Asset 14

Verwarde mensen

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Een verwarde jongen gijzelde een portier in de studio van de NOS en wij keken mee. Rutger verbaast zich over de flauwe grappen. Is het niet precies dit soort voortdurende distantie die ons allemaal zo verwart?

Ken je dat gevoel, dat je uit de bioscoop komt en nog helemaal in de film zit? Dat je nog niet goed het onderscheid kunt maken tussen de fictieve wereld die je in het donker heeft opgezogen, en de realiteit waarin wij leven? Het doet denken aan het verhaal over het eerste bioscooppubliek, dat angstig achteruit deinsde toen een trein op het scherm voorbijreed. Wij lachen nu schamper om de onnozelheid van de toeschouwers van het begin van de twintigste eeuw, maar de filmtechnieken ontwikkelen zich nog altijd met maar één doel: om ons zo heftig mogelijk te laten meeleven met deze magische kunstvorm.

Ik heb volgens de app TV Showtime, waarin ik alle series die ik volg of heb gevolgd trouw invul, 1348 uur en 10 minuten van mijn leven aan het bekijken van de avonturen van fictieve mensen gespendeerd. Ik heb veel meegemaakt in mijn leven; ik ben maffiabaas geweest, was lang onderdeel van een trouwe vriendengroep, heb overal in New York seks gehad en heb vele moorden opgelost. Zonder ook maar een spier te bewegen.

De ‘cover’ van het Facebook-profiel van Tarik Z. is een foto van Inception, een verwarrende film van Christopher Nolan, waarin mensen dromen binnendringen en verschillende lagen van onderbewustzijn doordringen. Het strakke pak van Tarik lijkt erg op de kledingstijl van de acteur Joseph Gordon-Levitt in deze film. In Inception raakt de hoofdpersoon (gespeeld door Leonardo diCaprio) zo verward door zijn droomreizen, dat hij op een gegeven moment niet meer weet wat echt is. Tot aan het einde van de film blijft ook de kijker in het ongewisse: was het allemaal een droom?

Ken je dat gevoel, dat je niet meer weet wat echt is, dat je in de war bent? Ik ken dat gevoel maar al te goed. Ik sprak net nog een vriendin via Skype: ze was opeens bij me in de kamer, maar tegelijk kon ik haar niet omhelzen en toen ik koffie ging zetten, liet ik haar op tafel achter. Onderweg naar de tram whatsapp ik met mijn vader. We praten niet echt en toch ook wel. En ik weet niet zeker of hij het wel is, en wie er meeleest. Soms sta ik op een feestje en voel ik diezelfde afstand tot mijn ervaring, terwijl ik nu iedereen kan aanraken en zeker weet dat ze er zijn. Toch? Of heb ik teveel gedronken, een trekje van die joint genomen, waardoor mijn waarneming toch weer niet te vertrouwen is?

Onmiddellijk na de eerste berichten en beelden van de NOS-gijzeling ontstond een enorme stroom grappen en gimmicks op Twitter. Dat die gast wel echt ‘vet gekleed’ was, dat die portier in beeld moest, dat de NOS eindelijk echt nieuws had, maar het dan niet uitzendt. Mensen gaven hoog op over #deportier, die een soort held werd. Ik keek ernaar en dacht: dit is dus precies het probleem. We zijn zo afgestompt door de gemediatiseerde wereld waarin we leven, dat we alleen nog maar gebeurtenissen kunnen verwerken door er een karikatuur van te maken. Zelfs als we een uniek inzicht krijgen in een intiem en breekbaar moment tussen een overduidelijk geesteszieke jongen en een man die voor zijn leven vreest. Zoals mensen die bij het zien van een verdrinkende vrouw als eerste impuls naar hun telefoon grijpen. Om het te filmen.

Joseph Gordon Levitt in Inception

Tarik leek op dezelfde paradoxale manier weer grip op de werkelijkheid proberen te krijgen: door een film na te spelen. De ironische afstand tot zijn ervaring, wilde hij met dezelfde ironische middelen te lijf gaan – uiteraard een gedoemde missie. Zijn verontrustende interpretatie van de Ice Bucket Challenge op Youtube, waarin hij het Gordon-Levitt-pak al aan heeft, zit vol met Hollywood-elementen: de dramatische dood, de coole transformatie, de letterlijke muziek en scènes uit Inception. Natuurlijk was zijn wapen nep. Daarom was de portier ook zo rustig: niet omdat hij over een bovennatuurlijke moed beschikt, maar omdat Tarik geen moment agressief was. Tarik was nog steeds een toeschouwer van zijn eigen film: ‘U blijft wel cool, dat vind ik wel tof.’ Hij speelde een onovertuigende rol en behield zelfs tijdens de gijzeling zijn goede manieren.

De psychiater Hjalmar van Marle zei op Radio 1 dat we beter op ‘verwarde mensen’ moeten letten, net als op verdachte pakketten in het station. Een vreemde uitspraak, die typerend is voor een land waar geestesziekte weer ouderwets onder het tafelkleed wordt geschoven, waar de minister van Gezondheid zonder ironie beweerde dat mensen met psychische problemen voortaan maar om raad bij de buren moeten gaan vragen. Zijn we niet allemaal een beetje in de war? En moeten we niet juist toenadering tot de ergste gevallen zoeken, in plaats van grappen over ze te maken en ze met achterdochtige blikken nog verder uit onze realiteit te bannen?

Ik denk aan de mensen die achteruit deinsden voor een filmtrein. Aan het begin van de twintigste eeuw volgden de technologische ontwikkelingen elkaar in rap tempo: de telefoon, de bioscoop, de trein, de auto. Tijdens deze periode was er ook een grote toename in de hoeveelheid psychiatrisch patiënten en kreeg de psychoanalyse grote bekendheid. Vrouwen leden aan ‘hysterie’ en verwarde mannen werden aan elektroshock onderworpen. Nu leven we in een minstens zo verwarrende tijd, waarin binnen tien jaar zoveel veranderd is aan hoe we de wereld waarnemen dat onze hersens het nauwelijks kunnen bijhouden. Geen wonder dat vooral mensen van mijn leeftijd (of jonger) massaal bij de psycholoog zitten: wij staan midden in die tornado, willen overal aan meedoen, en maken elke maand een overgang tussen iPhone 5 en 6, en iMax en 3D-films. Dat je daar van in de war raakt is geen aanstellerij, ook geen wereldramp, maar het is wel echt.

Ik ben regelmatig in de war en heb vaak het gevoel dat ik in een film speel en er mensen toekijken, zelfs als ik alleen ben. Misschien dat ik daarom zo verdrietig werd van de beelden van Tarik Z. in die studio van de NOS. Ergens herkende ik me in hem. Als we flauwe grappen maken om ons ongemak over geestesziekten te maskeren, wordt de afstand tussen onze ervaring en onze dagelijkse realiteit alleen maar groter. Dat is niet goed voor onze verwarring. Terwijl dit kijkje achter de schermen van een mislukte poging om fictie en werkelijkheid te laten versmelten, ons juist een kans geeft om onszelf eens goed wakker te schudden.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
Dubbelleven

Dubbelleven

Hoe kenmerkt het interieur van een multicultureel gezin zich? Emerald Liu onderzoekt hoe huiselijke voorwerpen een metaforische brug vormen met haar overzeese familieleden. ‘Het proces van achterlaten maakt alles wat je in je handen hebt extra betekenisvol, overgoten met een glazuur van kostbaarheid.’ Lees meer

:‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven 2

‘Booking profiteert, Israël bombardeert’: waarom gerichte demonstraties mij energie geven

Booking.com pretendeert op te komen voor mensenrechten en verdient tegelijkertijd geld aan verhuur in illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Juul Kruse beschrijft hoe het is om tegen dit bedrijf te demonstreren. Lees meer

:Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Perfect Days: over ritme en ontwakende schoonheid

Daria Rizvic zag de film Perfect Days op precies het juiste moment in haar leven. Een persoonlijk verhaal over de kracht van regelmaat. Lees meer

Enge man

De echte ‘sfeerboosdoener’ was de ME

Hoe kan een universiteit die in bijna elk curriculum aandacht besteedt aan dekolonisatie en de kritische blik van haar studenten, zich hier in de praktijk, wanneer het over hun eigen rol gaat, aan onttrekken? Lees meer

 1

Museumwanden heringericht: Hoe moeten vrouwelijke kunstenaars nu gecureerd worden?

Waarom hangt er nog steeds zo weinig werk van vrouwelijke makers in Nederlandse musea? Isabella Legebeke onderzoekt dit aanhoudende gebrek in een hoopvol essay. Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 2

In het tweede deel van dit essay onderzoekt Ida de complexe verhouding tussen de ‘nuchtere’ Nederlandse cultuur en fantasy. Druist fantasie eigenlijk wel zo tegen onze natuur in als we denken? Hoe is dat eigenlijk mogelijk, als we tegelijkertijd zo van fantasy houden? Lees meer

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Het actieve verdraaien van de feiten over Israëlisch geweld

Gaza kan halverwege mei de meest extreme vorm van hongersnood verwachten. Volgens de VN bestaat deze door de mens gecreëerde catastrofe nu al in delen van Gaza. David Meijers ontleedt hoe Nederlandse politici en media actief het Israëlisch beleid vertekenen en wegkijken van de genocide. Lees meer

AI: Nooit meer eenzaamheid?

AI: Nooit meer eenzaamheid?

Ferenz Jacobs bespreekt het futuristische kunstproject van Alicia Framis. Deze zomer trouwt Francis met een hologram gebaseerd op haar eerdere relaties. AI en liefde: een gelukkig huwelijk? Lees meer

:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Steun Hard//hoofd en verzamel kunst!

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe schrijvers en kunstenaars. We zijn al dertien jaar gratis toegankelijk en advertentievrij. Zo’n vrije ruimte is harder nodig dan ooit. Steun de makers van de toekomst; sluit je vóór 1 juli aan als kunstverzamelaar en ontvang in juli je eerste kunstwerk!

Word kunstverzamelaar