Asset 14

Verwarde mensen

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Een verwarde jongen gijzelde een portier in de studio van de NOS en wij keken mee. Rutger verbaast zich over de flauwe grappen. Is het niet precies dit soort voortdurende distantie die ons allemaal zo verwart?

Ken je dat gevoel, dat je uit de bioscoop komt en nog helemaal in de film zit? Dat je nog niet goed het onderscheid kunt maken tussen de fictieve wereld die je in het donker heeft opgezogen, en de realiteit waarin wij leven? Het doet denken aan het verhaal over het eerste bioscooppubliek, dat angstig achteruit deinsde toen een trein op het scherm voorbijreed. Wij lachen nu schamper om de onnozelheid van de toeschouwers van het begin van de twintigste eeuw, maar de filmtechnieken ontwikkelen zich nog altijd met maar één doel: om ons zo heftig mogelijk te laten meeleven met deze magische kunstvorm.

Ik heb volgens de app TV Showtime, waarin ik alle series die ik volg of heb gevolgd trouw invul, 1348 uur en 10 minuten van mijn leven aan het bekijken van de avonturen van fictieve mensen gespendeerd. Ik heb veel meegemaakt in mijn leven; ik ben maffiabaas geweest, was lang onderdeel van een trouwe vriendengroep, heb overal in New York seks gehad en heb vele moorden opgelost. Zonder ook maar een spier te bewegen.

De ‘cover’ van het Facebook-profiel van Tarik Z. is een foto van Inception, een verwarrende film van Christopher Nolan, waarin mensen dromen binnendringen en verschillende lagen van onderbewustzijn doordringen. Het strakke pak van Tarik lijkt erg op de kledingstijl van de acteur Joseph Gordon-Levitt in deze film. In Inception raakt de hoofdpersoon (gespeeld door Leonardo diCaprio) zo verward door zijn droomreizen, dat hij op een gegeven moment niet meer weet wat echt is. Tot aan het einde van de film blijft ook de kijker in het ongewisse: was het allemaal een droom?

Ken je dat gevoel, dat je niet meer weet wat echt is, dat je in de war bent? Ik ken dat gevoel maar al te goed. Ik sprak net nog een vriendin via Skype: ze was opeens bij me in de kamer, maar tegelijk kon ik haar niet omhelzen en toen ik koffie ging zetten, liet ik haar op tafel achter. Onderweg naar de tram whatsapp ik met mijn vader. We praten niet echt en toch ook wel. En ik weet niet zeker of hij het wel is, en wie er meeleest. Soms sta ik op een feestje en voel ik diezelfde afstand tot mijn ervaring, terwijl ik nu iedereen kan aanraken en zeker weet dat ze er zijn. Toch? Of heb ik teveel gedronken, een trekje van die joint genomen, waardoor mijn waarneming toch weer niet te vertrouwen is?

Onmiddellijk na de eerste berichten en beelden van de NOS-gijzeling ontstond een enorme stroom grappen en gimmicks op Twitter. Dat die gast wel echt ‘vet gekleed’ was, dat die portier in beeld moest, dat de NOS eindelijk echt nieuws had, maar het dan niet uitzendt. Mensen gaven hoog op over #deportier, die een soort held werd. Ik keek ernaar en dacht: dit is dus precies het probleem. We zijn zo afgestompt door de gemediatiseerde wereld waarin we leven, dat we alleen nog maar gebeurtenissen kunnen verwerken door er een karikatuur van te maken. Zelfs als we een uniek inzicht krijgen in een intiem en breekbaar moment tussen een overduidelijk geesteszieke jongen en een man die voor zijn leven vreest. Zoals mensen die bij het zien van een verdrinkende vrouw als eerste impuls naar hun telefoon grijpen. Om het te filmen.

Joseph Gordon Levitt in Inception

Tarik leek op dezelfde paradoxale manier weer grip op de werkelijkheid proberen te krijgen: door een film na te spelen. De ironische afstand tot zijn ervaring, wilde hij met dezelfde ironische middelen te lijf gaan – uiteraard een gedoemde missie. Zijn verontrustende interpretatie van de Ice Bucket Challenge op Youtube, waarin hij het Gordon-Levitt-pak al aan heeft, zit vol met Hollywood-elementen: de dramatische dood, de coole transformatie, de letterlijke muziek en scènes uit Inception. Natuurlijk was zijn wapen nep. Daarom was de portier ook zo rustig: niet omdat hij over een bovennatuurlijke moed beschikt, maar omdat Tarik geen moment agressief was. Tarik was nog steeds een toeschouwer van zijn eigen film: ‘U blijft wel cool, dat vind ik wel tof.’ Hij speelde een onovertuigende rol en behield zelfs tijdens de gijzeling zijn goede manieren.

De psychiater Hjalmar van Marle zei op Radio 1 dat we beter op ‘verwarde mensen’ moeten letten, net als op verdachte pakketten in het station. Een vreemde uitspraak, die typerend is voor een land waar geestesziekte weer ouderwets onder het tafelkleed wordt geschoven, waar de minister van Gezondheid zonder ironie beweerde dat mensen met psychische problemen voortaan maar om raad bij de buren moeten gaan vragen. Zijn we niet allemaal een beetje in de war? En moeten we niet juist toenadering tot de ergste gevallen zoeken, in plaats van grappen over ze te maken en ze met achterdochtige blikken nog verder uit onze realiteit te bannen?

Ik denk aan de mensen die achteruit deinsden voor een filmtrein. Aan het begin van de twintigste eeuw volgden de technologische ontwikkelingen elkaar in rap tempo: de telefoon, de bioscoop, de trein, de auto. Tijdens deze periode was er ook een grote toename in de hoeveelheid psychiatrisch patiënten en kreeg de psychoanalyse grote bekendheid. Vrouwen leden aan ‘hysterie’ en verwarde mannen werden aan elektroshock onderworpen. Nu leven we in een minstens zo verwarrende tijd, waarin binnen tien jaar zoveel veranderd is aan hoe we de wereld waarnemen dat onze hersens het nauwelijks kunnen bijhouden. Geen wonder dat vooral mensen van mijn leeftijd (of jonger) massaal bij de psycholoog zitten: wij staan midden in die tornado, willen overal aan meedoen, en maken elke maand een overgang tussen iPhone 5 en 6, en iMax en 3D-films. Dat je daar van in de war raakt is geen aanstellerij, ook geen wereldramp, maar het is wel echt.

Ik ben regelmatig in de war en heb vaak het gevoel dat ik in een film speel en er mensen toekijken, zelfs als ik alleen ben. Misschien dat ik daarom zo verdrietig werd van de beelden van Tarik Z. in die studio van de NOS. Ergens herkende ik me in hem. Als we flauwe grappen maken om ons ongemak over geestesziekten te maskeren, wordt de afstand tussen onze ervaring en onze dagelijkse realiteit alleen maar groter. Dat is niet goed voor onze verwarring. Terwijl dit kijkje achter de schermen van een mislukte poging om fictie en werkelijkheid te laten versmelten, ons juist een kans geeft om onszelf eens goed wakker te schudden.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnChef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Zomergast Robert Vermeiren bleef aan de oppervlakte

Hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie Robert Vermeiren – de derde Zomergast van 2021 – liet interviewer Janine Abbring en de kijker niet zomaar binnen. Gaandeweg de avond leek het plots of de kijker naar twee verschillende programma’s had gekeken, zag Tessa van Rooijen. Lees meer

Nieuws in beeld: In memoriam Dusty Hill

In memoriam Dusty Hill

Illustrator Anne Schillings brengt een postume ode aan de deze week overleden ZZ Top-bassist en -achtergrondzanger Dusty Hill. Lees meer

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

De schrijver mag schrijven, de lezer mag lezen

Nee, er bestaat geen censuur in Nederland. Een witte auteur mag schrijven over mensen van kleur en een hetero schrijver over homoseksuele relaties. Maar of de lezer het ook wil lezen, dat is nog maar de vraag. Lees meer

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

Zomergast Roxane van Iperen was hard aan het werk

De schrijver en jurist ging radicaal op zoek naar het grijze gebied. Lees meer

Nieuws in beeld: Jeff Bezos zet het ons betaald

Jeff Bezos zet het ons betaald

Na zijn korte bezoekje aan de rand van de ruimte, eerder deze week, bedankte oud-Amazon-baas Jeff Bezos de werknemers en klanten van zijn bedrijf. 'Want jullie hebben hiervoor betaald'. Een perverse grap, vonden critici. Lees meer

Wat een week

Wat een week

Zie het nieuws maar eens in beeld te brengen in een week waarin drama zich op drama stapelde. Illustrator Rueben Millenaar liet zich niet uit het veld slaan: hij maakte maar liefst 6 illustraties. Een rampweek in beeld. Lees meer

Nieuws in beeld: En nu met z'n allen

En nu met z'n allen

Sinds vorige week zondag schrijven 155 democratisch verkozen volksvertegenwoordigers een nieuwe grondwet voor Chili. Ze hebben negen maanden de tijd om een grondwet te schrijven waarin iederéén wordt gerepresenteerd. Lees meer

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Kunnen we de wandaden van een kunstenaar vergeten?

Critici en liefhebbers zitten in hun maag met de wandaden van hun culturele helden. Moeten ze worden vergeven of ‘gecanceld’? Stefanie is vooral blij met de democratisering van de kunstwereld. Lees meer

Vergeet de lelijke kanten van dementie niet

Vivian Mac Gillavry begon op haar 19de haar vader te verliezen aan dementie. Ze schrikt van hoe mediamakers met dementie omgaan: het is goed om te laten zien hoe ermee valt te leven, maar wat als we zóveel focus leggen op de kwaliteit van leven, dat we vergeten te praten over hoe moeilijk dementie kan zijn? Lees meer

Ook automobilist moet aan de bak

Ook automobilist moet aan (of uit) de bak

Illustrator Veerle van der Veer brengt het nieuws in beeld. Dat de rechter Shell opdraagt zijn CO2-uitstoot drastisch terug te dringen, leverde vooral instemming en leedvermaak op, zagen opiniemakers in de Volkskrant. En de klánten van Shell dan, vroegen zij zich af. Lees meer

Speech: Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Waarom activisten de ‘zomer van trans woede’ uitroepen

Honderden demonstranten protesteerden tegen de vernederende en dehumaniserende zorg voor transgender personen. Ze eisen hervorming van het zorgsysteem en riepen een ‘zomer van trans woede’ uit. Non-binaire trans vrouw Nilin gaf een openhartige toespraak. Lees meer

Filmtrialoog: Gunda

Gunda

Onze redacteuren Eva van den Boogaard, Nora van Arkel en Jozien Wijkhuijs bekeken de documentaire Gunda. Ze zijn onder de indruk van de unieke vorm van de film, maar er bleken ook wat dingen die iedereen anders interpreteerde. Lees meer

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

De ketenen zijn gebroken, maar de wonden zijn niet geheeld

Op 1 juli 1863 schafte Nederland de slavernij af in Suriname en op Aruba, Bonaire, Curaçao, Sint Maarten, Sint Eustatius en Saba. Althans, zo staat het in de geschiedenisboeken. Lees meer

Essay: Verslag van een mislukking

Verslag van een mislukking

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 2 met werk van de slam poet IN-Q. Lees meer

Maling aan de paling

Maling aan de paling

Met 60 duizend stuwen, gemalen en sluizen is ons land voor trekkende palingen de grootste hindernisbaan van Europa. Lees meer

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

Ik bekritiseer Israël omdat ik om haar geef

In gesprekken over Israël-Palestina bevindt Max Beijneveld zich afwisselend aan beide kanten. Voor hem is het bekritiseren van Israël juist een teken van hoop en vriendschap: hij uit kritiek omdat hij gelooft dat Israël kan verbeteren. Lees meer

Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer