Asset 14

Lubitz was niet depressief

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Om rampen als de crash met het vliegtuig van GermanWings te voorkomen moeten mensen met een geestesziekte niet nog verder in het verdomhoekje geduwd worden. Aldus Rutger, depressieveling.

Andreas Lubitz, de co-piloot van vlucht 4U9525 en de waarschijnlijke moordenaar van 149 medepassagiers, was depressief. Deze ontdekking werd breed uitgemeten in de pers. Wist GermanWings ervan? Moeten piloten niet vaker psychologisch getest worden? Nadat er bij Lubitz thuis antidepressiva werden gevonden, was het oordeel al helemaal geveld. Zie je wel, iemand die dat soort blijdschapspillen moet slikken, zal wel een gevaarlijke gek zijn. Ik begrijp niets van het gretige gebruik van het toverwoord ‘depressie’. Als Lubitz aan deze ziekte leed, is dat juist geen verklaring voor zijn misdaad. Bovendien riskeren we met deze nadruk dat andere psychiatrische patiënten onterecht als risicofactoren gezien zullen worden.



Ik spreek uit ervaring. In de winter van 2014 werd ik door een combinatie van grote werkdruk en persoonlijke ontwikkelingen bevangen door een combinatie van hevige angstaanvallen en depressie. Ik sliep nauwelijks nog, kon niet meer lezen of televisie kijken. Een gesprek kostte me heel veel moeite. Het enige wat ik kon doen, was slaafs luisteren naar de eindeloze stroom gedachten in mijn hoofd, die telkens hetzelfde verhaal vertelden: er is iets grondig mis met je, als je ooit gelukkig wilt worden, zul je nu onmiddellijk radicaal moeten veranderen. De angstaanvallen voelden alsof zeven mannen vlak bij mijn gezicht instructies schreeuwden, ieder in een taal die ik niet begreep. Ik was totaal verlamd.



Lubitz zal uiteraard psychische problemen hebben gehad, die zeker als verklaring voor zijn horrordaad kunnen dienen. Maar hij kan nooit puur en alleen depressief zijn geweest toen hij het toestel de Alpen in liet storten, zoals verschillende experts in The Guardian en op Slate hebben aangegeven. Dr. Charles Raison, professor in de psychiatrie aan de Universiteit van Arizona zei tegen CNN: “De meeste depressieven doden hooguit zichzelf. Het is heel, heel ongebruikelijk dat ze anderen vermoorden. Ik denk daarom dat er meer aan de hand was, zoals een persoonlijkheidsstoornis.” De grandeur en vastberadenheid van Lubitz’ beslissing zijn juist twee kwaliteiten die een depressie genadeloos van je afneemt. Als de co-piloot echt depressief was geweest, dan was hij niet uit bed gekomen om naar het vliegveld te gaan.

'Zittende man (het hoofd steunend op de vuisten) op de drempel van de eeuwigheid' door Vincent van Gogh.



Het probleem met dit vingerwijzen is, zoals we eerder zagen na de smalende reacties op de zelfmoord van Robin Williams (“Egocentrisch!”) en de spot die Tarik Z. ten deel viel, dat psychische ziekten op deze manier een groot taboe blijven. Zo houden we een moeilijk waarneembaar ziektebeeld, waar een groot deel (1 op de 5 Nederlanders) van de bevolking mee te maken krijgt, in het verdomhoekje. Mensen die met depressie kampen, krijgen daar nu ook een portie schaamte bij, waardoor ze nog minder snel hulp zoeken.



Om dit soort rampen te voorkomen moeten we er juist voor zorgen dat binnen het werkklimaat van piloten en de rest van de samenleving niet gezwegen wordt over depressie of andere geestesziekten die ons functioneren kunnen beïnvloeden. Het verbergen van deze gaten in onze ziel, simpelweg omdat we door moeten gaan en erbij willen horen, kan een stoornis alleen maar verergeren. De GermanWings-tragedie biedt ons een kans om dit onderwerp met mededogen te benaderen. In plaats daarvan blijven we hangen in onze angst voor angst.



Dat begrijp ik ook wel. Voordat ik bij mijn strot gegrepen werd door mijn zwarte gedachten, was ik erg tegen antidepressiva. Ik kon me weinig voorstellen bij een zware depressie en ik vond het een vreemd idee dat je met een pil de problemen des levens te lijf moest gaan. Sterker nog, ik vond het zwak. Tot ik las over de genetische oorsprong van depressie en hoe ik in feite pech had gehad in de biologische loterij. Depressie zit in mijn familie (net als een stuk grootheidswaan – een stoornis die veel relevanter is in het geval van Lubitz).



Ik zei tegen mijn psychiater dat ik het als valsspelen zag, als doping. Hij antwoordde: “Hoezo? Je hebt een ziekte die fysiek aantoonbaar is. Als een zwemmer een longontsteking krijgt, dan neemt hij toch ook antibiotica?” Toen ik de eerste pil innam, was ik verschrikkelijk bang dat ik zou veranderen. Tijdens eerste week las ik toevallig een artikel in de Volkskrant waarin de nauwelijks gefundeerde stelling werd opgeworpen dat antidepressiva voor permanente seksuele problemen zouden zorgen. Mijn woede over dit staaltje bangmakerij was gek genoeg een eerste teken van leven. Uiteindelijk hebben antidepressiva, die ook zeker nadelen hebben, me op de been geholpen. Ik kon weer slapen en werken.



Na de aanslag op het kantoor van Charlie Hebdo werden moslims gevraagd om afstand te nemen van de daad. Gematigde moslims reageerden gepikeerd: dat iemand in naam van mijn geloof een terroristische aanval uitvoert, maakt mij toch niet medeplichtig? De hashtag #notmyislam werd in het leven geroepen. Op eenzelfde wijze zou ik me als voormalige depressieveling graag willen distantiëren van Andreas Lubitz, die nu tot mijn lotgenoten wordt gerekend. Dit is geen depressie: #notmydepression.



Aan de andere kant. De golf van racisme die in Frankrijk en daarbuiten volgde op de Hebdo-aanslag, was inderdaad belachelijk. Maar ergens hadden de commentatoren een punt: ook als je zelf niet vindt dat iemand bij ‘jouw’ geloof hoort, heb je een verantwoordelijkheid om mensen in jouw gemeenschap te houden. Als een jongen die overweegt om zich bij IS aan te sluiten wekelijks in jouw moskee komt, kun je hem proberen om de zachtere kanten van de Islam te laten zien. Hetzelfde geldt voor geesteszieken: in plaats van dat we ze met stigma’s en schaamte nog verder weg duwen, waardoor ze misschien uit hun depressie komen omdat ze door moeten blijven gaan, maar de diepere problemen niet echt oplossen, moeten we ze juist hulp bieden. Depressie leidt niet tot massamoord, maar Lubitz wijst me met zijn gruweldaad wel op mijn verantwoordelijkheid om altijd met mensen om me heen te blijven praten. Hoe eng en gek ze ook zijn.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven
test
het laatste
:Het is een ondiepe sloot voor een fantasyschrijver: deel 1

Het is een ondiepe sloot voor een fantasy-schrijver: deel 1

Bijna een kwart van de Nederlandse volwassenen leest het liefst fantasy of sciencefiction. Toch verschijnt er bijna geen Nederlandstalige fantasy. In dit eerste deel van een tweeluik onderzoekt Ida Hondelink waarom fantasy als volwassen literair genre zo ondergeschikt is in Nederland. Lees meer

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom nog schrijven na ChatGPT?

Waarom blijven we schrijven als kunstmatige intelligentie dat straks beter kan dan wij? In dit essay bespreekt Shimanto Reza de verbinding die teksten bieden. Ze gaan in dialoog met elkaar, met onszelf, met anderen. Lees meer

Witte tranen

Witte tranen

Vaak kan geconfronteerd worden met een racistische misstap veel losmaken in witte vrouwen. Waar komt dat door? Fleur den Boer onderzocht het perfectionisme van witte vrouwen en hoe zogeheten 'witte tranen' racisme in de hand werken. Lees meer

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Stieren en vrouwen hebben iets gemeen

Wat hebben stieren en vrouwen gemeen? In dit essay ziet Barbara Haenen tijdens het bezoeken van een stierengevecht gelijkenissen met haar eigen ervaringen. Lees meer

Bijsturen 1

Bijsturen

In dit essay legt Belle de Rode de vinger op de zere plek. Ze beschrijft hoe zij de rol van bijsturende kapitein op zich moet nemen omwille van haar zieke vader, terwijl ze juist afscheid had willen nemen van de kritische kapitein die in haar huisde. Lees meer

Gelukkig zien jonge mensen het verband tussen toen en nu

Durf te leren van het verleden

Op Dag 150 van de wrede vergeldingsactie van Israël is een eind van de ‘slachting’ van Palestijnen nog niet in zicht. Schrijver Marte Hoogenboom vestigt haar hoop op activisten en journalisten die het verband tussen ‘toen’ en ‘nu’ durven zien. Lees meer

Reden tot paniek

Reden tot paniek

In dit droomachtige en persoonlijke essay blikt Wouter Degreve terug op zijn jeugd, en hij onderzoekt de effecten daarvan op het heden. Want 'de kracht van de plek waar je bent opgegroeid mag je nooit onderschatten.' Lees meer

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Vijftig jaar vrijheid van beweging

Tom Kniesmeijer leerde dansen op de remixes van discopionier Tom Moulton. Nu zijn eerste kennismaking met de muziek van deze sterproducent bijna vijftig jaar geleden is, blikt hij terug en komt hij tot een inzicht over onze tijd. Lees meer

Neoliberaal Lang Covid 2

Neoliberaal Lang Covid

Voor ons 'Aaah'-magazine, schreef Harriët Bergman een essay over hoe long covid-patiënten vallen tussen pech en onrecht. "Er is iets grondig mis met hoe we in Nederland omgaan met mensen met een beperking en chronisch zieke mensen." Lees meer

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

Waarom het over mij gaat als het over trans literatuur gaat

In dit persoonlijke essay reflecteert Tom Kniesmeijer op queer activisme en literatuur, oftewel: de reden dat we strijden en schrijven. Lees meer

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Stop met het onderschatten van de gevolgen van het slavernijverleden

Zelfs 150 jaar na de afschaffing van de slavernij, zijn de gevolgen daarvan nog steeds voelbaar. Veel Nederlanders zien helaas niet in hoe de koloniale geschiedenis het heden heeft vormgegeven. Pas als je de bloedrode draad door de Nederlandse geschiedenis begrijpt, kun je de huidige ontwikkelingen echt begrijpen stelt Jazz Komproe. ‘Een onzichtbare wond laat zich immers moeilijk genezen.’ Lees meer

:Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

Het voorleesuur heeft geslagen: een essay over morele paniek

In april 2023 werd een onschuldige dragqueen-voorleesmiddag plots het middelpunt van ophef. Opgefokt door radicaal-rechtse groeperingen, werd er die middag luid geprotesteerd tegen het initiatief. Op het verkeerde tijdstip, maar toch: de morele paniek was niet te overzien. Reden genoeg voor Rijk Kistemaker om na te gaan: die paniek, waar komt die vandaan? En wat zit er eigenlijk achter? Lees meer

Navelstaren als rebellie

Navelstaren als rebellie

Voor ons vorige magazine, schreef Lena Plantinga een essay over waarom het revolutionair is als vrouwen schrijven over emoties, liefde, alledaagse dingen en seks. ‘Ik schrijf omdat ik boos ben terwijl iedereen me altijd lief noemt.’ Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname

Het Sranantongo leeft

Het Sranantongo wordt steeds meer gesproken in Suriname om de massa aan te spreken. Toch is het Nederlands nog steeds de enige officiële taal van het land. Voor het drieluik dat Kevin Headley schrijft over hoe het koloniale verleden nog voortleeft in Suriname, gaat hij in dit derde en laatste deel in op de geschiedenis... Lees meer

Wie blijft? De kennisvlucht in Suriname 1

Wie blijft er over na de kennisvlucht in Suriname?

Hoogopgeleiden trekken steeds vaker weg uit Suriname. In dit tweede deel van een drieluik over hoe het koloniale verleden doorleeft in Suriname, gaat Kevin Headley in op hoe de kennisvlucht zich verhoudt tot de economische staat van het land. Lees meer

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eenzaamheid trekt me niet, maar ik heb er behoefte aan

Eva van den Boogaard schreef een brief aan Roland Barthes, die in zijn dagboeken over eenzaamheid en vrijheid schreef wat zij zelf niet kon verwoorden. ‘Je hebt me lang gerustgesteld, maar waar ik de herkenning eerst geruststellend vond, vind ik haar de laatste tijd steeds verontrustender.’ Lees meer

Suriname is één groot slavernijmuseum

Suriname is één groot slavernijmuseum

Een slavernijmuseum is niet genoeg. Kevin Headley stelt de vraag hoe Nederland Suriname tegemoet kan komen op gebied van cultureel erfgoed rondom het koloniale verleden. ‘Ik denk dat de belangrijkste vraag die Nederland aan Suriname moet stellen is: “Wat heb je nodig?”’ Lees meer

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Wanneer steek je nou eindelijk je middelvinger op?

Waarom wil je nog altijd niet-homo en meer genderbevestigend zijn? In deze brief bespreekt Jochum de waanvrijheid rondom homoseksualiteit. Lees meer

Lieve Mr. Dickhead

Lieve Mr. Dickhead

Op 7 januari schreef N. een liefdevolle goedmaakbrief en wilde deze persoonlijk overhandigen aan M. Zeven dagen eerder, op nieuwjaarsdag, mondde een akkefietje uit in de dramatische afloop van hun kortstondige doch intensieve liefdesrelatie. Het bleef niet bij een enkele ochtendbrief. Lees meer

:The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

The chosen family: Beelden van queer vruchtbaarheid

Marit Pilage onderzoekt beelden van queer vruchtbaarheid in de kunst om zo de definitie van vruchtbaarheid, zwangerschap en ouderschap te herdefiniëren. Lees meer

Word trouwe lezer van Hard//hoofd op papier!

Hard//hoofd verschijnt vanaf nu twee keer per jaar op papier! Dankzij de hulp van onze lezers kunnen we nog vaker een podium bieden aan aanstormend talent. Meld je aan als abonnee voor slechts €2,50 per maand en ontvang ons papieren magazine twee keer per jaar in de bus. Veel leesplezier!

Word trouwe lezer