Asset 14

Terug naar het moezeum

Terug naar het moezeum

Culturele ruimte ‘moezeum’ is een relatieve nieuwkomer in het culturele landschap. Schrijver Laura Korvinus en Jorne Vriens bezoeken de eerste tentoonstelling By the Way. Waar er bij veel hedendaagse kunstinstellingen behoefte is om zich te engageren met maatschappelijke kwesties, maar het te vaak blijft bij goede bedoelingen, vinden ze in moezeum een voorbeeld van hoe het óók kan: een collectie kleine vormen van verzet tegen systemen van onderdrukking en autoriteit.

Jorne Vriens: Hoe was jouw eerste ervaring met het moezeum?

Laura Korvinus: moezeum voelde voor mij als een warm bad, ondanks de herfstkou die door de dunne muren van de oude garage kroop. Tijdens New Radicalisms: Doe Neutraal, het tweejaarlijkse festival van culturele organisatie (A)WAKE, bruiste en borrelde het overal in de betonnen ruimtes. Kunstwerken werden opgehangen, talks werden voorbereid, er werd thee gezet en vanuit achterruimtes werden taperollen en boren doorgegeven. Het was zo aanstekelijk dat ik voor ik het wist zelf een boor in mijn handen had.
Aan de hand van kunstinstallaties, een expositie, een publiek programma met performances, workshops en talks werd tijdens deze dag onderzocht wat ‘neutraal’ betekent. Het idee van neutraliteit dient immers als een effectief rookgordijn voor zaken waar veel mensen - en vooral politici het liever niet over hebben, zoals institutioneel of alledaags racisme, seksisme en islamofobie. Journalisten, activisten en kunstenaars kwamen samen om dit op het scherpst van de snede te bespreken, waarna iedereen kon loslaten en elkaar ontmoeten in een uitgebreid nachtprogramma.

Het idee van neutraliteit dient immers als een effectief rookgordijn voor zaken waar veel mensen - en vooral politici het liever niet over hebben

Kunstenaar Ghita Skali noemde neutraliteit treffend 'het diplomatieke gezicht van de gewelddadige status quo'. Het moezeum geeft in de tentoonstelling By the Way een antwoord op deze status quo met kleine vormen van verzet tegen systemen van onderdrukking en autoriteit. Ze tonen dat het anders kan. Hun krachtigste wapen? Humor. Zo mag je bij het werk Real Integration van Qiaochu Guo & Jing He, een parodie op het inburgeringsexamen, kiezen uit cynische antwoorden op dagelijks racisme, en is de Nederlandse vlag in het werk van Willum Geert eigenlijk een witte bierbuik met rood t-shirt en een blauwe spijkerbroek. Ik vraag me af me af welk museum humor zou durven vermelden in het gedeelte over hun maatschappelijke belang in hun beleidsplan.

Terug naar het moezeum 3
Je maintiendrai, Willum Geert.

Jorne: Nadat we de tentoonstelling samen bekeken lijkt daar de kern te zitten. Wat mogen we van hedendaagse kunstinstellingen verwachten als het gaat om maatschappelijke kwesties?

Jorne: Misschien is het begrip 'hyperpolitiek', zoals bedacht door Anton Jäger, een lens om de rol van kunstinstellingen te bekijken. Hyperpolitiek is een kritische manier om politieke betrokkenheid te begrijpen, waarbij betrokkenheid niet tot actie leidt. Anders gezegd: betrokkenheid blijft een lippendienst. Hoewel er bij hedendaagse kunstinstellingen veel behoefte is om zich te engageren met maatschappelijke kwesties, blijft het vaak hangen bij goede bedoelingen.
Bijna elke maand wordt er wel een symposium gehouden over de rol van het museum of verschijnt er een opiniestuk waarin de politieke relevantie van een culturele instelling. Museologisch is dat heel interessant, maar het steekt toch wat bleek af bij het echte werk dat door moezeum wordt verricht: we zagen op de eerste etage een ruimte waar protestborden kunnen worden gemaakt en staan opgeslagen.

Hoewel er bij hedendaagse kunstinstellingen veel behoefte is om zich te engageren met maatschappelijke kwesties, blijft het vaak hangen bij goede bedoelingen

Juist daarom kan een kleine presentatieruimte zoals het moezeum dienen als een interessant tegenvoorbeeld. De wendbaarheid en het eigenaarschap van kleinere instellingen bieden hun de kans om buiten de gebaande paden te treden en werkelijk impactvolle tentoonstellingen te organiseren. Daarom ben ik blij dat je me meenam: het illustreert hoe kleinere instellingen vaak gemakkelijker flexibel en origineel kunnen zijn dan grote instellingen.

Ook het werk vond ik goed. Dat van Deniz Eroglu bijvoorbeeld: zijn installatie, die de ervaring van zijn besnijdenis in Turkije beschrijft en de gevolgen daarvan voor zijn zelfbewustzijn in Europese contexten, zoals het afdrogen na de gymles, biedt een heel persoonlijke kijk op culturele verschillen en persoonlijke verhalen. Het werk van Mohamed Laouli prikkelt met zijn video L'économe, waarin hij een papieren pagina eet, afkomstig van een economisch tijdschrift. Deze handeling, vast een kwelling, draagt een krachtige en ironische boodschap uit tegen economische druk en de absurditeit ervan. Eat the rich?

Terug naar het moezeum 1
L'économe, Mohamed Laouli.

Laura: Over eten gesproken: Tijdens de zaterdagmiddag van de New Radicalisms Biënnale was ik aanwezig bij een performance van diezelfde Deniz Eroglu. Tussen het kunstpubliek renden de twee jonge kinderen van de kunstenaar heen en weer. Terwijl Eroglu zijn performance begon, besloot een van hen bij hem op schoot te klimmen. Met zijn zachte en zelfverzekerde stem vertelde Eroglu een verhaal over de levens van zijn grootvader en vader. Tijdens deze vertelling deelde hij eten uit dat in zijn verhaal voorkwam en toonde hij eigen videowerk. Dit zorgde voor een intieme ervaring, versterkt door de aanwezigheid van toekomstige generaties op zijn schoot.

Het werk van kunstenaars wordt vaak gebruikt door musea om zich politiek uit te spreken, maar de makers krijgen vervolgens weinig rugdekking vanuit de instituties die hen zouden moeten ondersteunen

Eroglu eindigde de performance door een brief te laten zien van zijn vader aan een Deense ambtenaar, waarin hij in gebrekkig Deens beschrijft hoeveel last hij als Turkse man had van racisme in Denemarken. Eroglu vertelde hoe een museum interesse had om de brief aan te kopen en hem vroeg er meer context over te geven; na het delen van zijn levensverhaal hoorde hij nooit meer iets van hen. De diepe emotionele kracht die vrijkomt uit het besef dat leven en kunst zo nauw verweven zijn, raakte me sterk tijdens zijn performance. Aan het einde vroeg Eroglu zich terecht af waarom musea zo onhandig omgaan met deze emoties. Het werk van kunstenaars wordt vaak gebruikt door musea om zich politiek uit te spreken, maar de makers krijgen vervolgens weinig rugdekking vanuit de instituties die hen zouden moeten ondersteunen. Misschien moet er wat vaker nagedacht worden over hoe zij een veilige plek kunnen faciliteren voor wat kunstenaars te zeggen hebben?

Jorne: Precies, als museum of culturele instelling moet je de verantwoordelijkheid erkennen die komt kijken bij het ondersteunen van kunstenaars die uitgesproken ideeën en visies delen. Als je accepteert dat uitspraken en stellingen bedoeld zijn om verandering teweeg te brengen, dan moet je ook bereid zijn om daar actief een rol in te spelen.

Laura: Daar ben ik het mee eens. Nu veel kunstinstituten zich graag willen uitspreken, lijken ze daarbij het belang van goed luisteren te vergeten. Een hoogleraar die ik ongelofelijk bewonder, Tina Campt, leerde me dat goed luisteren een actieve daad is. Het vereist dat je begrijpt dat er iets op het spel staat. Dat je begrijpt dat er een keuze moet worden gemaakt. En dat, wanneer jij niks doet, dat consequenties heeft.

Terug naar het moezeum 2
Let's Go to the Toilet, Tewa Barnosa.

Zowel de werken in By the Way als de talks tijdens New Radicalisms maakten me bewust van mijn eigen implicaties in systemen van onderdrukking en autoriteit. Tegelijk wordt er ruimte geboden om een standpunt in te nemen. Ik zag dat in het kunstwerk van Tewa Barnosa - een paars wc-hokje waar je in kan kruipen en uitgenodigd wordt om op de muren te schrijven. Zo wordt de wc een plek voor reflectie en kleine daden van verzet. De vele Arabische woorden op de muren wezen me op mijn positie hier, als buitenstaander - een gevoel dat musea mensen doorgaans als geen ander kunnen laten voelen.

Jorne: Het feit dat we hier direct worden verwelkomd door de maker van de tentoonstelling is echt bijzonder. Dat zie je niet vaak in andere musea. Je kunt meteen in gesprek met iemand en je voelt eigenlijk aan alles dat de kunstenaar hier niet alleen maar een uitvoerder is of een leverancier van een werk, maar onderdeel is van een gemeenschap. En nog belangrijker, als bezoeker kun je daar ook onderdeel van worden.

Kunst hoeft niet alleen maar mooi of heilig te zijn; het kan daadwerkelijk impact hebben

Laura: Bovendien is de ruimte zelf zo uitnodigend! Je kunt er gewoon wat rondhangen, iets drinken of uitrusten op de vide. Dat is heel anders dan vooraf bepaalde routes in de meeste musea.

Jorne: Ja, in grote musea krijg je vaak het gevoel dat je door de zalen heen wordt gejaagd. Ik begrijp natuurlijk dat grote instellingen veel bezoekers moeten verwerken en dat hoort erbij als je een instelling van een bepaalde grootte bent. Maar als je naar tegenvoorbeelden zoals dit museum kijkt, realiseer je je wat daarbij verloren gaat: de rust, het gesprek en het idee dat je vorm kunt geven aan je leven. Kunst hoeft niet alleen maar mooi of heilig te zijn; het kan daadwerkelijk impact hebben.

Laura: Sterker nog; ik geloof dat de esthetische en politieke kracht van kunst heel goed samen kunnen gaan. Noem me Gen Z, maar het scheiden van die twee vind ik ouderwets. Naast dat By The Way deze tweedeling doorbreekt, doet de tentoonstelling er nog een schepje bovenop; Hij laat zien dat activisme en lichtheid hand in hand kunnen gaan. Dat ironie, ongemak en verveling wapens zijn (en altijd zijn geweest) tegen autoritaire, onderdrukkende en kapitalistische systemen. Musea zijn hier uiteraard een onderdeel van, of ze nu willen of niet, door hun afhankelijkheid van subsidies en private geldstromen. Maar dat ontslaat hen niet van hun taak om verantwoordelijkheid te nemen, deze positie te erkennen, en een goede luisteraar te zijn voor wat de kunstenaars te zeggen hebben. Ik vraag me soms af waar musea zo bang voor zijn. Waardoor toch dat ongemak? Tegen alle museumdirecteuren, curatoren en andere professionals binnen het culturele veld zou ik willen zeggen: ga naar het moezeum, drink een kopje thee, en luister naar wat jouw ongemak je wil vertellen.

By the Way is tot 20 december 2024 te zien in moezum, Vijverhofstraat 29, Rotterdam.
Culturele organisatie (A)WAKE bestaat uit cultureel werkers, kunstenaars en organisatoren die hun verbondenheid met de West Aziatische en Noord-Afrikaanse regio en tweerichting-burgerschap gebruiken om het -naar eigen zeggen - in Nederland wat op te schudden.

Beeld: Liza Wolters.

Mail

Laura Korvinus en Jorne Vriens

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Wat ik zou moeten zijn is niet wie ik ben

Bouchra Aouriaghel schrijft over opgroeien en leren dat je erbij hoort, maar eigenlijk ook weer niet. Als een kameleon verplaatst ze zich tussen twee werelden, eentje waarin ze Nederlands spreekt, en verbaasd wordt aangekeken als de juiste klanken in de juiste volgorde haar mond verlaten, en eentje waarin ze Marrokaans spreekt, goed genoeg om met haar ouders te kunnen communiceren, maar als ze de diepte in wil, komt het er ineens stotterend uit. En wat als de wereld je vraagt om te kiezen? Lees meer

Mosterdsoep

Onvermijdelijk

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Noura Harrath wordt een kind geboren dat daar misschien helemaal niet wilde zijn, of misschien nóg niet. 'Er waren weinig zachte plekken die voelden als een eeuwige omhelzing.' Lees meer

Mosterdsoep 4

Bijsluiter

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In deze tekst van Fleur Hagi staan we op het punt een hele belangrijke beslissing te nemen. Lees meer

Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer