Twee documentairemakers op zoek naar de resten van ons koloniale verleden. “Eerst waren er de Portugezen, toen de Hollanders, nu de Amerikanen en straks de Chinezen."" /> Twee documentairemakers op zoek naar de resten van ons koloniale verleden. “Eerst waren er de Portugezen, toen de Hollanders, nu de Amerikanen en straks de Chinezen."" />
Asset 14

Resten van de kolonie

In het filmproject Empire laten filmmakers Kel O'Neill en Eline Jongsma de erfenis van het kolonialisme zien. De eerste aflevering gaat over Sri Lanka. Sanne Rispens sprak met Kel en Eline vlak voor hun vertrek naar Indonesië, waar ze op dit moment het tweede deel van Empire afronden.

Filmmakers Kel O’Neill (VS, 1979) en Eline Jongsma (Groningen, 1980) werkten voor het eerst samen tijdens een residency-project op een militaire basis in Kosovo. Hun oorsprong ligt niet bij film: Kel is van oorsprong acteur, Eline fotograaf. In hun woonplaats New York maken ze reportages voor het VPRO-programma Metropolis TV. Hun werk is onder andere vertoond op het IDFA en het Los Angeles Film Festival, maar ook op de Architectuurbiënnale in Rotterdam en bij verschillende exposities. Onlangs filmden Kel en Eline ook een item voor het NOS-journaal over hoe Amerikanen het fenomeen Geert Wilders ervaren.

In Brooklyn, waar Kel O’Neill en Eline Jongsma voor hun beeldscherm zitten, is een sneeuwstorm gaande. Kel vertelt dat de dikke laag sneeuw in hun straat nog niet is opgeruimd. “Ik weet zeker dat de straten van Manhattan wél schoon zijn, want daar is het geld. Maar de mensen in onze buurt zijn oneindig veel interessanter om te filmen dan de mensen daar. Het is hier veel moeilijker om je ambities met de werkelijkheid in overeenstemming te brengen. Daar identificeren wij ons mee.”

Een greep uit de personen die in hun films worden geportretteerd: een lesbische Elvis-imitator, een groep mannen die de Vietnamoorlog naspeelt, Edward de 'Walmart-Greeter' en de zogenaamde 'Ex Ex-Gays'; twee homoseksuele mannen die een tijd in een christelijke instelling doorbrachten waar homoseksualiteit wordt 'genezen' en inmiddels hun geaardheid hebben omarmd:

Veel van de mensen die jullie filmen lijken buiten de maatschappij te staan. Waarom trekt dit jullie aan?
Eline: “Meestal bedenken we het onderwerp voordat we er een individu bij zoeken. We hebben een bepaald idee, en dan zoeken we naar iemand die dat idee kan representeren. Het heeft te maken met je ongemakkelijk voelen in de maatschappij. Iedereen heeft wel eens het gevoel dat hij nergens bijhoort. Ik denk soms dat dat iets van onze generatie is. Ik zie er veel mensen mee worstelen.”
Kel: “De mensen die wij zoeken, zijn een soort eilandjes. Ze hebben hun eigen realiteit gecreëerd. Bijvoorbeeld die mannen die de Vietnamoorlog naspelen... de echte wereld is te hard voor ze, dus maken ze een droomwereld waarin ze de held kunnen zijn. We voelen ons aangetrokken tot mensen die hun fantasie op zo’n dwingende manier externaliseren.”
Eline: “We dachten op een gegeven moment: Wat kunnen we met Elvis doen? Ik dacht aan een vrouwelijke Elvis, en toen kwamen we Barbara del Piano tegen. Zij was openlijk lesbisch, op een plek waar dat helemaal niet geaccepteerd werd. We hadden ontzettend veel geluk dat zij zo’n verrassing was.”
Kel: “Het hele Elvis-ding bleek nog het minst interessant aan haar. We ontdekten steeds nieuwe dingen: ze verzamelde poppen, ze had kanker overleefd. Ze had zoveel bijzonders.”

Jullie benadering is echt do-it-yourself: jullie doen alles met zijn tweeën en gebruiken simpele camera-apparatuur.
Eline: “Mensen onderschatten ons vaak, ze denken meestal dat we een paar studenten zijn. Maar dat maakt ook dat we minder de aandacht trekken als we aan het filmen zijn.”
Kel: “We zien er ook vrij jong uit, dat werkt vaak in ons voordeel. Toen we wilden gaan filmen in Walmart [een grote supermarktketen, SR] zaten de PR-mensen er eerst heel erg bovenop. Maar toen ze ons aan zagen komen met ons kleine cameraatje, lieten ze ons gewoon onze gang gaan.”

De korte film van Kel en Eline die op Hardhoofd te zien is maakt deel uit van een interdisciplinair mediaproject getiteld Empire. Het zal uiteindelijk bestaan uit vijf video-installaties, die zijn gefilmd in vijf voormalige V.O.C-handelscentra: Sri Lanka, Indonesië, India, Ghana en Zuid-Afrika. Het doel is om de architectonische, culturele en spirituele sporen van de V.O.C.-kolonisten te documenteren.

Empire gaat over grote thema’s, hoe gaan jullie dit in beeld brengen?
Eline: “We kijken naar wat er over is gebleven, maar doen dit door middel van kleine, persoonlijke verhalen. In Nederland zijn we ons erg bewust van wat de V.O.C. heeft betekend. Ik heb zelf op een bepaalde manier een V.O.C.-achtergrond – mijn familie is deels Indisch. Dat deel van mijn herkomst is iets wat ik op de een of andere manier altijd in mijn achterhoofd heb.”
Kel: “Het is een interessant project omdat het iets zegt over onze wereld. We leven allang niet meer in het tijdperk van kolonialisme, zelfs niet in het tijdperk van post-kolonialisme. We zijn onderweg naar iets nieuws; de machtsverhoudingen zijn aan het verschuiven. Het is interessant om te zien wat er van die laatste restjes kolonialisme is geworden.”
Eline: “Wat voor impact heeft de V.O.C. gehad op mensen? Het gebeurt nog steeds, mensen worden ergens naartoe gestuurd om naar olie te boren, zo’n bedrijf groeit en groeit. Mensen vestigen zich op een plek en er ontstaat een soort cross-cultural invloed."
Kel: "De nadruk ligt echt op de onbedoelde gevolgen van kolonialisme, en ook weer de invloed van een innerlijke realiteit op de buitenwereld. Kijk bijvoorbeeld naar Herman Steur, de hoofdpersoon uit Sri Lanka, die het Hollandse dorpje heeft nagebouwd in de jungle. De materialen die voor de huizen worden gebruikt zijn totaal ongeschikt voor het klimaat, dus alles dreigt na een tijdje in te storten. Dat laat hij dan weer herbouwen.”
Eline: “Hollandse koppigheid.”
Kel: “Maar ook het afdwingen van zijn culturele realiteit, op een plek waar dat helemaal niet past."

Eline: “Ik denk niet dat de V.O.C.-mannen een idee hadden van de impact die ze zouden hebben op de etnische samenstelling van zo’n gebied. Nederland is een klein land, maar de wereldwijde nalatenschap is gigantisch. We zouden de rest van ons leven aan dit project kunnen blijven werken: er zijn eindeloos veel verhalen.”

Empire zal ook een bepaalde participatie vragen van het publiek.
Eline: “Het zijn kleine verhalen, zoals het verhaal van Herman Steur. Dat gaat over één man, en ik hoop dat de serie mensen aanzet om na te denken over...”
Kel: “Grijze gebieden.”

Kel: “Je ziet de patronen: eerst waren er de Portugezen, toen de Hollanders, nu de Amerikanen en straks de Chinezen. Dat zie je al in Sri Lanka, overal zijn Chinese bouwprojecten gaande.”
Eline: “De ene kant exploiteert de andere kant. Het resultaat daarvan, dat is waar dit project over gaat.”
Kel: “We zijn aan Empire begonnen op een heel vreemd moment. Het heeft iets van een zwanenzang. Het is bijna weg.”

Meer over Kel en Eline: www.sinisterhumanists.tumblr.com.

Interview: Sanne Rispens

Mail

Videoredactie

Verzamel kunst en steun ons
of word magazine abonnee

Sluit je aan

Wil je meer Hard//hoofd?
Meld je aan voor een nieuwsbrief!

Schrijf je in
test
het laatste
Mosterdsoep 8

Moedertaal en Opvoedlessen van een martelaar

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Vandaag lees je twee gedichten van Lina Al-Hassany. ‘Draag de lasten van de wereld niet op je schouders. Graaf de kuilen voor de doden niet in je tuin. Breng het verleden nooit meer aan het licht.’ Lees meer

Mosterdsoep 5

Steltenloper

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. In het verhaal van Jan Truijens Martinez ziet de hoofdpersoon zijn ex-vriendin met haar nieuwe vriend op theaterfestival De Parade. Tussen de lampjes van de zweefmolen en de flitsende polaroidcamera schiet ook de gedachte aan haar door zijn hoofd. Lees meer

Mosterdsoep 7

Beetje bij beetje

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Mina Yasien schreef een verhaal over een dochter die met haar moeder mee naar een afspraak gaat om te vertalen, over wat er tussen de regels door verloren kan gaan en of je een vervelende boodschap verzachtend moet vertalen. 'Niemand verstond alles en toch kwam iedereen overal achter.' Lees meer

Mosterdsoep 3

[Gedicht zonder titel]

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Fleur Hagi kent de wereld niet meer zoals ze die zich herinnerde, maar wat als ze deze nieuwe wereld niet meer wil kennen? 'Meer dan een appel / is nodig / om te onderscheiden / tussen goed en slecht' Lees meer

IDFA-bespreking <em>‘Between Revolutions’</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd 1

IDFA-bespreking ‘Between Revolutions’

De film Between Revolutions volgt een groep pro-Palestijnse, queer activisten in Berlijn. Regisseur Ruben Desiere zoekt samen met de activisten naar agency voor zijn personages. In die zoektocht wordt een interessant spel met fictie en realiteit gespeeld. Lees meer

IDFA-bespreking <em>Between Revolutions</em> en drie andere tips van de redactie van Hard//hoofd

IDFA-tips van Hard//hoofd – ‘You Can See Everything’, ‘Nuisance Bear’ en ‘Romare Bearden’

De IDFA-tips van Jochum Veenstra, Nora de Bruine en Sander Bortier: You Can See Everything, Nuisance Bear en Alter Ego of Romare Bearden. Lees meer

Mosterdsoep 2

Het woord 'vervreemding'

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Vandaag lees je op Hard//hoofd het verhaal van Lidice Michelle Melara Minero. 'Ik hoorde ze typen en daarna waren ze hun werk aan het uitdelen. En ik? Ik was bezig met het begrijpen van het woord.' Lees meer

Mosterdsoep 9

Potentie

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Het gedicht van Nourelhouda Kassi zit vol potentie. Potentie om 'het' te maken, potentie om 'er' te komen, vriendschapspotentie, partnerpotentie, potentie om zo veel goeds de wereld in te brengen. '‘en nu?’ / tussen alles / wat ik was, en alles wat ik kon worden.' Lees meer

Mosterdsoep 1

Mosterdsoep

Afgelopen jaar namen meer dan tien schrijftalenten deel aan het talentontwikkelingstraject van El Hizjra. Deze week lees je op Hard//hoofd hun verhalen en gedichten die de complexiteit en verbinding van vervreemding opzoeken. Met vandaag: het verhaal van Leila Mrabet, waarin de hoofdpersoon jarenlang op zoek gaat naar de smaak van mosterdsoep die overeenkomt met een herinnering. Lees meer

Berbers gebogen

Berbers gebogen

'Een vaderskant bijt nooit niet. Ze wensen in hun smeekbedes smakkend dat we slappe groentestukken blijven.’ Imane Karroumi El Bouchtati schrijft over ziek zijn, paternale familietafels en hoe verstrikte tongen geen geruchten kunnen tegenspreken. Lees meer

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Dromen over kinken in internetkabels en gaatjes in naveltruitjes: is er in het AI-tijdperk nog ruimte voor verrassing?

Vintagejagers, opgelet! In haar nieuwste column werpt Loïs Blank een kritische blik op een ontwikkeling die misschien niet helemaal onverwacht komt: de tweedehandsmarkt wordt in een fastfashionjasje gestoken. Daarmee dreigt ook een markt die ooit draaide om avontuur en goede bedoelingen steeds verder te plastificeren. Lees meer

Meneer de dominee

Meneer de dominee

De vader van Martijn van Arkel werkt voor God. Als dominee zijn zijn dagen gevuld met de kerk, de gemeente, de Heilige Zoon, maar heeft daardoor minder tijd voor zijn andere twee zoons. In deze gedichten beschrijft Martijn het gemis, de verwijten, en vooral het verlangen naar een vader: geen dominee, geen herder, maar iemand die het licht uit doet en wiens fiets in de schuur staat. Lees meer

Batik Karas

Batik Karas

In dit verhaal van Ariane Waitz gaat de hoofdpersoon op een vervreemdende reis door Indonesië. Via de eeuwenoude Javaanse kunstvorm batik probeert zij zich te verbinden met het land van haar grootouders. Lees meer

Wat je niet zult zien op tv

Wat je niet zult zien op tv

Hoe links is linkse televisie? Marthe van Bronkhorst kwam achter de schermen en kon haar ogen eigenlijk niet geloven. Lees meer

Hoeveel romcoms tot ik het voel? 1

Hoeveel romcoms tot ik het voel?

De liefde is een onuitputtelijke bron van inspiratie. In films, boeken en muziek blijven mensen proberen haar te vangen, en al die creatieve expressie wordt gretig geconsumeerd – ook door Nouhaila el Khannoussi, die ondanks haar fascinatie voor fictieve liefdes zelf nog nooit verliefd is geweest. In dit persoonlijke essay vraagt ze zich af wat verliefdheid eigenlijk is. Lees meer

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Verwijzing naar de tijd dat heksen smolten in water uit meisjeshanden

Geïnspireerd door de blikken man uit The Wizard of Oz leidt Elise Vos je over het pad van gele klinkers. Ondanks de bescherming die ons harnas biedt, bevat het kieren die toelaten wat we niet zouden willen voelen. Bovendien: wie wil nu afgestompt raken? Lees meer

Rouw en haar contouren

Rouw en haar contouren

Wat gebeurt er als je grootste angst werkelijkheid wordt? Vorig jaar verloor Ivana Kalaš haar vader. In dit essay onderzoekt ze rouw en angst. Wat als juist het verlies je dichter bij het leven brengt? ‘Zoals je vroeger naar een eclips zou kijken via een cd, kom ik in contact met rouw: via haar contouren.’ Lees meer

Lucifers

Lucifers

‘Het begon met een gat, een gat in de zon.’ Terwijl de opa van Jung-hoo blind wordt, verdwijnt de zon langzaamaan uit de lucht. Met deze alternatieve geschiedenis duikt Siep Hendriks in de commercialisatie van het leven, de mens en diens karakter. Lees meer

Auto Draft 24

Een caleidoscoop van verlangen

‘De zoektocht naar een gemeenschap gaat door. Een gemeenschap die mijn caleidoscopische zijn kan accepteren, waarin ik niet hoef te kiezen tussen delen van mezelf, waarin ik niet exotisch, verdund of onverenigbaar ben.’ In dit essay beschrijft Rocher Koendjbiharie welke moeilijkheden hij ondervindt in zijn levenslange zoektocht naar een gemeenschap waarvan hij zich volwaardig onderdeel kan voelen. Lees meer

Eat the rich! Or get eaten?

Eat the rich! Or get eaten?

‘Munch Musk’, ‘bite Bezos’ of ‘suck Zuck’? Stijn Voogt onderzoekt hoe ook aan kapitaalkritiek flink geld verdiend kan worden. ‘Eat-the-rich-films wakkeren geen honger naar verandering aan, maar lijken deze vooral te stillen.’ Lees meer