Asset 14

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

Overwegingen van een proefkonijn (deel 1)

In de zoektocht naar een COVID-19-vaccin wordt er mogelijk deze zomer al op proefpersonen getest – de onvermijdelijke laatste stap in medicijnonderzoek. Wie zijn de mensen die zich als proefpersoon aanmelden en wat drijft hen? Oscar Spaans deed eind vorig jaar mee aan medicijnonderzoek en verwerkte zijn notities tot een driedelige serie. Deze week deel 1: Overwegingen van een proefkonijn.

Een bericht van een arts op mijn voicemail. ‘Ik bel u in verband met het bloedonderzoek waarvan wij zojuist de resultaten hebben binnengekregen. Die zou ik graag met u bespreken. Kunt u mij terugbellen?’

Zijn toon is ernstig, maar ik ken de man verder niet – misschien praat hij altijd zo. Toch voel ik milde onrust opborrelen. Het was maar een routineonderzoek. Als alles in orde was, zou hij het dan niet gewoon zeggen en me een fijne avond wensen? Wat valt er te bespreken? Heb ik HIV?

Ik bel meteen terug, maar nu ben ik het die een antwoordapparaat te horen krijgt: het is 17.01, de kliniek is gesloten, morgen kan ik het opnieuw proberen. Fingers crossed.

Afwegingen

Drie dagen geleden onderging ik een medische keuring, verplicht voor iedereen die mee wil doen aan een medicijnonderzoek. Al twee keer eerder was ik proefpersoon, de laatste keer bijna vijf jaar geleden. De enige slechte herinnering aan die ervaring is de lumbaalpunctie, ook wel bekend als de ruggenprik. Het voelde een beetje gek, die naald in mijn rug, maar die prik op zich was het punt niet. Het was de hoofdpijn de dagen erna die ik liever niet nog eens meemaak.

Tijdens het informatiegesprek voorafgaand aan de keuring werd ik gerustgesteld door een man met een kalme stem en een lange witte jas: bij het onderzoek waarvoor ik me had ingeschreven zou er niet in ruggen worden geprikt.

In het verleden zullen vast weleens enge dingen zijn gebeurd, zei ik dan, maar de tijden zijn veranderd, en dit is Nederland.

Toch twijfelde ik nog een beetje. Dat kwam vooral door de tijdsduur van het onderzoek: zestien dagen en zeventien nachten aaneengesloten. Aan de andere kant liep ik al langer rond met het idee om een stuk te schrijven over mijn ervaring met medicijnproeven, en tijdens mijn verblijf in de kliniek zou ik vrije tijd in overvloed hebben om ermee te beginnen. Bovendien kon ik het geld goed gebruiken – Lowlands, een tripje naar Londen en een verhuizing hadden hun tol geëist. Los daarvan: de tijd die ik vijf jaar geleden doorbracht in het onderzoekscentrum herinner ik me als best gezellig. Binnen de mogelijkheden van de klinische setting was er moeite gedaan om iets van huiselijkheid te creëren. Iedere ochtend stonden er twee vrolijke verpleegsters aan mijn bed met wat pilletjes en een glas water. Af en toe werden er een paar buisjes bloed afgenomen of moest ik wat testjes uitvoeren op een computer terwijl mijn hersenactiviteit gemonitord werd. De rest van de dag zat ik in de gemeenschappelijke ruimte te lezen of te ouwehoeren met andere proefpersonen, niet zelden enigszins onaangepaste figuren waar best een interessant gesprek mee te voeren was - waarmee ik overigens niet wil zeggen dat onaangepastheid een voorwaarde is voor interessante gesprekken.

Horrorverhalen van vrienden over sterfgevallen tijdens zulke onderzoeken wuifde ik weg als hysterisch. In het verleden zullen vast weleens enge dingen zijn gebeurd, zei ik dan, maar de tijden zijn veranderd, en dit is Nederland. Geen waterdichte argumenten inderdaad, en de meesten bleven er dan ook bij dat ik ‘mezelf zomaar liet volspuiten’ - wat niet precies is wat er gebeurde, het waren dus pilletjes, maar ik begreep hun punt, linksom of rechtsom kwam dat spul in mijn bloedbaan terecht.

Mijn eigen punt begreep ik echter ook – ik was het zelfs roerend met mij eens: velen van ons gaven zich namelijk regelmatig over aan synthetische euforie afkomstig uit een ander soort pilletjes, en niemand die er ooit op aandrong om die eerst even bij Brijder op puurheid te laten testen. In elk geval kreeg ik er nu tenminste leuk voor betaald en in het weekend gaf ik ook nog eens niks uit; dat mes sneed aan twee kanten. Bovendien stond ik in de kliniek vierentwintig uur per dag onder medisch toezicht en was het niet zo dat het middel lukraak door een stel lijpe onderzoekers aan een groepje naïevelingen werd gevoerd. Nieuwe stoffen worden altijd eerst uitvoerig in laboratoria onderzocht. Er zijn heel wat petrischaaltjes en testknaagdieren nodig voordat een ethische commissie toestemming geeft om een nieuw medicijn op mensen uit te proberen. Tegen die tijd is al redelijk in kaart gebracht bij welke dosering de veiligheid in het geding komt en wat de mogelijke bijwerkingen zijn. Dat neemt niet weg dat er een bepaald risico kleeft aan deelname. Een aanvaardbaar risico, in mijn ogen - niet zoiets als Russische roulette. De tijd zal leren of mijn inschattingsvermogen me in de steek heeft gelaten.

Controle en risico’s

Een leven zonder risico is geen leven, dat is een computerspel. Een illusie. Iedere dag nemen we risico’s, al doen we dat vaak niet eens bewust; de Nederlandse snelwegen zouden een stuk rustiger zijn als dat laatste wel het geval was.

Geen medicijn op de markt dat niet eerst door vrijwilligers is getest.

Die vergelijking is natuurlijk een beetje flauw. Een mens kan niet zijn hele leven veilig thuis blijven zitten (volgens de filosoof Blaise Pascal is het precies dit onvermogen dat alle problemen in de wereld veroorzaakt, maar dat terzijde), hij moet zich nu eenmaal verplaatsen en stuit daarbij op zaken die buiten zijn controle liggen. In dat opzicht is deelnemen aan het verkeer niet te vergelijken met het nemen van experimentele medicatie: dat laatste is voor een individu niet noodzakelijk om te doen. Gelukkig kan ieder mens, in tegenstelling tot de lab-rat – laten we dierproeven totdat er een beter alternatief is in dit verband een noodzakelijk kwaad noemen – zelf beslissen of hij het risico aanvaardbaar acht of niet. Hoe dan ook bewijst hij er de wetenschap, en daarmee de gemeenschap, een dienst mee. Geen medicijn op de markt dat niet eerst door vrijwilligers is getest.

Voordat ik de schijn wek dat ik mezelf een soort medisch martelaarschap wil toedichten, gebiedt de eerlijkheid mij te zeggen dat geld de voornaamste drijfveer is om mee te doen, samen met de intentie om over medicijnproeven te schrijven. Daarbij vind ik het een mooie gedachte dat ik mijn steentje – en meer dan een steentje is het natuurlijk niet – bijdraag aan de ontwikkeling van een medicijn dat mogelijk de kwaliteit van leven van mensen met dementie vergroot. Het gewenste resultaat van het middel dat ik zal slikken: een betere doorbloeding van bepaalde hersengebieden.

Reserve

Zodra het 09.00 is bel ik de kliniek. De telefoniste vraagt mijn geboortedatum en verbindt me door met de arts.

‘Ik heb goed en slecht nieuws,’ zegt dezelfde ernstige stem die ik eerder op mijn voicemail hoorde. ‘Uw bloed is in orde. Het is alleen zo dat we voor dit onderzoek momenteel genoeg proefpersonen hebben, dus kan ik u alleen nog een reserveplek aanbieden.’
Deze domper wordt tenietgedaan door de opluchting die ik ervaar vanwege het feit dat er toch geen enge afwijkende waarden in mijn bloed zijn ontdekt. De reserveplek houdt in dat ik me zondagavond om 19.00 bij het onderzoekscentrum in Leiden meld. ‘Als er geen proefpersonen uitvallen, kunt u dinsdag rond het middaguur weer naar huis. Daarvoor ontvangt u dan een vergoeding van 447 euro.’

Dat lijkt me redelijk voor twee dagen niks doen, maar het woordje ‘uitvallen’ klinkt me toch een beetje eufemistisch-omineus in de oren. ‘Vallen er weleens mensen uit? Wat moet ik me daarbij voorstellen?’

‘Soms komen mensen niet opdagen. Soms blijken de bloedwaarden plotseling zodanig af te wijken dat we ze niet meer kunnen gebruiken voor vergelijkend onderzoek. Soms gebruiken mensen vlak van tevoren nog drugs.’

Ik bedank hem en zeg dat ik er zondag om 19.00 zal zijn. Alles voor de wetenschap. En een beetje voor mezelf.

Lees Overwegingen van een proefkonijn (deel 2) hier.

Mail

Oscar Spaans schrijft verhalen en doet verder het liefst zo min mogelijk.

Nik Heemskerk is een illustrator en stripmaker uit Utrecht.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan