Asset 14

Liefde in tijden van corona

Liefde in tijden van corona

In tijden van pandemie en social distancing krijgen bekende begrippen ineens een andere lading. Wat betekent het om in deze tijden single te zijn? En hoe zit tijdelijkheid eigenlijk verankerd in een vrijgezelle relatiestatus? Carlijn Cober gaat te raden bij filosofen en haar eigen twijfels. 'Er zouden meer woorden moeten zijn om verschillende gevoelens van eenzaamheid te omschrijven, evenveel als er Nederlandse woorden zijn voor regen.'

In de roman Liefde in tijden van cholera (1985) van de Colombiaanse auteur Gabriel García Márquez, wacht Florentino Ariza 51 jaar, 9 maanden en 4 dagen tot de vrouw op wie hij als jongen verliefd werd, weer vrijgezel is. Terwijl liefdesverdriet hem bij vlagen verteert als een ziekte, slijt de vrouw van zijn affectie ondertussen haar dagen in een vrij onbewogen, maar bestendig huwelijk met een arts die cholera probeert te bestrijden. Toch krijgt de ziekte een minder prominente rol toebedeeld dan de titel doet vermoeden. Deze pandemie heeft weinig repercussies voor de liefdeslevens en relaties van mensen in de romanwereld. Zo vindt Florentino een toevlucht in seks, onder het voorwendsel zijn hart niet te verpanden, maar concludeert hij gepikeerd: “Mijn hart heeft meer kamers dan een bordeel”.

Als de roman nu plaatsvond, had Florentino’s dagelijkse praktijk als vrijgezel er heel anders uitgezien. Hoewel datingapps floreren – en uitbundig adverteren – zijn fysieke afspraken er door de 1.5-meter-regel niet meer bij. De nieuwe situatie van zelfisolatie werpt een ander licht veel vanzelfsprekende sociale praktijken. Single-zijn is daar een van.

De bekentenis

Momenteel zijn er ongeveer 3 miljoen vrijgezellen (m/v) in Nederland die zich wellicht even verbaasd (single-shamed?) voelen door de toename aan reclames voor datingapps. Mijn webbrowser, familie en vrienden weten dat ik single ben. Dit essay is deels artikel, deels bekentenis. Hoewel deze bekentenis wellicht niet heel controversieel lijkt voor jou, lezer, op comfortabele afstand door je computer, kan mijn zelfbenoemde identiteit (toestand? zijnsmodus? status?) een ontstellend effect hebben op mensen. Het ongemak dat het opwekt in nietsvermoedende gesprekspartners kan resulteren in een heel aantal reacties, inclusief ongemakkelijke stilte, een uitroep van ongeloof (‘Nee! Jij?’), goedbedoelde adviezen (‘De truc is dat je moet doen alsof je niet op zoek bent’), of – wellicht het meest gênante scenario – de geruststelling dat het ‘vast niet voor lang’ is. Daar komt bovenop dat mensen mijn situatie nu aanzien met enige bezorgdheid. Immers, wie zorgt er voor me als ik ziek word? Wie haalt de boodschappen als ik niet naar buiten mag? Wat met de eenzaamheid?

Alleen zijn voelde niet langer als een keuze. Het begon meer te voelen als een impasse.

Ondertussen ben ik al bijna vier jaar single. In die vier jaar veranderde er iets in mijn ervaring van single-zijn. Eerst betekende mijn nieuwe single status een gewonnen vrijheid, een uitvlucht uit de hechtenis van huiselijke gender-rolpatronen. Op mezelf zijn, partnerloos, kinderloos, was een keuze, mijn keuze. Single zijn was een verklaring van onafhankelijkheid. Na ongeveer twee jaar single door het leven te zijn gegaan, veranderde er iets. Alleen zijn voelde niet langer als een keuze. Het begon meer te voelen als een impasse. Zelfs op dit moment, middenin het schrijven van dit essay, weet ik niet zeker hoe ik me voel over single zijn.

Nu de sociale gevolgen van een pandemie zijn doorgedrongen, moet ik toegeven dat ik mensen benijd die een arm om hun partner heen kunnen slaan. Iedere nieuwe aankondiging van maatregelen wekt het gevoel op van urgentie. Zo’n gezin klinkt ineens zo slecht nog niet. Ik betrap mezelf erop dat ik steeds vaker de kindersectie van online kledingwinkels bezoek. Mijn oog valt op sokjes: het linkerpaar zegt “I love mom”, het rechterpaar “I love dad”. Het voelt als een mogelijkheid die uitgesloten is voor mij als single, tenzij ik er bewust voor zou kiezen.

De Happy Single

Een happy single zijn bleek een controversieel onderwerp eind vorig jaar, toen actrice en VN-ambassadrice Emma Watson zichzelf definieerde als self-partnered in een interview met de Britse Vogue. Toen ze expliciet gevraagd werd naar haar liefdesleven, stelde zij: ‘Ik heb nooit geloofd in het hele ‘ik ben happy single’ spiel. […] Het kostte me een lange tijd, maar ik ben erg gelukkig. Ik noem het self-partnered.’

Het internet ging los op de term. #Self-partnered werd een trending topic op Twitter, en stond ter discussie in media als The Washington Post en The Daily Show. De (digitale) controverse was serieus, terwijl publieke opinie heen en weer ging tussen hulde en spot. Uit de gemengde reacties bleek dat mensen die verkondigen gelukkig en single te zijn, zoals Emma Watson, zowel wantrouwen opwekken als admiratie. Bovenal toonde de controverse aan dat het beeld van de happy single niet voor lief wordt aangenomen. Is het mogelijk om zonder partner volledig tevreden te zijn met jezelf? Ik dacht dat ‘spiel’ een of ander LA-woord was gebaseerd op het Duits voor ‘spel’ of ‘performance’. Het Cambridge Woordenboek zegt me dat het een speech is, “specifiek een die lang en snel gesproken is en bedoeld om een persoon te overtuigen over iets”. In mijn hoofd vertaalt een klein stemmetje dit naar: leugens.

Single-Zijn

Zo radicaal teruggeworpen worden op mijn single status voelt als een goed vraagstuk voor Carrie Bradshaw, de 21e-eeuwse beschermheilige der single vrouwen. ‘I couldn’t help but wonder…’: wat betekent het om single te zijn?

Ten eerste is single zijn een dagelijkse praktijk, een vorm van voor en met zichzelf zijn. Het betekent een eenpersoonsmaaltijd, iets dat ineens pijnlijk duidelijk wordt als de bezorgservice een piepklein pakketje aflevert. Het betekent ook alle chocola die je inslaat niet hoeven te delen. Ten tweede is het een indicator voor een relatiestatus. Op een binair, enigszins normatief niveau ben je ofwel in een relatie of ben je dat niet. Dat gezegd hebbende zijn er tegenwoordig veel gradaties, zoals lange-termijn-scharrels, knipperlichtrelaties, friends with benefits, en de ‘situationship’. Ten derde is single zijn een zijnsmodus, een ontologische vorm.

Single-zijn heeft de connotatie van eenzaamheid, van een verdrietige toestand beroofd van contact. Ik ga niet ontkennen dat dit op momenten zo is.

De Duitse filosoof Martin Heidegger verkondigt dat een fundamenteel aspect van Zijn (Dasein) Mede-zijn (Mitsein) is. Het fenomeen eenzaamheid bewijst voor hem dat we inherent verbonden zijn met anderen: “Ook het alleen-zijn van het Dasein is een Mede-zijn in-de-wereld. De Ander kan alleen ontbreken in en voor een Mede-zijn. Het alleen-zijn is een deficiënte modus van het mede-zijn; die mogelijkheid is het bewijs hiervoor”. In deze zin zijn we tot in de kern sociale wezens, die gevormd worden door sociale praktijken en het delen van de wereld met anderen. De observatie dat eenzaamheid voortkomt uit verbondenheid lijkt troostrijk op het eerste gezicht, zoals het adagium: ‘Ook dit zal voorbijgaan’. Maar de associatie die het bij mij vooral oproept is dat olifanten (emotionele rolmodellen, in meerdere opzichten) kunnen sterven aan een gebroken hart.

Liefde in tijden van corona 1

Met de beste intenties zei iemand tegen me: ‘Maar je bent nu niet alleen! Je zit thuis met je hond!’ In de voorbereiding van een collegereeks getiteld How To Live Together (2013) vermeldt de Franse theoreticus Roland Barthes dat zelfs kluizenaars er bekend om staan gezelschapsdieren te hebben, wat hij illustreert met het voorbeeld van Sint Gregorius, “die geacht werd buitensporig dol te zijn op zijn kitten”. Misschien geldt deze observatie ook voor mijn pluizige huisgenoot en mij. Doet Met-Dier-Zijn het Alleen-Zijn teniet? Mijn hond lijkt het vooral beu te zijn dat ik sinds kort iedere dag thuis ben.

Let wel: kluizenaar-zijn is niet hetzelfde als single-zijn. Het zijn verschillende vormen van alleen-zijn. Zelfverkozen afzondering voelt anders dan onvrijwillige eenzaamheid. Er zouden meer woorden moeten zijn om verschillende gevoelens van eenzaamheid te omschrijven, evenveel als er Nederlandse woorden zijn voor regen.

Er is een verschil tussen alleen zijn en je eenzaam voelen, en dit is een verschil dat alleenstaanden vaak benadrukken in hun interactie met anderen. Single-zijn heeft de connotatie van eenzaamheid, van een verdrietige toestand beroofd van persoonlijk contact. Ik ga niet ontkennen dat dit op momenten zo is. Er zijn dagen dat ik aan het eind van de dag pas opmerk dat ik op dat moment voor het eerst mijn stem gebruik. Ik word herinnerd aan een aantekening in het Rouwdagboek (2010) van Barthes, gedateerd op 11 november 1977, bijna een maand na de dood van zijn moeder:

“Eenzaamheid = niemand thuis hebben tegen wie je kan zeggen: om deze tijd ben ik terug, of wie je kan bellen om te zeggen (of tegen wie je gewoon zegt): voilà, ik ben thuis.”

Die eenzaamheid komt nog harder aan door de monotonie van het alleen thuis zijn, door de fysieke afstand van mensen. Skype is een poging om de nabijheid van lichamen te imiteren, maar de digitale contouren lijken vooral te versterken dat de ander ver weg is van mij. Eenzaamheid = niemand op kantoor hebben tegen wie je kan zeggen: voilà, ik ben er weer.

De alleenstaande

De term ‘single’ verschilt aanzienlijk van losjes gerelateerde termen als ‘gescheiden’ of ‘weduwe’ – termen die de sporen in zich dragen van een vorige relatie. Het woord ‘single’ staat alleen, met geen gedeeld verleden om te documenteren. In haar boek Risking who one is (1994) wijdt de Hongaars-Amerikaanse Harvard professor Susan Rubin Suleiman een hoofdstuk aan de alleenstaande. Ze theoretiseert dat de ‘alleenstaande’ gezien wordt als iemand die is veroordeeld tot een leven in de tussenruimte; noch marge noch centrum, noch afwezig noch aanwezig. Ik wil het element van ‘transitie’ benadrukken in Suleiman’s beschrijving van de alleenstaande. Op een intuïtief niveau voelt het alsof single-zijn verschilt van categorieën zoals samen-zijn, familie-zijn, kinderloos-zijn, uit-elkaar-zijn, of andere zijnsmodi die verwijzen naar een specifieke identiteit, een bepaald tijdsbestek of performatieve rol.

Is single zijn niet iets waarvan men in het algemeen hoopt dat het snel voorbij is? Is er een gevoel van vrijheid te vinden in deze specifieke vorm van worden?

Anders dan deze min of meer gefixeerde noties van ‘Zijn’, heeft single-zijn een kwaliteit van een tijdelijke, overgankelijke toestand; een tussenin, een worden. In filosofische termen is de notie van een eeuwig worden iets positiefs, zoals in de Deleuziaanse of Braidottiaanse zin van het woord. In het geval van single-Zijn weet ik echter niet of single-worden als een betere optie klinkt. Het klinkt meer als ‘bewust ontkoppelen’, gepopulariseerd door Goop-oprichtster Gwyneth Paltrow na haar breuk met Coldplay-zanger Chris Martin.

Is single zijn niet iets waarvan men in het algemeen hoopt dat het snel voorbij is? Is er een gevoel van vrijheid te vinden in deze specifieke vorm van worden? Misschien. Na alle berichtgevingen over thuisscholing, familiefrustratie en scheidingsgolven voelt alleen zijn ook als een goed alternatief. Juist door social distancing lijkt single-zijn ineens verdomd veel op vrijheid.

Dit essay is een vertaalde en aangepaste versie van een tekst die eerder verscheen op de Culture Weekly blog van de Radboud Universiteit Nijmegen.

Mail

Carlijn Cober promoveert aan de Radboud Universiteit Nijmegen op het gebied van de affectieve werking van literatuur. In haar vrije tijd is ze single.

Jessica Bacuna (1996) vindt de wereld een vreemde plek die ze niet altijd begrijpt. Dat inspireert haar om op een speelse manier te illustreren in combinatie met vervreemdende elementen.

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
Lees meer
het laatste
Koop online bij je favoriete boekhandel 1

Koop online bij je favoriete boekhandel

Max Beijneveld ziet met lede ogen aan hoe de boekhandels uit het straatbeeld verdwijnen door de coronacrisis, ondanks het feit dat we het afgelopen jaar gezamenlijk meer boeken hebben gekocht. Steun juist nu je favoriete boekhandels door direct op hun site onze aankopen te doen. Lees meer

Succes is geen keuze

Succes is geen keuze

Krijgen we in onze samenleving altijd wat ons toekomt? Bas van Weegberg ziet meritocratie als een optimistisch rookgordijn waarachter sociale ongelijkheid makkelijker in stand wordt gehouden. Lees meer

Het populisme van de VVD, gekraakt

Het populisme van de VVD, gekraakt

De #DanielKoerhuisChallenge begon als een ludieke hashtag, maar bleek gaandeweg om veel meer te gaan, schrijft Sander van der Kraan. Lees meer

Hard//talk: De goede kant van de geschiedenis is solidair, ook als het even niet uitkomt

Het beste van 2020

Tien hoogtepunten van een jaar discussies, ruzies en gepassioneerde betogen die de revue passeerden. Lees meer

Alain Bachellier

Te vaccineren of niet te vaccineren, dat is de kwestie

De keuze om je wel te vaccineren is vaak net zo irrationeel als de keuze om je niet te vaccineren. Uiteindelijk is niet kennis, maar vertrouwen de doorslaggevende factor. Jihane Chaara heeft vertrouwen. Lees meer

 Staat er een doctor voor de zaal?

Staat er een doctor voor de zaal?

Epsteins gastbijdrage was tekenend voor het seksisme en de neerbuigendheid waarmee vrouwelijke academici te maken krijgen. Lees meer

Vergeet het lichaam van de ander niet 1

Vergeet het lichaam van de ander niet

Juist in een tijd waarin gezondheid als een individuele verplichting wordt gezien, dwingt een pandemie ons om over onze lichamelijkheid na te denken, merkt Rijk Kistemaker. En over die van de ander. Lees meer

Nieuws in beeld: Met afstand de raarste kerst

Met afstand de raarste kerst

Illustrator Loes van Gils blikt vooruit op een afstandelijke kerst. Lees meer

Diversiteit in het academisch curriculum

De 'pure gaze' van de witte wetenschapper

Grâce Ndjako neemt ons mee langs schrijvers en denkers uit alle tijdperken die de academische wereld probeerden te dekoloniseren. Lees meer

Filmtrialoog: King of the Belgians

King of the Belgians

Een documentairemaker volgt de Belgische koning Nicolaas III op staatsbezoek in Turkije. Ondertussen splitst Wallonië zich in afwezigheid van de koning af van Vlaanderen. Lees meer

 Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag houdt het bij een kledingadvies

Minister Kaag (Buitenlandse Handel) hield deze week twee Kamermoties tegen, die ons in staat hadden moeten stellen de import te beperken van kleding die onder dwang is gemaakt door Oeigoeren. Lees meer

Een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech laten we zomaar aan onze aandacht ontglippen

Waarom laten we een cruciaal EU-wetsvoorstel over Big Tech zomaar vallen?

Na jaren van kritiek en waarschuwingen van klokkenluiders komt de Europese Commissie eindelijk met een wetsvoorstel over de macht en invloed van Big Tech. En wat gebeurt er? De grootste bedrijven lobbyen het voorstel gewoon van de baan. Kom op, media: reageer! Lees meer

 Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met Black Friday bestelden we massaal lucht

Met name kleine webshops zijn vaak genoodzaakt om (veel) groter verpakkingsmateriaal te gebruiken. Illustrator Chloé Pérès-Labourdette brengt het nieuws in beeld. Lees meer

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan