Asset 14

W.E.B. Du Bois beeldstatistiek tegen racisme

W.E.B. Du Bois beeldstatistiek tegen racisme 6

Klik hier voor grotere versie van de afbeelding hierboven

Tabellen die racistische leugens ontkrachten, grafieken die de opluchting van een bevrijding verbeelden en kaarten waaruit blijkt: ‘Black Lives Matter’. Het klinkt als het werk van een hedendaagse kunstenaar. Toch is mensenrechtenactivist en academicus W.E.B. Du Bois (1868-1963) daar eerder een voorloper van. Voor de wereldtentoonstelling in 1900 in Parijs maakte hij datavisualisaties om korte metten te maken met pseudowetenschappelijk racisme. Josje Kerkhoven bezocht de tentoonstelling en Rueben Millenaar reageerde met een illustratie geheel in de geest van Du Bois.

W.E.B. Du Bois en de werklast van emancipatie

Ruim een eeuw nadat ze voor het eerst werden getoond, hebben de beelden nog altijd grote zeggingskracht. Sommige infographics zijn dan ook wereldberoemd en van grote maatschappelijke betekenis, zoals het zwarte vlak dat het aantal tot slaaf gemaakte Afro-Amerikanen toont dat veel groter is dan het groene deel dat de vrije Zwarte bevolking vertegenwoordigd. Ook zijn er grafieken te zien over educatie, alfabetisme, (soorten) arbeid en werk, grondbezit en populatie.

Zijn gebruik van logica om racisme te ontkrachten is een inspiratiebron en voorbeeld voor antiracistische bewegingen in de 20ste en 21ste eeuw, en bij bezoek aan de tentoonstelling valt gelijk op dat de infographics allesbehalve rechtlijnig zijn en een enorme iconische kracht hebben.

Vaak spreekt een grafiek meteen voor zich door het sterke beeld. Ook zijn er juist subtiele verwijzingen naar vooroordelen verstopt in de beelden, begeleidende tekst, of in ‘onzichtbare informatie’. Een grafiek visualiseert bijvoorbeeld de toegenomen prijs voor boerengereedschap vanaf 1870, kort na de afschaffing van de slavernij: Zwarte mannen werkten het meest op het land, en moesten vanaf dat moment hun gereedschap zelf aanschaffen om te kunnen werken. De opgedreven prijs voor gereedschap maakte leven van werk op het land moeilijker.

Naast die grafiek laat Du Bois ook zien hoeveel Zwarte Amerikanen werken en in welke sectoren ze dat doen. Met zijn datavisualisaties liet hij zien dat Zwarte Amerikanen volwaardig deelnamen aan de maatschappij, ondanks racistische discriminatie en de daarbij horende onveiligheid.

De tentoonstelling op de Westergas is een hedendaagse hertaling van de toenmalige tentoonstelling in Parijs, en is samengesteld door het Londense House of Illustration. De Illustratie Ambassade en The Black Archives hebben de reizende tentoonstelling naar Amsterdam gehaald. Op deze plek is een hoofdstuk toegevoegd over het bezoek van W.E.B. Du Bois aan Amsterdam op verzoek van Vereniging Ons Suriname (VOS). Datajournalist Mona Chalabi maakte eigentijdse bewerkingen van de visualisaties van Du Bois, door in zijn beeldtaal de Zwarte gemeenschap na 1900 in beeld te brengen.

Zwarte Amerikanen werkten veel en hard, was de boodschap die Du Bois wilde overbrengen op zijn bevooroordeelde publiek. Hetzelfde geldt voor Du Bois zelf: hij stak veel aandacht en tijd in zijn datavisualisaties: ze zijn subtiel, er staan vergelijkingen in met Europese landen om het publiek in Parijs betrokken te houden, de teksten en beelden zijn aantrekkelijk en duidelijk, en altijd ‘neutraal’ van toon, voor zover dat bestaat.W.E.B. Du Bois beeldstatistiek tegen racisme 5

(Klik op afbeelding voor grotere weergave)

Op een van de begeleidende teksten in de huidige tentoonstelling wordt een grafiek ‘a snapshot of hardship’ genoemd, en in zekere zin zijn alle grafieken in de tentoonstelling snapshots. Snapshots van mensen die niet meer leven, waarop hun dromen en ambities zijn bewaard. De grafieken vormen het overblijfsel van een portret van een Afro-Amerikaanse generatie, door Du Bois voorzien van een ‘zelfbeeld’, dat de beelden die de witte racist van hen heeft, overstijgt en ontkracht. Zijn boek ‘The Souls of Black Folk’, dat een van de belangrijkste werken was voor de antiracistische bewegingen in deze en de vorige eeuw, schreef hij nadat hij terugkwam van de wereldtentoonstelling en een tentoonstelling zag van lichaamsdelen van gelynchte Zwarte mensen. Het moet hem duidelijk zijn geworden dat racisten zichzelf overtuigen, en zelfs niet naar logica luisteren als die hen in alle schoonheid en redelijkheid wordt aangereikt.

Ook in de nieuwe tentoonstellingen in Londen en Amsterdam is veel geïnvesteerd: een vormgeving die recht doet aan die van 1900 , extra werk van Chalabi, een nieuw gedeelte over VOS, en ook hier een selectie boeken van (voornamelijk) Zwarte auteurs. Werken aan de toekomst, en tegelijk de wonden van het verleden in kaart brengen; in principe herhaalt The House of Illustration het werk van Du Bois. Een logische zet in een wereld waarin racistische tegenwerking en kansenongelijkheid nog welig tieren.

Op meta-niveau wordt ‘Charting Black Lives’ daardoor zelf haast onderdeel van een grafiek, waarin de werklast van het informeren en onderwijzen over Zwarte geschiedenis wordt afgezet tegen de opbrengsten van dat werk. “This graph doesn’t show how hard [ethnic minorities] work but how hard they have to work.” Zegt Chalabi bij een van haar eigen grafieken, en dat gaat ook op voor de tentoonstelling waarvan haar werk deel uitmaakt.

Maatschappelijke emancipatie is een herhaling van zetten, waar een deel van de mensheid, in dit geval mensen van kleur, overduidelijk het meeste werk in steekt.

De reizende tentoonstelling ‘Charting Black Lives’, met (uitvergrote) kopieën van W.E.B. Du Bois’ werk, is tot 29 december te zien in het Meterhuis op het Westergasterrein in Amsterdam

Mail

Josje Kerkhoven is uitgever

Rueben Millenaar is een illustrator die werkt in Groningen. Hij houdt zich het liefste bezig met maatschappelijke kwesties in beeld te krijgen. Vaker dan niet resulteert dat in het tekenen van naakte mensen.

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Bouchra Aouriaghel schrijft over opgroeien en leren dat je erbij hoort, maar eigenlijk ook weer niet. Als een kameleon verplaatst ze zich tussen twee werelden, eentje waarin ze Nederlands spreekt, en verbaasd wordt aangekeken als de juiste klanken in de juiste volgorde haar mond verlaten, en eentje waarin ze Marrokaans spreekt, goed genoeg om met haar ouders te kunnen communiceren, maar als ze de diepte in wil, komt het er ineens stotterend uit. En wat als de wereld je vraagt om te kiezen? Lees meer

Mosterdsoep

Onvermijdelijk

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Noura Harrath wordt een kind geboren dat daar misschien helemaal niet wilde zijn, of misschien nóg niet. 'Er waren weinig zachte plekken die voelden als een eeuwige omhelzing.' Lees meer

Mosterdsoep 4

Bijsluiter

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Fleur Hagi staan we op het punt een hele belangrijke beslissing te nemen. Lees meer

Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer