stijgen zo mogelijk nog sneller dan de zeespiegel

Het is niet voor het eerst dat onderzoekers uitzoeken hoeveel belastingvoordelen de Nederlandse staat aan de fossiele industrie geeft. De uitkomsten stijgen zo mogelijk nog sneller dan de zeespiegel: in 2019 sprak het kabinet nog van 4,5 miljard (met als kanttekening dat het een conservatieve schatting was), twee jaar later sprak XR zelf van 17,2 miljard (berekening door een oud-Europarlementariër), deze zomer van 30 miljard (nieuwe berekening, zelfde oud-Parlementariër) en nu dus 37,5 miljard. Minister Jetten van Economische Zaken en Klimaat (EZK) spreekt de cijfers niet tegen en zegt op Prinsjesdag met een eigen berekening te komen.

Gifgroen en Shell-geel

Minder koelbloedig dan Winnips en Jetten reageerde VVD-Tweede Kamerlid Silvio Erkens, woordvoerder Energie en Klimaat namens zijn partij. Al was het niet de inhoud van het rapport die hem dwarszat. Erkens ergerde zich gifgroen en Shell-geel aan het achteloze gebruik van het woord ‘subsidies’ in het rapport en in de media. ‘Verbazingwekkend’, noemde hij het op X/Twitter.

Volgens Erkens zou er nauwelijks sprake zijn van echte subsidies, wel van ‘fiscale vrijstellingen of lagere belastingtarieven’, die in het leven zouden zijn geroepen om Nederlandse bedrijven te kunnen laten concurreren met het buitenland. (In elke VVD’er schuilt immers een vestigingsklimaatactivist. Oud grapje.) Verderop in zijn ‘uhm, actually…’-betoog stelt Erkens dat de focus zou moeten liggen op CO2-reductie, en dat een discussie over fossiele subsidies zou ‘vastlopen’.

Het IMF spreekt van 7 biljoen dollar per jaar aan – jawel – fossiele subsidies

Ook Nu.nl dook in de vraag of fossiele subsidies ‘echt subsidies’ zijn. De redacteur vond van niet: subsidies krijg je namelijk van tevoren, bijvoorbeeld voor je elektrische auto of je zonnepanelen, en in het geval van fossiele subsidies zou het gaan om ‘indirecte financiële voordelen’. Van de zucht die ik sloeg had je een klein windmolenpark draaiende kunnen houden.

200 duizend dollar per seconde

Valt er dan geen discussie te voeren over de vraag of je de forse belastingvoordelen, die het Rijk aan fossiele reuzen geeft, ‘subsidies’ kunt noemen? Zeker wel, en dat is gelukkig zelfs al voor ons gedaan door de Wereldhandelsorganisatie (WTO), in samenwerking met het VN-Milieuprogramma. De WTO hanteert een definitie van subsidies waarin ‘misgelopen belastinginkomsten’ als een expliciet voorbeeld worden genoemd. De onderzoekers van het rapport van 4 september hebben die definitie losgelaten op de Nederlandse situatie en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat hanteert voor haar Prinsjesdag-berekening dezelfde definitie.

In vrijwel elke publicatie over het rapport werd uitgelegd wat werd verstaan onder ‘subsidies’

Ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF), zeg maar het Vaticaan voor VVD’ers, stelde eind augustus in een rapport dat overheden wereldwijd jaarlijks 7 biljoen dollar (ruim 200 duizend dollar per seconde) uitgeven aan – jawel – fossiele subsidies. In haar rapport noemt het IMF het rekenen van minder btw over fossiele brandstoffen een ‘impliciete subsidie’, die niet mag worden genegeerd in een berekening van de kosten van de fossiele economie. De auteurs schrijven er zelfs achteraan dat de environmental costs – de prijs die het klimaat voor onze energie betaalt – minstens zo wezenlijk zijn als de materiële kosten van grondstoffen en aanvoer.

Afleidingsmanoeuvre

Je kunt natuurlijk denken: één X’er/Twitteraar die moeilijk doet over een term, waarom daar zo over vallen, ook al is hij toevallig Kamerlid. Maar Erkens’ pleidooi voor ‘zorgvuldig taalgebruik’ in het gesprek over de klimaatcrisis staat voor meer. Het lijkt me namelijk onwaarschijnlijk dat Erkens écht denkt dat de WTO, de VN, het IMF, het ministerie van EZK en gerenommeerde economen achteloos omspringen met de term ‘fossiele subsidie’. Ook journalisten deden hun plicht: vrijwel elke publicatie en uitzending die over het rapport van 4 september verscheen, legde bondig en duidelijk uit wat in het onderzoek werd verstaan onder ‘subsidies’. Als woordvoerder Energie en Klimaat moet Erkens die artikelen onder ogen hebben gekregen.

Een discussie over de term ‘subsidies’ lokt gesprekspartners in een heilloos achterhoedegevecht

Dat gekozen volksvertegenwoordigers, nota bene woordvoerders van de grootste partij op een thema dat zó urgent is als de klimaatcrisis, ervoor kunnen kiezen om in het gezicht van die crisis een sleetse semantische discussie te voeren, is beangstigend: het doet kwade trouw vermoeden en/of op zijn minst verwijtbare incompetentie (wat zou erger zijn?). Koste wat kost een discussie willen voeren over een term als ‘subsidies’ frustreert het gesprek over de radicale koerswijziging die nodig is om de ergste gevolgen van klimaatontwrichting te beperken, en lokt gesprekspartners in een heilloos achterhoedegevecht. De grootste catastrofe in de geschiedenis van de mensheid is niet het moment voor afleidingsmanoeuvres – als iets anders kan Erkens’ betoog namelijk niet worden geïnterpreteerd.

In zijn draadje roept Erkens ons op ‘bij de feiten te blijven’. Laten we dat doen. Laten we fossiele subsidies noemen wat ze zijn: laten we voortaan spreken van het op onvoorstelbare schaal financieren door overheden van de eerste door mensen aangedreven massa-extinctie in de geschiedenis van de planeet, waarbij inmiddels dagelijks rond de vijftig plant- en diersoorten uitsterven (conservatieve schatting) met een uiteindelijke geschatte uitsterving van tot wel een kwart van alle levenssoorten, het onomkeerbaar onleefbaar maken van volledige ecosystemen, het ontwrichten van gemeenschappen en economieën, het moedwillig verwoesten van de levens van miljoenen mensen, die westerse welvaart met de dood bekopen of noodgedwongen hun heil elders moeten zoeken. Of zeg gewoon subsidies, want dat past aanstaande zaterdag tenminste op een protestbordje.

Beeld: Marek Piwnicki/Unsplash

Mail

Marte Hoogenboom (Amersfoort, 1994 en Amsterdam, 2019) was eindredacteur, toen adjunct-hoofdredacteur, toen hoofdredacteur, toen magazinechef en nu weer eindredacteur bij Hard//hoofd. Tussen het uitstellen door schrijft ze aan haar debuut, dat in 2041 verschijnt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
De schipperende kameleon: zomergast Van der Burg is sociaal voor de mensen, maar liberaal in het beleid

De schipperende kameleon: Zomergast Van der Burg is sociaal voor de mensen, maar liberaal in het beleid

Eric van der Burg was op bezoek bij Zomergasten. Marthe van Bronkhorst geeft in dit artikel haar scherpe analyse op de aflevering. Lees meer

Briefwisseling Ettie en Jochum - Brief 2

Wie wil nou een slachtoffer zijn?

Jochum ontving een brief van Ettie over zijn nooit-verstuurde brief aan zijn jeugdliefde. Ettie vindt dat Jochum de vrijheid van de queeridenteit niet goed beschrijft. Hij besluit Ettie een brief terug te sturen en op haar kritiek in te gaan. Lees meer

Briefwisseling Ettie en Jochum - brief 1

Het privilege van lesbisch-zijn

Een nooit verstuurde brief die door Jochum Veenstra op Hard//Hoofd gepubliceerd werd, begon een eigen leven te krijgen in het hoofd van Ettie, die niet zo goed wist wat ze ervan moest vinden en er toen maar over besloot te schrijven. Het resultaat is een niet-verstuurde brief die ze toch besloot op te sturen. Lees meer

Een kus van een beer

Een kus van een beer

Nick Sens ontmoet een beer in de dierentuin en raakt gefascineerd door deze dieren. Wie of wat ervaren we als we oog in oog met een beer staan? Aan alle wezens van de metamorfose, hier en daarginds (Nastassja Martin) De bruine beer zet twee zware stappen in mijn richting en ik bevries. Het gegil en... Lees meer

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Kijken in de spiegel van de Gendermonologen

Wie zie jij als je in de spiegel kijkt? Voldoe je aan het beeld van ‘de gemiddelde mens’, of niet? Tom Kniesmeijer vraagt zich af waarom afwijken van het gemiddelde zoveel weerzin oproept en of hét gemiddelde wel bestaat. ‘Precies op het gemiddelde past niemand’. Ik sluit mijn ogen en ben terug in de Leidsestraat.... Lees meer

Nieuwe Barbaren 1

Nieuwe Barbaren

Met het essay 'Nieuwe barbaren' over de Kafkaëske, sci-fi serie Severance won Jacob Koolstra in 2024 de Drift Essaywedstrijd. Lees meer

Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Hard//hoofd zoekt vóór 28 juli 2.000 trouwe lezers!

Hard//hoofd verschijnt weer op papier! In ‘Lief kutland’ klinken de begintonen van waaruit vrije utopieën werkelijkheid worden, of waarmee we ongelimiteerd verdriet en woede botvieren op alles wat er misgaat. Fantaseer je met ons mee? Schrijf je vóór 28 juli in voor slechts €2,50 per maand en ontvang ‘Lief kutland’ in september in de brievenbus, inclusief drie Lief kutland-stickers. Veel lees- en plakplezier!

Word trouwe lezer