Je kon de afgelopen dagen geen krant openslaan of er stond gedrukt dat de VPRO Mark Rutte een podium gaf voor de start van de campagnestrijd. En oké, ik geloof best dat de fragmenten uitgekozen zijn door de partij. Maar tussen de regels door was er toch voldoende te leren over de man die drie uur lang in beeld was. De uitzending werd vooral interessant als je erop lette wat Rutte niet vertelde, niet wist en niet begreep. Wat je dan zag waren niet de zorgvuldig afgewogen politieke boodschappen, maar de gaten daarin.
“Het liefst gebruikte hij zoveel mogelijk woorden zonder consequentie”
De bedoeling was uiteraard dat zoveel mogelijk mensen zich met Rutte en zijn standpunten identificeerden. Hij liet zich bijna nergens over uit, in ieder geval niks waar kijkers en kiezers aanstoot aan konden nemen. Het liefst gebruikt hij woorden waarin iedereen zich herkent, zoals het bekende ‘de hardwerkende Nederlander’ (iedereen die kijkt denkt: dat ben ik) en zoveel mogelijk andere begrippen zonder consequentie.
Dit ligt er zo dik bovenop dat het toch nog veel zegt. Bijvoorbeeld Rutte’s opvatting van wat een taboe is. Hij vertelde over zijn familie, die hij uiterst liberaal vond, en waarin er geen taboes waren: er werd gewoon niet gesproken over de homoseksualiteit van zijn broer. Kennelijk is het liberaal om te doen en laten wat je wilt, zolang niemand het erover heeft. En dat maakt het volgens Rutte geen taboe, er wordt gewoon gedaan alsof het er niet is.
Dit wordt in de volksmond ook wel wegkijken genoemd. Hoezeer dit woord ook besmet is door onhebbelijk gebruik, ik wilde het toch hanteren om te beschrijven hoe Rutte over multiculturalisme praat: ‘het woord multiculturalisme, een woord dat ik echt háát, een woord dat ervan uitgaat: laat iedereen maar een beetje zijn gang gaan.’
“Het is natuurlijk makkelijk om een hekel aan een woord te hebben zonder er praktische gevolgen aan te verbinden.”
Het is natuurlijk makkelijk om een hekel aan een woord te hebben zonder er praktische gevolgen aan te verbinden. Hoe moeten we dan omgaan met de verschillende etnische en culturele groepen in de samenleving? Als we Rutte’s opvattingen over liberalisme en taboes volgen zou een situatie waarin iedereen zijn eigen gang gaat juist ideaal zijn. Het verschil tussen wat hij hiermee wil zeggen (ik ben geen wegkijker) en wat hij daadwerkelijk doet (wegkijken) zou erg grappig zijn als het niet zo treurig was.
Wie wel wegkijkt volgens Rutte, is ‘de elite’. Dit is wel interessant, want zijn eigen vader zat op een hoge positie in koloniaal Indonesië. Zelf is Rutte minister-president en woont hij in Benoordenhout. Maar ‘de elite’, dat zijn de anderen.
Als Rutte zo graag niet tot de elite gerekend wil worden, moet hij nog goed oefenen met praten over de problemen in de samenleving en de oplossingen daarvoor. Hij worstelt bijvoorbeeld zichtbaar om niets te zeggen over zijn opvattingen over vluchtelingen: ‘Ik snap dat er dingen niet goed gaan, met vluchtelingen, onze waarden, daar moeten we aan werken.’ Wat er niet goed gaat met vluchtelingen, en hoe we daaraan moeten werken, blijft onbesproken. Ook bevestigt Rutte graag misvattingen waarvan hij weet dat ze in het collectieve geheugen gewoon een feit zijn. Zoals zijn opmerking dat het in Keulen tóch vluchtelingen waren geweest, die door Erdbrink onweersproken bleef. Al is dit niet zo gek, dit gebeurde ook in De Slimste Mens, en zonder Maarten van Rossem was het ook daar onweersproken gebleven.
Wat Rutte ooit bedoelde met zijn uitspraak: ‘Visie is als de olifant die het uitzicht beneemt’ werd duidelijk met het fragment van de toespraak van toenmalig Labour-leider Neil Kinnock. Over het fragment zei Rutte, net als Kinnock in het fragment zelf, dat de dogma’s van de partij hun beeld van de realiteit in de weg zaten, waardoor de hele partij klem liep.
“Volgens mij denkt Rutte dat een dogma hetzelfde is als een visie.”
Volgens mij denkt Rutte dat een dogma hetzelfde is als een visie. Zou Rutte echt niet zien dat hij en zijn partij last hebben van precies hetzelfde als wat Neil Kinnock over Labour zegt? Uitgangspunten die het beeld van de realiteit in de weg zitten? De participatiesamenleving, het privatiseren, de eigen risico’s, de rücksichtsloze bezuinigingen, alles wordt uitgevoerd volgens neoliberale dogma's, en dit houdt niet op nu de effecten in de samenleving zichtbaar zijn geworden. Wat Rutte al jaren het uitzicht beneemt is een teveel aan dogma's en een gebrek aan visie.
Still uit Zomergasten
