Hard//hoofd selecteert al bijna twee jaar zorgvuldig uit een oerwoud aan mogelijkheden. In ‘hard//hoofd kiest’ wordt maandelijks een relatief onbekende beeldend kunstenaar uitgelicht, wiens werk het volgens ons de moeite waard is om te volgen. In Rotterdam doet tentoonstellingsruimte TENT elk jaar hetzelfde: zij organiseren de ‘Academy Awards’ waarbij van alle pas afgestudeerde kunststudenten de beste in de prijzen vallen in een echte galasfeer. In de aanloop naar TENT Academy Awards op 15 juli lichten wij twee genomineerden uit. We sluiten af met Willem Sluyterman van Loo, documentairemaker aan de KABK in Den Haag.
Wat zien we?
"De korte documentaire 'De glimlach van een kind' gaat over de interactie tussen drie jonge verpleegkundigen-in-opleiding en de bewoners van een verpleeghuis in Leidschendam. Je hoort gesprekken tussen drie jonge stagiaires en 'hun' bewoners. De ouderen blijven buiten beeld, de jongeren zie je wel, in stille, gefilmde portretten.
De aanleiding: bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 was de ouderenzorg een 'hot item'. Het personeelstekort wordt door de vergrijzing steeds nijpender, en het kabinet-Rutte zou daar wel wat aan doen: 12000 extra mensen aan het bed. Dat is lastiger dan gedacht, want waar haal je zoveel personeel vandaan? Dat ontdekte de regering ook. In december 2010 kondigde het kabinet aan dat het extra personeel er zeker komt, maar niet op de korte termijn die het kabinet voor ogen had: er melden zich niet genoeg studenten op de verpleegkunde-opleidingen, omdat de ouderenzorg bepaald niet in trek is bij jongeren.
De foto's tonen stillevens (niet geënsceneerd) waar gezelligheid en praktische noodzaak elkaar treffen."
Wat kan je vertellen over je werkwijze?
"Ik ga uit van de actualiteit en probeer - door me uitgebreid te verdiepen in het onderwerp - tot een goed gefundeerde bijdrage aan het publieke debat te komen. In deze tijd, waarin iedereen wordt geacht een mening te hebben en het publieke debat overstemd wordt door emoties, probeer ik nuance terug te brengen door het doen van gedegen onderzoek en mij slechts voorzichtig uit te spreken.
Concreter: ik wilde me met deze film richten op de verpleegkundigen-in-opleiding, maar de bewoners niet weglaten. Filmen in een verpleeghuis is ingewikkeld, omdat de privacy van de bewoners natuurlijk voorop staat; dat was de belangrijkste voorwaarde waaraan ik moest voldoen. Ik heb ruim een half jaar lang regelmatig opnamen gemaakt, meestal in sessies van vier a vijf uur.
In de film vraagt het geluid de meeste aandacht. De beelden, portretten van de jongeren afgewisseld met lange shots van gangen en gemeenschappelijke ruimten, geven een impressie van het leven in zo'n instituut en van het levenstempo.
Om verschillende redenen heb ik besloten geluid en beeld 'los te koppelen'; je ziet niet wat je hoort. In de eerste plaats deed ik dat omdat de film moest gaan over de interactie tussen stagiaires en bewoners. De gesprekken moesten de hoofdrol spelen. De spaarzame momenten dat de stagiaires tijd hebben om met 'hun' bewoners te praten, zijn vooral tijdens het wassen, aankleden en vergelijkbare momenten. Dat wilde ik niet in beeld brengen, omdat het alleen maar zou afleiden van het gesprek. Bovendien kon ik op deze manier de stagiaires op afstand volgen; ik gaf ze een zendermicrofoon, waardoor ik er niet naast hoefde te staan als ze aan het werk waren. Dat maakte de gesprekken natuurlijker en ik liep niet in de weg.
De montage, waarbij André Schreuders heeft geholpen, was een ingewikkeld aspect. Doordat geluid en beeld niet synchroon lopen, is het moeilijk om een goed werkende spanningsboog te laten ontstaan. Hoe lang kan een shot bijvoorbeeld blijven staan zodat het nét irritant wordt, maar zonder dat de kijker afhaakt? Wat is de functie van de muziek? En op welke plaats komen de portretten? Door daar samen met André aan te werken bleef het overzichtelijker."
Wat fascineert jou?
"De mening van de massa ten opzichte van de realiteit. Iedereen heeft bijvoorbeeld zijn woordje klaar over de verpleeghuiszorg: het moet beter en er moet meer personeel komen. Dat is absoluut zo. Maar hoeveel mensen komen met regelmaat in een verpleeghuis en zien met eigen ogen hoe het eraan toegaat? Hoeveel mensen werken, professioneel of als vrijwilliger, in zo'n huis?
En breder: hoe kan het dat bijvoorbeeld Geert Wilders zo veel steun krijgt, terwijl zijn argumenten puur op emotie gestoeld zijn? En wat zegt de populariteit van websites als Twitter en GeenStijl, waar particuliere opvattingen tot waarheid worden verheven, over onze samenleving?"
Wat wil je?
"Momenteel werk ik als freelance fotograaf en als webredacteur bij een nieuwsrubriek. Daar hoop ik inspiratie op te doen voor een nieuw project; dat zal vermoedelijk een crossmediale documentaire worden over een veelbesproken onderwerp uit de actualiteit, zoals privacy of integratie. Maar een vervolg op dit project is ook een mogelijkheid."
