Asset 14

Tussen servet en tafellaken

RE:: Tussen servet en tafellaken

Forum voor Democratie heeft met zijn lerarenkliklijn het hele land over zich heen gekregen. Leraren hebben het al zo zwaar, en ze hoeven zich niet te verantwoorden over vermeende indoctrinatie, volgens tegenstemmen. Maar hoe zit dat eigenlijk met de leerlingen? Die zijn best iets weerbaarder dan we denken, volgens Else Boer, docent Nederlands.

Mail

Bij het koffiezetapparaat gaat het de laatste pauzes vaak over indoctrinatie. Niet over hoezeer we daar als docenten tégen zijn, maar meer over hoe we het kunnen bewerkstelligen.
‘Ik laat mijn vwo 4 een stuk uit de Volkskrant lezen,’ zegt een collega. ‘Dat lijkt me een mooi begin.’
‘Ik zou mijn havo 4 wel willen indoctrineren,’ zeg ik. ‘Als zij kritiekloos wat harder gaan werken, worden we daar allemaal beter van.’ Instemmende collega’s, gelach, nog een bak koffie en terug naar de les.
Het is niet zo dat we allemaal zo’n fan zijn van indoctrinatie – het is eerder dat het indoctrineren van een klas met dertig mondige leerlingen nogal ingewikkeld is. Over het meldpunt van Forum voor Democratie zijn al veel dingen gezegd: het onderwijs heeft het al zwaar, het is een belediging van de professionaliteit van docenten en het is een bedreiging voor de veiligheid in het klaslokaal. Allemaal waar, maar wat tot hilariteit in de docentenkamer leidt, is dat niemand het over de leerlingen heeft – als die zo verschrikkelijk goed luisterden zou het beroep wel populairder zijn. En wat mij persoonlijk vooral verbaast is het idee dat een neutrale docent de beste docent is. Dat heeft maar weinig te maken met wat er in een klaslokaal gebeurt.

Nature of nurture
In mijn bovenbouwklassen geef ik een module met lessen over ‘Jeugd door de eeuwen heen’. De leerlingen lezen literaire teksten van middeleeuwen tot nu, die gaan over de manier waarop de jeugd in een bepaalde tijd werd gezien en behandeld. Voor de goede orde laat ik ook een aantal kunstwerken zien, het liefst uit de categorie ‘ugly Renaissance babies’. Jarenlang werden kinderen afgebeeld als een soort griezelige mini-volwassenen. Kinderen kwamen zo ongeveer gevormd ter wereld en moesten alleen nog in hun eigen vel groeien, dat was het idee.
Het tegenovergestelde daarvan komen we in latere eeuwen tegen. John Locke, een van de grondleggers van het empirisme, meende dat de mens een tabula rasa is. Het kind is een onbeschreven blad, dat na de geboorte wordt volgestopt met kennis. Vandaar dat er tijdens de verlichting ineens jeugdliteratuur ontstaat: de jeugd moest niet alleen opgroeien, maar ook opgevóed worden. Jantje moet léren dat hij geen pruimen mag eten, anders wordt het nooit wat met Jantjes normen en waarden.
Het idee dat leerlingen zo makkelijk te indoctrineren te zijn, lijkt te steunen op dat laatste beeld: de jongere als leeg vat, waar een linkse docent al zijn of haar normen en waarden in stort. Maar iedereen die wel eens een puber heeft gesproken weet dat het anders ligt. De waarheid ligt, zoals zo vaak, ergens in het midden: we worden gevormd door nature én nurture, we doen ideeën op omdat ze ons aangeboden worden, omdat we op zoek gaan, of we bedenken ze zelf. De veertienjarigen in mijn klas zijn geen mini-volwassenen die nog in hun vel moeten groeien, maar ze zijn ook zeker geen onbeschreven bladen.

De neutrale docent
Maar goed, dat hele meldpunt gaat natuurlijk over docenten en de manier waarop zij omgaan met de servet-noch-tafellakens in hun klas. Docenten moeten neutraal zijn en objectief, of in ieder geval zo neutraal en objectief mogelijk.
Dat lijkt me niet alleen onmogelijk, maar ook een vergissing om na te streven. Een goede docent stort namelijk niet alleen kennis over de leerlingen uit, maar heeft ook een band met die leerlingen. Sterker nog, vrijwel elke docent heeft op zijn opleiding de kreet ‘relatie vóór prestatie’ meegekregen. Om kennis over te dragen is meer nodig dan alleen die kennis zelf. Je móet als docent jezelf dus meenemen naar je werk. Een band aangaan met iemand die volledig neutraal en objectief is (als dat al mogelijk is) is namelijk een stuk lastiger dan met een normaal mens.
Daarnaast zijn veel onderwerpen die je met leerlingen bespreekt, zeker als mentor, persoonlijk van aard. Leerlingen vertellen over ruzie in het gezin, een dode hond of liefdesverdriet. Sommige leerlingen worstelen met hun geaardheid, anderen met de verwachtingen van thuis. Politiek is maar een van de onderwerpen die besproken worden, en waarover het gesprek mogelijk moet zijn. Docenten hoeven daarvoor hun eigen opvattingen niet thuis te laten – liever niet zelfs. Een echt gesprek heb je pas met twee deelnemers.

Als het meldpunt iets laat zien, is het hoe slécht leerlingen zich eigenlijk laten indoctrineren. Leerlingen zijn geen sponzen die de meningen van hun docenten klakkeloos opzuigen. En dat lijkt me ten dele ook een verdienste van het onderwijs: ik ken geen enkele leraar die kritisch denken wil ontmoedigen.
‘Waar stem jij eigenlijk op?’ vragen Jorik en Dennis uit vwo 3 aan me. Ze moeten eigenlijk zinnen ontleden en dit lijkt me een afleidingsmanoeuvre, dus ik antwoord: ‘Zeg ik niet.’
De afleidingsmanoeuvre slaagt toch omdat we het vervolgens hebben over waaróm ik dat niet zeg.
‘Omdat jullie anders mijn mening overnemen,’ zeg ik.
Daar moeten ze zo hard om lachen dat er van ontleden niks meer komt.

Else Boer schrijft korte verhalen, artikelen en dagboekfragmenten, maar alleen die eerste twee worden soms gepubliceerd.

Lees verder Lees verder

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al tien jaar een vrije ruimte voor talentvolle makers. Elke dag verschijnen op onze site artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties. Zonder advertenties en helemaal gratis.

Maar zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken van veelbelovende kunstenaars. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons
het laatste
Filmtrialoog: The Third Wife

The Third Wife

Redacteuren Oscar Spaans, Jihane Chaara en Kiki Bolwijn zagen in de bioscoop hoe in het Vietnam van eind 19e eeuw, de 14-jarige May de derde vrouw wordt van Hung, een steenrijke en veel oudere grootgrondbezitter. Lees meer

Lieve Mark 2

Lieve Mark

Jan Hamstra sneed zijn kijk op Zwarte Piet in hout voor zijn beeldkritiek 'Lieve Mark'. Hij neemt ons in sneltreinvaart mee door de geschiedenis van raciale karikaturen, en drukt premier Mark Rutte op het hart dat hij zich meer in die geschiedenis zou moeten verdiepen. Lees meer

Hard//talk: Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Hoe (niet) te praten over mentale moeilijkheden

Een label geeft een naam aan een ervaring, maar kan nooit een verklaring zijn voor waarom iemand, op dat specifieke moment in haar leven, die specifieke klachten heeft. Lees meer

Paw Patrol krijgt concurrentie

Paw Patrol krijgt concurrentie

De Australische hond Bear werd als puppy achtergelaten. Hij werd zelf gered, en sindsdien staat zijn leven in het teken van het redden van andere dieren. Het nieuws in beeld door Aida de Jong. Lees meer

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Mannelijkheid en de giftige erfenis van Wolkers

Gijsbert Pols herleest Wolkers' meesterwerk Turks fruit, en moet constateren dat de roman niets waarmaakt van de bevrijding die hem wordt toegedicht. Een bewerkt hoofdstuk uit Pols' nieuwe essaybundel 'Het onhoudbare midden'. Lees meer

Automatische concepten 27

Ben je wel echt verslaafd aan je smartphone?

Dagelijks besteden we eindeloos veel tijd aan onze smartphones. Sommigen wijten dat aan een verslaving. Gatool Katawazi pleit ervoor dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor dit gedrag, en spaarzaam om te springen met het woord 'verslaving'. Lees meer

 Vega Whopperwolf

Vega Whopperwolf

Alsof je een hongerige wolf aan de soja krijgt, zo kun je de prestatie van De Vegetarische Slager zien. Het bedrijf verovert langzaam maar zeker de Europese markt voor vleesvervangers. Het nieuws in beeld door Katja Grosskinsky. Lees meer

Red zaterdag onze democratie 1

Red zaterdag onze democratie

Als terrorisme en doodsbedreigingen niet meer worden geschuwd om een racistische traditie in stand te houden, is jezelf uitspreken niet meer genoeg, ziet Naomí Combrink. De vrijheid van vergadering en de democratie staan op het spel. Lees meer

 Mag ik nog even vangen?

Mag ik nog even vangen?

Honderden Amerikanen ontvingen eerder deze week opeens een nachtelijk berichtje van een vriend, kennis, collega... Maar die wisten op hun beurt nergens van. Oude berichten van jaren eerder werden 'gerecycled'. Het nieuws in beeld door Nastia Cistakova. Lees meer

Poortwachters van de Homogemeenschap

Poortwachters van de homogemeenschap

Sebastiaan van der Lubbe ontmaskert het dunne laagje vernis dat we in Nederland ‘tolerantie’ noemen. Hij strijdt tegen de regenboogvlag als goedkoop fashion statement en vóór de regenboogvlag als pleitbezorger van inclusiviteit. Lees meer

 Wie stoot koning Netflix van de bank?

Wie stoot koning Netflix van de bank?

Voor koning Netflix staat er veel op het spel. Het is dringen geblazen voor de troonopvolgers. Het nieuws in beeld door Jente Hoogeveen. Lees meer

Filmtrialoog: Light Of My Life 1

Light Of My Life

Onze redacteuren werden meegesleept in de vlucht van Casey Affleck en zijn filmdochter in 'Light of my Life'. Lees meer

Hard//talk: Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Een spelletje memory voor de Alzheimervereniging

Met enige verbazing ziet Vivian Mac Gillavry hoe goede doelen geld ophalen met acties die patiënten zelf vaak niet meer kunnen uitvoeren. Lees meer

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen 1

Stort jezelf in een crisis zónder er sterker uit te komen

Intenties om (nog) gelukkiger/gezonder/succesvoller te leven? Filosofe Lieke Knijnenburg onthult hoe de kapitalistische samenleving deze intenties in ons programmeert, en hoe we ertegen in opstand kunnen komen. Een bevrijdend essay over tijdverspilling, zelfverwoesting en liefde. Lees meer

 Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Een bezegeld lot in een verzegelde trailer

Zodra de trailer verzegeld werd, waren de 39 Chinese migranten die zich erin hadden verstopt kansloos. Het nieuws in beeld door Rob Worst. Lees meer

Is het demonstratierecht in Nederland een farce?

Is het demonstratie­recht in Nederland een farce?

Na roerige protestweken met boze boeren en blokkades door Extinction Rebellion maakt Jarmo Berkhout de balans op. Hoe staat het er eigenlijk voor met het demonstratierecht in Nederland? Lees meer

Een vuile plas regenwater

Een vuile plas regenwater

Alexander van der Weide bespreekt op intuïtieve wijze de klassieke film Stalker van Tarkovski. ‘Probeer nooit je idee over te brengen aan het publiek — het is een ondankbare en zinloze taak. Laat ze het leven zien en ze zullen in zichzelf de middelen vinden om het te beoordelen en te waarderen.’ Lees meer

Mevrouw Rouw in Zomergasten 2

Mevrouw Rouw in Zomergasten

Hard//hoofd grijpt terug op de Zomergasten-verslagen van deze zomer met een onconventionele gast die toepasselijk is voor de grauwe dagen. Lees meer

 China trekt zich er niets van aan

China trekt zich er niets van aan

China gaat zijn eigen gang, terwijl de internationale gemeenschap niet veel meer doet dan waarschuwingen uitdelen. Lees meer

Hard//talk: Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd 4

Betrokkenheid begint bij meer geld en tijd

Diederik Samsom stelde onlangs dat welvaart uit meer bestaat dan inkomen. Wolter de Boer ziet dat geld en tijd wel noodzakelijk zijn om je als burger te engageren met de problemen van deze tijd. Lees meer

Steun ons en verzamel kunst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor talentvolle makers. Zonder advertenties en helemaal gratis. Dankzij onze kunstverzamelaars. Steun ons en ontvang speciaal geselecteerde kunstwerken. Én een Hard//hoofd-tasje. Je eerste kunstwerk is van Hard//hoofd-maker Nastia Cistakova.

Steun ons