Asset 14

Cobain - Gedachten bij Montage of Heck

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Naar aanleiding van de Nederlandse vertoning van de Kurt Cobain-documentaire Montage of Heck herlas Emy de Dagboeken van Kurt Cobain (2002) en de bandbiografie Nirvana – Come as you are (1995).

A)

Ik zit al weken opgesloten in het hoofd van Kurt Cobain. Het doet je hier niet denken aan hartvormige doosjes. Eerder aan een spookhuis. In Kurts hoofd word je heen en weer geslingerd. Van verafgoding van een select groepje punkrockers naar verachting voor de bands in de hitlijsten. Van een fascinatie voor zeepaardjes en ingewanden naar gevit op popjournalisten en zijn eigen maag. Van liefde voor vrouw Courtney Love en dochter Frances Bean en vrouwen in het algemeen naar haat voor rednecks, macho’s en homofoben. Kurt wil succes, hij eist succes, hij vindt succes onverdraaglijk.

B)

Op mijn negende ontwikkelde ik een kleine obsessie voor Nirvana. Ik was er vroeg bij en toch te laat. Het was 1995 en Kurt had in april 1994 zelfmoord gepleegd. De muziekwereld was nog bezig die schok te verwerken – MTV herhaalde steeds de Unplugged-opnames waarbij Nirvana blauwverlicht speelde op een huiskamerachtig podium vol witte lelies en zwarte kaarsen. Ik had net in die tijd het plan opgevat meer over popmuziek te weten te komen en mijn dertien jaar oudere broer had me voor MTV gezet: ‘Schrijf maar op wat je leuk vindt.’

Dat ik bij mijn MTV-luistersessies Nirvana uitverkoos, was niet alleen omdat hun liedjes zo goed in het gehoor liggen. Het was de gepijnigd uitgerekte shiver aan het eind van de Lead Belly-cover Where did you sleep last night waar ik bij opveerde. Zoals ik de dag daarvoor nog de pandabeer had willen redden, zo wilde ik nu Kurt redden. Rijkelijk laat.

Dat Kurt de mooiste jongen was die ik tot dan toe had gezien werkte ook niet tegen.

Het voelde slecht en het voelde goed, medelijden hebben met die mooie dode jongen, en daardoor ook zelfmedelijden kunnen hebben. Kurt en ik, wij waren allebei eenzaam, anders. Kurt en ik, zo wist ik na het lezen van Michael Azzerrads bandbiografie Nirvana – Come as you are (Nederlandse vertaling 1995), deelden een hekel aan sportieve activiteiten, zaten beiden in de achterhoede, hielden beiden van tekenen en van muziek. In Kurt meende ik een zielsverwant te hebben gevonden (ik was nogal hard op zoek naar een zielsverwant, ik zag er ook één in meester Harry van groep 5). Ik herinner me dat ik voor de badkamerspiegel stond met een gevoel van peilloos en ongegrond verdriet en dat ik dacht ‘Ik haat mezelf, net als Kurt’.

A)

Het schattige blonde jochie dat op een linkshandig minigitaartje probeert te spelen. De hyperactiviteit, de scheiding, de schaamte, de rebellie, de maagpijn, de heroïne, de hits. Van het ene familielid naar het andere verscheept. Een punkrocker, een junkie, een legende. Ergens heb ik dit eerder gehoord.

Illustratie: Robert van Raffe.

B)

Voor een negenjarige fan was het wel zo veilig dat Kurt dood was. Op de weg naar serieuze verliefdheid gaan meisjes door verschillende oefenstadia – eerst de paarden, vervolgens de popidolen, dan die onbereikbare jongen uit de hoogste klas, tot er uiteindelijk een realistisch liefdesobject is gevonden. Liefhebben is eng, daar moet je voor trainen. Kurt was nog een stadium tussen de paarden en de levende popidolen. Hij bevond zich in een staat van onaanraakbaarheid die niet meer verstoord kon worden. Wie dood is, kan van iedereen worden – hoe hard dat ook is voor degenen van wie hij werkelijk was. Kurt was als een christusfiguur, zonder de zoetsappige en dogmatische connotaties van het christendom.

Bij mijn spreekbeurt over popmuziek in groep 6 liet ik All apologies horen op een cassettebandje en vertelde ik over Kurts zelfmoord. Ik had een hand-out gemaakt met tekst uit Nirvana – Come as you are. ‘Nooit [zal] iemand zeker weten waarom hij het heeft gedaan’, stelt Azerrad aan het einde van zijn boek. Dat stond op mijn hand-out, gelijk gevolgd door de emotionele, verheiligende slotparagraaf:

In die eerste dagen na zijn dood stond me een beeld van Kurt voor ogen dat ik maar niet van me af kon zetten. Het stamde van het Reading Festival in de zomer van 1992. Nog steeds gehuld in de lange doktersjas die hij voor het optreden had aangetrokken, liep hij hand in hand met een jongetje het podium af dat, zo bleek later, aan een ongeneeslijke vorm van kanker leed en erin was geslaagd tot de kleedkamers door te dringen. Kurt daalde langzaam de trap van het podium af, beschenen door de smalle lichtstraal van een Kleigl-spotje. Zo geheel in het wit en met zijn glanzende blonde haar was hij net een engel en de jongen een cherubijntje. Kurt werd door een hele horde mensen omringd, maar op de een of andere manier stonden zij geen moment in het licht. Niemand zei iets. Het was heel stil, vooral na het oorverdovende kabaal van het optreden. De omstanders volgden hem over het gangpad tussen de tenten van het artiestendorp achter het podium door en opeens sloeg hij, nog steeds hand in hand met het jongetje, een hoek om en was verdwenen.

Op de hand-out had ik ook een foto van Cobain geplakt waarop hij er uitermate melancholiek en engelachtig uitzag.

De leraar van groep 6 zag het allemaal verkrampt aan.

Na mijn spreekbeurt, op weg naar gym, kwam het allerstoerste meisje van de klas – knap, sportief, brutaal, Amerikaans paspoort – op me af. ‘Dat was een coole spreekbeurt,’ zei ze. Nooit kreeg ik een lager punt voor een spreekbeurt, en nooit was ik trotser. Popmuziek bleek de weg naar een ander soort coolheid. Wie niet uitblinkt met gym en wie gevatte opmerkingen pas twee uur bedenkt na de situatie waarin ‘ie ze nodig had, die moet z’n alternatieve bandjes kennen. Dat had Kurt zelf als tiener ook bedacht.

C)

Montage of Heck (2015) brengt je dichter bij Kurt dan je misschien wil zijn. Regisseur Brett Morgen kreeg van Courtney de sleutel van de opslagbox met al Kurts spullen. Hij vond gitaren, schilderijen, notitieboekjes, veel wat we al kenden, maar ook dozen vol audio-opnames (waaronder Kurts audiocompilatie van van-alles-en-nog-wat ‘Montage of Heck’). Hij interviewde Kurts moeder, zus, vader, stiefmoeder, Courtney en (Nirvana-bassist) Krist Novoselic. Hij gebruikt home-video’s van Kurts moeder met Kurt als ronddartelende peuter en home-video’s van Kurt en Courtney met een lachende baby Frances Bean. Via animaties van de Nederlandse Hisko Hulsing komen periodes met weinig beeldmateriaal tot leven. Montage of Heck is een aaneenschakeling van beelden en geluiden zonder adempauze die regisseur Morgen zelf terecht ‘een Cobain-achtbaan’ noemt, een spiegeling van Kurts hoofd dat nooit stilstond.

A)

Wie te lang in Kurts hoofd blijft ronddolen, loopt een aanzienlijk risico weg te zakken in een apathische haat voor zichzelf en de wereld. Maar er zijn minuscule ademgaten waardoor net genoeg lucht komt om soms even te kunnen denken dat je hier gelukkig zou kunnen zijn; af en toe een sarcastische opmerking die niet zo wrang is dat je er niet meer om kunt lachen: ‘I wish I were gay, just to piss off homophobes,’ ‘I like to write poetry. I like to ignore others’ poetry.’ Het is hier ook fascinerend, je wil erbij zijn als er weer iets onverwachts gebeurt, je moet erbij zijn, je volle aandacht wordt opgeëist. En het is hier vertrouwd. Als een vriend, als een oude vijand.

B)

Mijn obsessie met Kurt en Nirvana duurde niet lang. Op mijn tiende verhuisde ik, de nieuwe klas bleek aardig, ik hoorde erbij, de teen angst smolt tijdelijk weg. Toen die teen angst een paar jaar later weer aanzwol, voelde Nirvana als een gepasseerd station, te voor-de-hand-liggend, te veel iets voor op schoolfeesten. Marilyn Manson was subversiever, Eels vertroostender. Kurt was ver weg, een kinderknuffel verstoffend op zolder.

Pas met het verschijnen van de Dagboeken in 2002 pakte ik hem weer op, halfslachtig. De Dagboeken las ik niet stuk, ik bladerde ze alleen wat door. Voor een zestienjarig meisje waren ze op het eerste gezicht niet bijster interessant. Veel bewonderende brieven naar medemuzikanten, veel plannen voor de band, veel gewelddadige stripjes. Je krijgt een beeld van hoe Kurt was, maar geen romantisch beeld.

Net goed natuurlijk, want het is ook opdringerig om de dagboeken van wie dan ook te willen lezen, en zeker van je idool.

Niet mijn dagboek lezen als ik weg ben. Okee, ik ga nu naar m’n werk. Als je vanmorgen wakker wordt, wil je dan mijn dagboek lezen. Kijk door mijn dingen en zie wie ik ben.

Zo openen de Dagboeken. Maar dat was waarschijnlijk aan Kurts toenmalige vriendin Tracy Marander gericht, in elk geval niet aan zijn fans, niet aan mij.

A)

De bandbiografie, de dagboeken, en nu de documentaire, het zijn pogingen Kurt terug te halen, in zijn aanwezigheid te verkeren, naderbij te komen, een klein beetje, bij iemand die zelf niets moest hebben van zo’n persoonscultus. Ik zeg dat ik in Kurts hoofd zit, maar ik heb geen idee. Uiteindelijk kan ook het indrukwekkende Montage of Heck niets anders zijn dan een verre benadering van hoe Kurts hoofd moet zijn geweest.

Ook bij verre benadering is het een plek die boeit en raast. Een plek waar je wil zijn. En een plek waar je het niet lang uithoudt.

Er zijn enkele extra voorstellingen van Montage of Heck ingelast bij Pathe Bioscopen.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Robert van Raffe is stripauteur, illustrator en student filosofie. Tijdens zijn studietijd aan de kunstacademie ontwikkelde hij een fascinatie voor het dandyisme waar hij nooit meer helemaal van is genezen. Hij verwierf enige bekendheid met het feit dat hij nooit sokken draagt.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Nieuws in beeld: In de klauwen van de blauwe leeuw

In de klauwen van de blauwe leeuw

Gedupeerden in de toeslagenaffaire moeten de 30.000 euro, die zij ter compensatie krijgen, grotendeels weer terugbetalen. Lees meer

Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan