Je krijgt geen hap meer door je keel, bij elke persoon die ook maar iets herkenbaars heeft maakt je hart een sprongetje, en als je telefoon oplicht wordt de hortus in je buik tot leven gewekt." /> Je krijgt geen hap meer door je keel, bij elke persoon die ook maar iets herkenbaars heeft maakt je hart een sprongetje, en als je telefoon oplicht wordt de hortus in je buik tot leven gewekt." />
Asset 14

Verliefde

Gierende hormonen razen door je lijf, je krijgt geen hap meer door je keel, bij elke persoon die ook maar iets herkenbaars heeft maakt je hart een sprongetje, en als je telefoon oplicht wordt de hortus in je buik tot leven gewekt. Verliefdheid, de mysterieuze chemie die mensen tot dieren maakt. Slimme en onzekere dieren, dat wel. Maar dat maakt het spelletje ook wel weer spannend. Kijken hoe lang de ander het volhoudt niet te bellen, wedstrijdjes “Nee jíj moet ophangen” spelen, uiterst nonchalant maar o zo doorzichtig via gemeenschappelijke vrienden informeren waar de hopefully-soon-to-become-significant-other uithangt. Het hoort er allemaal bij. En dat alles om uiteindelijk zoveel liefde te creëren dat er nageslacht uit voort zal komen – de stempel op ons evolutionaire lot. Dieren doen het gewoon met voortplanting, wij moeten per se ‘de liefde bedrijven’. Kan het nog pathetischer? Liefde is ook gewoon een kwestie van samen een neurologische band kweken. De biologie bepaalt je gevoel; Verlichting overwint Romantiek.

Allereerst: ik ben geen gefrustreerde wetenschapper die haar eigen gebrek aan genegenheid probeert te verzachten met goed onderbouwde formules en stofjes. De liefde is een prachtig fenomeen en is, meer nog dan hebzucht, de grootste menselijke drijfveer – al was het maar om jezelf lief te hebben. Zonder liefde geen kunst, cultuur of creativiteit. Misschien zelfs wel geen oorlogen – waarom zou je immers willen heersen over anderen als niet op z’n minst voor eigenliefde? Maar ook het meest intrigerende allesomvattende gevoel van de sociale mens kan tot op zekere hoogte biologisch ontrafeld worden. Liefde heeft zo’n sterke en dynamische fysiologie dat dokters zowel verliefde als gebroken harten menen te kunnen meten. Er wordt immers een enorm scala aan hormonen en neurotransmitters aangesproken tijdens verliefdheid, waardoor er lichamelijk van alles verandert. Liefde is… niet slechts iets dat tussen je oren zit.

De functie van liefde gaat verder dan seksuele reproductie alleen; er wordt een belangrijke sociale verbintenis aangegaan die zorgt voor vertrouwen, genegenheid en rust, en het biedt steun en bescherming in moeilijke tijden. Liefde dient een cruciaal evolutionair doel: het onderhouden en voort laten duren van de soort. Liefdevol gedrag wordt gestimuleerd doordat sociale banden tussen mensen een belonende werking op de hersens hebben.

Er is een ‘beloningscircuit’ in de hersens dat gedrag stimuleert dat positief is voor het voortbestaan van de mens, zoals eten en seks. Dit circuit wordt door vele ingewikkelde verbindingen en stoffen betreden en vormt de interne menselijke drijfveer. Verliefdheid heeft als algemeen gevolg dat dit gehele circuit tot een euforische hoogte komt, net als bij bepaalde drugs. Wanneer verliefden een foto van hun geliefde zien, wordt dit circuit bijvoorbeeld actiever dan na het zien van een andere foto.

Ondanks de positieve gevoelens kan verliefdheid ook een behoorlijk stressvolle ervaring zijn. Je hebt een verhoogde hartslag, zweethanden, krampen in je buik en diarree, en daarbovenop komt de onzekerheid die een nog niet beantwoorde of bevestigde liefde met zich meebrengt. De stresshormonen die hierbij vrijkomen kunnen echter, mits in een gebalanceerde hoeveelheid, de ontwikkeling van sociale binding positief beïnvloeden. De vurige verliefdheid geeft zo een soort kickstart aan het ontstaan van een langdurige sociale band, die op zijn beurt weer stress onderdrukt. Een haat-liefde verhouding avant la lettre.

De sociale binding wordt voornamelijk tot stand gebracht door de hormonen oxytocine en vasopressine. Beide onderdrukken de activiteit in hersengebieden die geassocieerd worden met angst, stress, agressie en kritisch sociaal oordelen. Ze stimuleren daarentegen sociaal en seksueel gedrag, ontspanning en het beloningscircuit. Oftewel, je kritische beoordelingsvermogen wordt platgelegd, de sociale remming drastisch verminderd en je vindt alles extra leuk – vandaar dat liefde je blind maakt. Die lelijke wrat is opeens schattig geworden, zweetvoeten ruiken heerlijk en zelfs de meest misgeslagen plank wordt grappig bevonden. Verliefden worden bedwelmd door hun eigen hersens. Je ergeren aan kleine dingetjes zou daarom een goed voorteken kunnen zijn van de afnemende liefdesstofjes.

Oxytocine komt vrij bij onder andere huidcontact, orgasmes en bevallingen – het bewerkstelligt de sociale band tussen zowel partners als moeder en kind. Er zijn inmiddels al verscheidene ‘love potions’ op de markt die beweren met behulp van oxytocine-spray liefde te kunnen induceren. We zullen de komende tijd echter nog moeten werken aan onze eigen versiertrucs, want ondanks de hoopvolle marketing sorteren deze magische middeltjes geen effect.

Dopamine is een andere stof die verhoogd wordt afgegeven tijdens verliefdheid. Het zorgt voor het belonende, stimulerende en vrolijke gevoel aan de ene kant, en de verhoogde darmperistaltiek aan de andere kant; de vlinders dus. Zowel aan het begin als aan het eind van een liefde wordt je maag tot stilzwijgen gedwongen en vermindert je eetlust drastisch. Ook dit heeft te maken met de intense staat van fysiologische opwinding van je lichaam en is een effect dat drugs als amfetamines ook hebben. De noradrenaline die afgegeven wordt tijdens verliefdheid houdt je lichaam in opperste staat van concentratie en verdringt zowel eetlust als vermoeidheid. Daarnaast zijn er sterke aanwijzingen dat lichaamseigen cannabinoïdes en endorfine verhoogd worden afgegeven tijdens verliefdheid. Lang leve de drugsloze roze wolk-beleving!

Op het moment dat twee mensen besluiten officieel hun hele leven samen door te brengen, zijn ze vaak nog verliefd – verloofdes zijn verliefden. Echtelieden daarentegen, maken de overgang van verliefd naar liefde mee; dan krijg je mensen die “Nee, niet meer zo van die spannende vlinders of vurige passie als vroeger, maar we hóuden gewoon heel erg van elkaar” zeggen. En misschien kan je ook niet van mensen verwachten dat ze eindeloos verliefd blijven. Na een kort dan wel lang tijdje wordt de achtbaanbalans der hormonen hoe dan ook gestabiliseerd en verminderen ook de extreme emoties en lichamelijke reacties. Zo’n stabiele liefdesrelatie heeft uiteraard ook vele voordelen, maar toch gaan veel mensen, nadat de extatische gevoelens zijn gaan liggen, weer op zoek naar nieuwe hersenbedwelming – bij iemand anders. Verliefdheid is de turbulente, roekeloze puberteit van een stabiele, realistische liefde. En wie verlangt er nou niet zo nu en dan terug naar die heerlijk onbezonnen tijd vol spanning en sensatie?

Mail

Brankele Frank

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef literair
  • Foto van Gatool Katawazi
    Gatool KatawaziAdjunct-uitgever
het laatste
 O, Big Brother, Where Art Thou?

O, Big Brother, Where Art Thou?

Camera's op kruispunten en in gebouwen die je niet alleen volgen, maar zelfs herkennen en gegevens van je verzamelen. Hoe dichtbij is die dystopische toekomst? Lees meer

 1

Een radslag weg

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om een Ottolenghi-recept uit te proberen of de badkamer opnieuw te betegelen. Lees meer

Ons hulsel ligt verscholen

Emma Zuiderveen onderzoekt de digitale werkelijkheid in deze twee gedichten over performance, schijn en vega-worst. Lees meer

Tip: Ga een potje schaken

Ga een potje schaken

Jihane Chaara heeft een hobby uit de oude doos nieuw leven ingeblazen: het schaken. Het spel blijkt een grote metafoor voor het echte leven. Een tip om niet te haasten, je verbeelding in te zetten en natuurlijk om een vermakelijk spel te spelen. Lees meer

Kosmische Mixtape 1

Kosmische Mixtape

Een playlist met kosmische muziek om onze themaweek uit te luiden in stijl! Lees meer

Automatische concepten 36

So simple that we couldn't

Twee mannen zoeken antwoorden op vragen die ze niet begrijpen, om tot een allesomvattend inzicht te komen. Lees meer

 Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Als je je hoofd niet gebruikt, hoef je inderdaad geen mondkapje te dragen

Hemel en aarde worden bewogen om levens te redden, en je slaat aan het protesteren tegen het dragen van mondkapjes en de kortstondige inperking van je vrijheid. Illustrator Rueben Millenaar keek van boven op de aarde neer en zag een mensheid die elk gevoel van perspectief kwijt is. Lees meer

Hemellichaamgedichten

Alle sterrenstelsels drijven langzaam uit elkaar

Yentl van Stokkum is behoorlijk fan van sterrenkunde. Voor de Kosmische Week schreef ze een reeks gedichten over astronauten, zwarte gaten en afgebeeld worden met een stralenkrans (ook al ben je daar eigenlijk te bescheiden voor). Lees meer

Alles Vijf Sterrenbeelden: Een kosmische quarantaine 7

De kosmische kijk- en luisterhoroscoop

Onze mediums hebben een horoscoop gemaakt om je weer terug op aarde te brengen. Voor als je even uit je hoofd en in je scherm of je speakers wilt. Lees meer

De aarde als jukebox

De aarde als jukebox

Imre van Son nodigt je met dit verhaal uit om deel te nemen aan een kosmische Zoom-vergadering. Wees gewaarschuwd: ‘Subtiele signalen die je in een offline-gesprek opvangt – lichaamstaal gezichtsuitdrukkingen, robot-expressie – ontbreken of worden vertekend in een online conversatie.’ Lees meer

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Wat zich ontvouwt in de ruimte

Al jaren kijkt Marte Hoogenboom uit naar de lancering van James Webb, de opvolger van de beroemde Hubble-telescoop. We doen alles om onze plek in het heelal te begrijpen, terwijl we soms alleen maar willen horen dat het wel goedkomt met ons. Lees meer

Het Archief der Verloren Gedachten

Het Archief der Verloren Gedachten

Voor de Kosmische Week schreef Annemieke Dannenberg een kort verhaal over Gijsje Nachtegaal: een eenzame oudere die op zoek is naar een verloren gedachte... en daarbij wordt geholpen door een mysterieus call-center. Lees meer

 Kosmisch perspectief

Kosmisch perspectief

Tomas Mutsaers zoekt in zijn werk naar het wonderlijke van de wereld. Doelloos flanerend richt hij zijn lens met een kosmisch perspectief, zoals een telescoop door een wazige voorgrond van de atmosfeer kijkt, en scherpstelt op wat zich daarachter bevindt. Lees meer

Azul

Azul

'Azul', een kort verhaal van Nora van Arkel, verkent de uitwassen van een driehoeksverhouding. Hoe verwerk je verlies wanneer je aan de kant bent gezet? Lees meer

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Het staat in de sterren geschreven - het begrijpen is een ander verhaal

Wie leest er tegenwoordig nog een horoscoop om te weten wat de dag, de maand het jaar je brengt? Nou, best veel mensen dus. Het is zelfs een wereldwijde trend. Ook Else Boer geeft toe regelmatig de astrologie in te duiken. Op zoek naar een verklaring gaat ze na wat astrologie de moderne mens kan bieden. Lees meer

Tip: Bouw een tedere takkenhut

Bouw een tedere takkenhut

Rijk Kistemaker troost zich tijdens de coronacrisis met de kosmische vraagstukken die Lars von Triers Melancholia opwerpt. Hoe rouwen we om het verlies van de aarde of - iets kleiner - een achteloze manier van leven? Lees meer

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Hard//hoofd gaat op een ruimte-odyssee

Tijdens de Kosmische week stijgen we duizenden kilometers boven het aardoppervlak uit, om daar te reflecteren op het heelal en op onszelf, op de astrologie en op onze omgang met de aarde. Lees meer

 De ene bij is de andere niet

De ene bij is de andere niet

Wat als de ene bijensoort (onze geliefde honingbij) 299 andere bijensoorten verdrukt? Lees meer

Alles vijf sterren: 24

Nuttig gebruik van weinig wilskracht

Deze week worden we blij van kleine dingen die je tijdens je zelfisolatie kan doen. Zonder dat we de druk voelen deze tijd te gebruiken om de groeven van onze badkamer te poetsen of een muur uit te breken. Lees meer

 Damien Hirst is verknipt

Damien Hirst is verknipt

Ruim 30.000 dollar betaalde het New Yorkse kunstcollectief MSCHF voor een werk van Damien Hirst: een zeefdruk met 88 gekleurde stippen in elf rijen van acht. Geen weggegooid geld, als je het werk vervolgens in stukjes doorverkoopt. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Een niet-commerciële vrije ruimte als Hard//hoofd is in deze tijd bijzonder, en jouw steun hieraan is onmisbaar. Als je vóór 1 juni aanmeldt dan ontvang je als dank een kunstwerk van Raquel van Haver en mag je gratis naar ons jubileumevenement. Sluit je nu aan bij Hard//hoofd!

Meer info