Asset 14

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

In de zoektocht naar een COVID-19-vaccin wordt er mogelijk deze zomer al op proefpersonen getest – de onvermijdelijke laatste stap in medicijnonderzoek. Wie zijn de mensen die zich als proefpersoon aanmelden en wat drijft hen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Deze week deel 1: Overwegingen van een proefkonijn.

Een bericht van een arts op mijn voicemail. ‘Ik bel u in verband met het bloedonderzoek waarvan wij zojuist de resultaten hebben binnengekregen. Die zou ik graag met u bespreken. Kunt u mij terugbellen?’

Zijn toon is ernstig, maar ik ken de man verder niet – misschien praat hij altijd zo. Toch voel ik milde onrust opborrelen. Het was maar een routineonderzoek. Als alles in orde was, zou hij het dan niet gewoon zeggen en me een fijne avond wensen? Wat valt er te bespreken? Heb ik HIV?

Ik bel meteen terug, maar nu ben ik het die een antwoordapparaat te horen krijgt: het is 17.01, de kliniek is gesloten, morgen kan ik het opnieuw proberen. Fingers crossed.

Afwegingen

Drie dagen geleden onderging ik een medische keuring, verplicht voor iedereen die mee wil doen aan een medicijnonderzoek. Al twee keer eerder was ik proefpersoon, de laatste keer bijna vijf jaar geleden. De enige slechte herinnering aan die ervaring is de lumbaalpunctie, ook wel bekend als de ruggenprik. Het voelde een beetje gek, die naald in mijn rug, maar die prik op zich was het punt niet. Het was de hoofdpijn de dagen erna die ik liever niet nog eens meemaak.

Tijdens het informatiegesprek voorafgaand aan de keuring werd ik gerustgesteld door een man met een kalme stem en een lange witte jas: bij het onderzoek waarvoor ik me had ingeschreven zou er niet in ruggen worden geprikt.

In het verleden zullen vast weleens enge dingen zijn gebeurd, zei ik dan, maar de tijden zijn veranderd, en dit is Nederland.

Toch twijfelde ik nog een beetje. Dat kwam vooral door de tijdsduur van het onderzoek: zestien dagen en zeventien nachten aaneengesloten. Aan de andere kant liep ik al langer rond met het idee om een stuk te schrijven over mijn ervaring met medicijnproeven, en tijdens mijn verblijf in de kliniek zou ik vrije tijd in overvloed hebben om ermee te beginnen. Bovendien kon ik het geld goed gebruiken – Lowlands, een tripje naar Londen en een verhuizing hadden hun tol geëist. Los daarvan: de tijd die ik vijf jaar geleden doorbracht in het onderzoekscentrum herinner ik me als best gezellig. Binnen de mogelijkheden van de klinische setting was er moeite gedaan om iets van huiselijkheid te creëren. Iedere ochtend stonden er twee vrolijke verpleegsters aan mijn bed met wat pilletjes en een glas water. Af en toe werden er een paar buisjes bloed afgenomen of moest ik wat testjes uitvoeren op een computer terwijl mijn hersenactiviteit gemonitord werd. De rest van de dag zat ik in de gemeenschappelijke ruimte te lezen of te ouwehoeren met andere proefpersonen, niet zelden enigszins onaangepaste figuren waar best een interessant gesprek mee te voeren was - waarmee ik overigens niet wil zeggen dat onaangepastheid een voorwaarde is voor interessante gesprekken.

Horrorverhalen van vrienden over sterfgevallen tijdens zulke onderzoeken wuifde ik weg als hysterisch. In het verleden zullen vast weleens enge dingen zijn gebeurd, zei ik dan, maar de tijden zijn veranderd, en dit is Nederland. Geen waterdichte argumenten inderdaad, en de meesten bleven er dan ook bij dat ik ‘mezelf zomaar liet volspuiten’ - wat niet precies is wat er gebeurde, het waren dus pilletjes, maar ik begreep hun punt, linksom of rechtsom kwam dat spul in mijn bloedbaan terecht.

Mijn eigen punt begreep ik echter ook – ik was het zelfs roerend met mij eens: velen van ons gaven zich namelijk regelmatig over aan synthetische euforie afkomstig uit een ander soort pilletjes, en niemand die er ooit op aandrong om die eerst even bij Brijder op puurheid te laten testen. In elk geval kreeg ik er nu tenminste leuk voor betaald en in het weekend gaf ik ook nog eens niks uit; dat mes sneed aan twee kanten. Bovendien stond ik in de kliniek vierentwintig uur per dag onder medisch toezicht en was het niet zo dat het middel lukraak door een stel lijpe onderzoekers aan een groepje naïevelingen werd gevoerd. Nieuwe stoffen worden altijd eerst uitvoerig in laboratoria onderzocht. Er zijn heel wat petrischaaltjes en testknaagdieren nodig voordat een ethische commissie toestemming geeft om een nieuw medicijn op mensen uit te proberen. Tegen die tijd is al redelijk in kaart gebracht bij welke dosering de veiligheid in het geding komt en wat de mogelijke bijwerkingen zijn. Dat neemt niet weg dat er een bepaald risico kleeft aan deelname. Een aanvaardbaar risico, in mijn ogen - niet zoiets als Russische roulette. De tijd zal leren of mijn inschattingsvermogen me in de steek heeft gelaten.

Controle en risico’s

Een leven zonder risico is geen leven, dat is een computerspel. Een illusie. Iedere dag nemen we risico’s, al doen we dat vaak niet eens bewust; de Nederlandse snelwegen zouden een stuk rustiger zijn als dat laatste wel het geval was.

Geen medicijn op de markt dat niet eerst door vrijwilligers is getest.

Die vergelijking is natuurlijk een beetje flauw. Een mens kan niet zijn hele leven veilig thuis blijven zitten (volgens de filosoof Blaise Pascal is het precies dit onvermogen dat alle problemen in de wereld veroorzaakt, maar dat terzijde), hij moet zich nu eenmaal verplaatsen en stuit daarbij op zaken die buiten zijn controle liggen. In dat opzicht is deelnemen aan het verkeer niet te vergelijken met het nemen van experimentele medicatie: dat laatste is voor een individu niet noodzakelijk om te doen. Gelukkig kan ieder mens, in tegenstelling tot de lab-rat – laten we dierproeven totdat er een beter alternatief is in dit verband een noodzakelijk kwaad noemen – zelf beslissen of hij het risico aanvaardbaar acht of niet. Hoe dan ook bewijst hij er de wetenschap, en daarmee de gemeenschap, een dienst mee. Geen medicijn op de markt dat niet eerst door vrijwilligers is getest.

Voordat ik de schijn wek dat ik mezelf een soort medisch martelaarschap wil toedichten, gebiedt de eerlijkheid mij te zeggen dat geld de voornaamste drijfveer is om mee te doen, samen met de intentie om over medicijnproeven te schrijven. Daarbij vind ik het een mooie gedachte dat ik mijn steentje – en meer dan een steentje is het natuurlijk niet – bijdraag aan de ontwikkeling van een medicijn dat mogelijk de kwaliteit van leven van mensen met dementie vergroot. Het gewenste resultaat van het middel dat ik zal slikken: een betere doorbloeding van bepaalde hersengebieden.

Reserve

Zodra het 09.00 is bel ik de kliniek. De telefoniste vraagt mijn geboortedatum en verbindt me door met de arts.

‘Ik heb goed en slecht nieuws,’ zegt dezelfde ernstige stem die ik eerder op mijn voicemail hoorde. ‘Uw bloed is in orde. Het is alleen zo dat we voor dit onderzoek momenteel genoeg proefpersonen hebben, dus kan ik u alleen nog een reserveplek aanbieden.’
Deze domper wordt tenietgedaan door de opluchting die ik ervaar vanwege het feit dat er toch geen enge afwijkende waarden in mijn bloed zijn ontdekt. De reserveplek houdt in dat ik me zondagavond om 19.00 bij het onderzoekscentrum in Leiden meld. ‘Als er geen proefpersonen uitvallen, kunt u dinsdag rond het middaguur weer naar huis. Daarvoor ontvangt u dan een vergoeding van 447 euro.’

Dat lijkt me redelijk voor twee dagen niks doen, maar het woordje ‘uitvallen’ klinkt me toch een beetje eufemistisch-omineus in de oren. ‘Vallen er weleens mensen uit? Wat moet ik me daarbij voorstellen?’

‘Soms komen mensen niet opdagen. Soms blijken de bloedwaarden plotseling zodanig af te wijken dat we ze niet meer kunnen gebruiken voor vergelijkend onderzoek. Soms gebruiken mensen vlak van tevoren nog drugs.’

Ik bedank hem en zeg dat ik er zondag om 19.00 zal zijn. Alles voor de wetenschap. En een beetje voor mezelf.

Lees Overwegingen van een proefkonijn (deel 2) hier.

Mail

Oscar Spaans schrijft verhalen en doet verder het liefst zo min mogelijk.

Nik Heemskerk is een illustrator en stripmaker uit Utrecht.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Automatische concepten 56

Een Afrikaanse kritiek op het Antropoceen

In het Antropoceen zou 'de mens' een bepalende factor zijn in het verstoren van het klimaat en de biodiversiteit. Maar wie kan zich eigenlijk tot mens rekenen? En wie wordt als object behandeld? Grâce Ndjako verwerpt het Antropoceen als een eurocentrisch idee. Lees meer

Je partner slaan is nog geen doodvonnis voor je carrière

Je partner slaan is (nog) geen doodvonnis voor je carrière

Het onderscheid tussen de publieke en de privésfeer is soms vaag, maar geweld achter de voordeur zouden we nóóit door de vingers moeten zien, meent Jihane Chaara. Waarom komen zoveel publieke figuren ermee weg? Lees meer

Kunst is werk

Kunst is werk

Brood noemen we essentieel, theater niet. Maar wat als je in het theater je brood verdient? Lees meer

 Klop, klop, wie is waar?

Klop, klop, wie is waar?

De klopjacht op de voortvluchtige militair Jürgen Conings doet de in België woonachtige Amerikaanse illustrator Sebastian Eisenberg denken aan iets wat in zijn thuisland zou gebeuren; niet in Europa. Lees meer

Flaneur versus voyeur

Flaneur versus voyeur

Sarah Vergaerde onderzoekt het doelloos ronddwalen én het al dan niet onopgemerkt gluren naar de ander aan de hand van boeken, films, podcasts en documentaires, waaronder My Amsterdam van Ed van der Elsken. Lees meer

Filmtrialoog: Ruben Brandt: Collector

Ruben Brandt: Collector

Onze redacteuren Jorne Vriens en Oscar Spaans en illustrator Friso Blankevoort bekeken de animatiefilm Ruben Brandt: Collector en zagen een verhaal dat niet in een andere vorm had kunnen worden verteld. Lees meer

Nieuws in beeld: Is het kunst of geeft het winst?

Is het kunst of geeft het winst?

Illustrator Loes van Gils kijkt met afgrijzen naar de afwegingen die het kabinet maakt. Dierentuinen, sportscholen en binnenzwembaden werden geopend, culturele instellingen moesten de deuren gesloten houden. Lees meer

Lang leve de slush pile 1

Lang leve de slush pile

Hoe kan literair Nederland inclusiever worden als het steeds vaker weigert ongevraagde manuscripten aan te nemen? Een pleidooi voor een openboekbeleid. Lees meer

ALL-IN

Een levendig gebrek aan bescheidenheid

De allereerste kunsttrialoog op Hard//hoofd. Wat vonden redacteuren Jorne Vriens, Iris van der Werff en Vivian Mac Gillavry van de tentoonstelling ALL-INN in het HEM? Lees meer

Voor sommigen gelden nog steeds dezelfde reisbeperkingen

Voor sommigen gelden nog altijd dezelfde reisbeperkingen

Jonathan Luger is in de trein naar Amsterdam getuige van een ongehoorzaamheidsactie die niet bepaald burgerlijk is. Hij beseft hoe het internationale reisverkeer het afgelopen jaar voor vluchtelingen relatief weinig is veranderd. Lees meer

Essay: Boy's don't cry 1

Boys don't cry

In de essayreeks Boys don't cry onderzoekt Jonathan van der Horst mannelijkheid aan de hand van kunstwerken die hem ontroerden. Vandaag deel 1 met de films Mulan en Like father, like son. Lees meer

Nieuws in beeld: Donorhart uit een doos

Donorhart uit een doos

De heart-in-a-box kan (vlak) na het overlijden van een donor diens hart weer op gang laten komen. Illustrator Simcha van der Veen is diep onder de indruk. Lees meer

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Verkrachting vindt niet plaats in een vacuüm

Linkse mensen hebben vaak het idee dat zij buiten en boven de 'verkrachtingscultuur' staan, meent Harriet Bergman. Maar iemands politieke overtuiging zegt weinig over hoe diegene daadwerkelijk met machtsverschillen omgaat. Lees meer

Constant in verbinding en toch eenzaam

Constant in verbinding en toch eenzaam

Een plek waar je echt alleen bent en niet steeds naar je telefoon kunt grijpen. Waar vinden we die nog? Stefanie Gordin denkt met heimwee terug aan haar tijd in de Russische datsja's. Lees meer

 Giftige goudkoorts

Giftige goudkoorts

Jaarlijks belandt meer dan 130.000 kilo kwik - gebruikt voor het vinden van goud - in de Surinaamse natuur. Lees meer

Het vervolg van een rouwwoordenboek

Het vervolg van een rouwwoordenboek

De persoonlijke worsteling van Babet te Winkel om woorden te vinden voor haar rouw, was helemaal niet zo persoonlijk. Ze ontving vele berichten van mensen die zich in haar rouwwoordenboek herkenden. Dit is het vervolg van haar rouwwoordenboek. Lees meer

Hard//talk: Wie Thierry volgt

Wie Thierry volgt

Thierry Baudet heeft er heel wat kiezers bij die simpelweg hun vrijheid terug willen. Julius Koetsier vreest dat zij verzeild zullen raken in een moeras van verzinselen over UFO's en dinosaurussen. Lees meer

Nooit meer hier

Nooit meer genocide (hier)

Nooit meer genocide, dat beloven we elkaar op 4 mei. Maar wat zijn de lessen van 4 mei waard als we ze niet kunnen toepassen om nú een groep in nood te redden? Lees meer

Nieuws in beeld: Volle terrassen, volle ic's

Volle terrassen, volle ic's

Het demissionaire kabinet gaf groen licht voor het openen van de terrassen - en dus ook voor volle ic's. Lees meer

Ali B gaat je niet redden

Ali B gaat je niet redden

‘Self made men’ prediken in online succescursussen dat succes voor iedereen binnen handbereik ligt. Lees meer