Twee documentairemakers op zoek naar de resten van ons koloniale verleden. “Eerst waren er de Portugezen, toen de Hollanders, nu de Amerikanen en straks de Chinezen."" /> Twee documentairemakers op zoek naar de resten van ons koloniale verleden. “Eerst waren er de Portugezen, toen de Hollanders, nu de Amerikanen en straks de Chinezen."" />
Asset 14

Resten van de kolonie

In het filmproject Empire laten filmmakers Kel O'Neill en Eline Jongsma de erfenis van het kolonialisme zien. De eerste aflevering gaat over Sri Lanka. Sanne Rispens sprak met Kel en Eline vlak voor hun vertrek naar Indonesië, waar ze op dit moment het tweede deel van Empire afronden.

Filmmakers Kel O’Neill (VS, 1979) en Eline Jongsma (Groningen, 1980) werkten voor het eerst samen tijdens een residency-project op een militaire basis in Kosovo. Hun oorsprong ligt niet bij film: Kel is van oorsprong acteur, Eline fotograaf. In hun woonplaats New York maken ze reportages voor het VPRO-programma Metropolis TV. Hun werk is onder andere vertoond op het IDFA en het Los Angeles Film Festival, maar ook op de Architectuurbiënnale in Rotterdam en bij verschillende exposities. Onlangs filmden Kel en Eline ook een item voor het NOS-journaal over hoe Amerikanen het fenomeen Geert Wilders ervaren.

In Brooklyn, waar Kel O’Neill en Eline Jongsma voor hun beeldscherm zitten, is een sneeuwstorm gaande. Kel vertelt dat de dikke laag sneeuw in hun straat nog niet is opgeruimd. “Ik weet zeker dat de straten van Manhattan wél schoon zijn, want daar is het geld. Maar de mensen in onze buurt zijn oneindig veel interessanter om te filmen dan de mensen daar. Het is hier veel moeilijker om je ambities met de werkelijkheid in overeenstemming te brengen. Daar identificeren wij ons mee.”

Een greep uit de personen die in hun films worden geportretteerd: een lesbische Elvis-imitator, een groep mannen die de Vietnamoorlog naspeelt, Edward de 'Walmart-Greeter' en de zogenaamde 'Ex Ex-Gays'; twee homoseksuele mannen die een tijd in een christelijke instelling doorbrachten waar homoseksualiteit wordt 'genezen' en inmiddels hun geaardheid hebben omarmd:

Veel van de mensen die jullie filmen lijken buiten de maatschappij te staan. Waarom trekt dit jullie aan?
Eline: “Meestal bedenken we het onderwerp voordat we er een individu bij zoeken. We hebben een bepaald idee, en dan zoeken we naar iemand die dat idee kan representeren. Het heeft te maken met je ongemakkelijk voelen in de maatschappij. Iedereen heeft wel eens het gevoel dat hij nergens bijhoort. Ik denk soms dat dat iets van onze generatie is. Ik zie er veel mensen mee worstelen.”
Kel: “De mensen die wij zoeken, zijn een soort eilandjes. Ze hebben hun eigen realiteit gecreëerd. Bijvoorbeeld die mannen die de Vietnamoorlog naspelen... de echte wereld is te hard voor ze, dus maken ze een droomwereld waarin ze de held kunnen zijn. We voelen ons aangetrokken tot mensen die hun fantasie op zo’n dwingende manier externaliseren.”
Eline: “We dachten op een gegeven moment: Wat kunnen we met Elvis doen? Ik dacht aan een vrouwelijke Elvis, en toen kwamen we Barbara del Piano tegen. Zij was openlijk lesbisch, op een plek waar dat helemaal niet geaccepteerd werd. We hadden ontzettend veel geluk dat zij zo’n verrassing was.”
Kel: “Het hele Elvis-ding bleek nog het minst interessant aan haar. We ontdekten steeds nieuwe dingen: ze verzamelde poppen, ze had kanker overleefd. Ze had zoveel bijzonders.”

Jullie benadering is echt do-it-yourself: jullie doen alles met zijn tweeën en gebruiken simpele camera-apparatuur.
Eline: “Mensen onderschatten ons vaak, ze denken meestal dat we een paar studenten zijn. Maar dat maakt ook dat we minder de aandacht trekken als we aan het filmen zijn.”
Kel: “We zien er ook vrij jong uit, dat werkt vaak in ons voordeel. Toen we wilden gaan filmen in Walmart [een grote supermarktketen, SR] zaten de PR-mensen er eerst heel erg bovenop. Maar toen ze ons aan zagen komen met ons kleine cameraatje, lieten ze ons gewoon onze gang gaan.”

De korte film van Kel en Eline die op Hardhoofd te zien is maakt deel uit van een interdisciplinair mediaproject getiteld Empire. Het zal uiteindelijk bestaan uit vijf video-installaties, die zijn gefilmd in vijf voormalige V.O.C-handelscentra: Sri Lanka, Indonesië, India, Ghana en Zuid-Afrika. Het doel is om de architectonische, culturele en spirituele sporen van de V.O.C.-kolonisten te documenteren.

Empire gaat over grote thema’s, hoe gaan jullie dit in beeld brengen?
Eline: “We kijken naar wat er over is gebleven, maar doen dit door middel van kleine, persoonlijke verhalen. In Nederland zijn we ons erg bewust van wat de V.O.C. heeft betekend. Ik heb zelf op een bepaalde manier een V.O.C.-achtergrond – mijn familie is deels Indisch. Dat deel van mijn herkomst is iets wat ik op de een of andere manier altijd in mijn achterhoofd heb.”
Kel: “Het is een interessant project omdat het iets zegt over onze wereld. We leven allang niet meer in het tijdperk van kolonialisme, zelfs niet in het tijdperk van post-kolonialisme. We zijn onderweg naar iets nieuws; de machtsverhoudingen zijn aan het verschuiven. Het is interessant om te zien wat er van die laatste restjes kolonialisme is geworden.”
Eline: “Wat voor impact heeft de V.O.C. gehad op mensen? Het gebeurt nog steeds, mensen worden ergens naartoe gestuurd om naar olie te boren, zo’n bedrijf groeit en groeit. Mensen vestigen zich op een plek en er ontstaat een soort cross-cultural invloed."
Kel: "De nadruk ligt echt op de onbedoelde gevolgen van kolonialisme, en ook weer de invloed van een innerlijke realiteit op de buitenwereld. Kijk bijvoorbeeld naar Herman Steur, de hoofdpersoon uit Sri Lanka, die het Hollandse dorpje heeft nagebouwd in de jungle. De materialen die voor de huizen worden gebruikt zijn totaal ongeschikt voor het klimaat, dus alles dreigt na een tijdje in te storten. Dat laat hij dan weer herbouwen.”
Eline: “Hollandse koppigheid.”
Kel: “Maar ook het afdwingen van zijn culturele realiteit, op een plek waar dat helemaal niet past."

Eline: “Ik denk niet dat de V.O.C.-mannen een idee hadden van de impact die ze zouden hebben op de etnische samenstelling van zo’n gebied. Nederland is een klein land, maar de wereldwijde nalatenschap is gigantisch. We zouden de rest van ons leven aan dit project kunnen blijven werken: er zijn eindeloos veel verhalen.”

Empire zal ook een bepaalde participatie vragen van het publiek.
Eline: “Het zijn kleine verhalen, zoals het verhaal van Herman Steur. Dat gaat over één man, en ik hoop dat de serie mensen aanzet om na te denken over...”
Kel: “Grijze gebieden.”

Kel: “Je ziet de patronen: eerst waren er de Portugezen, toen de Hollanders, nu de Amerikanen en straks de Chinezen. Dat zie je al in Sri Lanka, overal zijn Chinese bouwprojecten gaande.”
Eline: “De ene kant exploiteert de andere kant. Het resultaat daarvan, dat is waar dit project over gaat.”
Kel: “We zijn aan Empire begonnen op een heel vreemd moment. Het heeft iets van een zwanenzang. Het is bijna weg.”

Meer over Kel en Eline: www.sinisterhumanists.tumblr.com.

Interview: Sanne Rispens

Mail

Videoredactie

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Een dag uit het leven

Een dag in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt

Er zijn zoveel dingen die je zou kunnen zijn. Bioboer, au-pair à Paris, muze, schrijver, schilder, heks... En tegelijk heb je maar één leven om al je ambities in waar te maken. Lies Jo Vandenhende deconstrueert deze tragiek liefdevol door ons een dag mee te nemen in het hoofd van een lichaam dat niet uit bed raakt. Met een illustratie van Tonke Koppelaar. Lees meer

Automatische concepten 38

Hard//hoofd zoekt een nieuwe adjunct-hoofdredacteur

De adjunct-hoofdredacteur denkt mee over de koers van het tijdschrift en heeft een stem in belangrijke beslissingen. Lees meer

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties) 2

Hard//hoofd zoekt een beeldredacteur (illustraties)

Ter ondersteuning van de chef Illustratie zijn wij op zoek naar een beeldredacteur illustraties. Lees meer

Automatische concepten 54

Een miljoen huizen houden het te droog

Zeker een miljoen huizen in Nederland dreigen te verzakken, en dat aantal is de afgelopen jaren flink toegenomen. De boosdoener: droogte. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 43

Lekker soggen

Deze week worden onze redacteurs blij van lachen om Mark R., lessen over de media en het kunnen bijdragen aan de vismigratie in Utrecht. Lees meer

Een ritje maken

Een ritje maken

In dit verhaal van Sonja Buljevac maken Renée en haar oma een wandeling bij de boulevard van Vlissingen. Terwijl haar oma volop geniet, wordt Renée geconfronteerd met de gebeurtenissen van de vorige nacht. Lees meer

Hard//talk: Onderdak is een mensenrecht

Onderdak is een mensenrecht

Over dakloosheid hoeven we geen uitvoerige politieke discussies te voeren, aldus Jihane Chaara. Onderdak is namelijk niets minder dan een mensenrecht (iets wat men in de Nederlandse politiek even vergeten lijkt te zijn). Lees meer

De nobele kunst van het missen

De nobele kunst van het missen

Marthe van Bronkhorst mist een hoop dingen in haar leven. Haarelastiekjes, de deuk in de bank die ze maakte in het vakantiehuisje, en ze kan maar niet vergeten dat Philip Freriks gestopt is met het journaal. (kom terug, Philip!). Maar waar komt dit missen vandaan?
Met (voor de laatste keer!) een illustratie van Jessica Bacuna. Lees meer

Filmtrialoog: Nocturne

Nocturne

Onze redacteurs zagen Nocturne, een film over het maken van een film. Hoofdpersonage Alex rent een nacht lang door zijn eigen hoofd, op zoek naar het sluitende idee, de juiste acteurs, een kloppend verhaal. Het sprak esthetisch heel erg aan, maar zaaide ook een hoop verwarring. Lees meer

Nieuws in beeld: 13

Onze corona-aanpak laat talloze aardbewoners stikken

Dat het materiaal waarmee we onszelf tegen corona beschermen voor een golf aan afval zou zorgen, zagen we al van verre aankomen. Illustrator Simcha van der Veen is dan ook verbijsterd: waarom doen we hier niets tegen? Lees meer

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Absurditeit is de kracht van The Nose or Conspiracy of Mavericks

Dat je niet op zoek hoeft naar de diepere betekenis en ook enkel de vorm van een film kan waarderen, bewijst de animatiefilm 'The Nose or Conspiracy of Mavericks'. Lees meer

Alles Vijf Sterren: Eindelijk lente

Eindelijk lente

Deze week worden we blij van een fijn boek, roze k-pop en Den Bosch. Lees meer

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Over Emma, millennials en de kostuumdramafase

Anna Visser is van jongs af aan een fervent liefhebber van Jane Austen. Een onlangs verschenen hervertelling van Emma werpt nieuw licht op haar hartstocht voor het kostuumdrama, maar misschien nog meer op haar zelfbeeld. Lees meer

Column: Wasverzachter

Wasverzachter

Een fietstochtje met twee vrienden voert Eva naar een nieuwbouwwijk, waar het leven bij nader inzien toch zo slecht nog niet zou zijn. Lees meer

Schijn bedriegt 2

Schijn bedriegt

Ons stemgedrag wordt (te) vaak bepaald door onderbuikgevoelens en eerste indrukken. Om ons daartegen te wapenen hebben we gedegen onderwijs nodig. Laat dat nu precies hetgeen zijn waar de politieke winnaar op bezuinigt. Lees meer

De dochter van Baba Yaga met illustratie van Micky Dirkzwager

De dochter van Baba Yaga

Saar, een slapeloze studente, leeft op dubbeldrop en kan haar ex niet vergeten. Op een nacht belt ze haar moeder. ‘Vanaf mijn drieëntwintigste werd het allemaal beter, Saar.’ Is er hoop? Een rauw sprookje van Lena Plantinga over het herstellen van je vrouwelijke intuïtie, of pogingen doen tot. Lees meer

Nieuws in beeld: 12

'App me als je thuis bent'

Na de dood van de 33-jarige Sarah Everard uiten steeds meer Britse feministen hun woede over de mensen die hen zouden moeten beschermen: de politie is onderdeel van hun onveiligheid, zeggen zij. Lees meer

Alsof het stil was 1

Alsof het stil was

In dit korte verhaal van Janna Claudius slapen een van elkaar vervreemde moeder en dochter een nachtje op dezelfde kamer. Lees meer

Alles Vijf Sterren: We bekijken het positief

We bekijken het positief

Deze week worden we blij van LuckyTV, een WhatsAppgroep en een tweeëntwintig jaar oude miniserie over kunst. Lees meer

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling als verhullend eufemisme

Verveling kreeg het afgelopen jaar duizend gezichten. Rijk Kistemaker vraagt zich af: hoe herinneren we ons die gezichten, zodra de coronacrisis (min of meer) voorbij is? Lees meer