Asset 14

Kembang Kuning - Gele Bloem

Fotoproject over de politionele acties Indonesië

Een oud, vergeeld portret van haar opa als soldaat in tropenuniform onthulde voor Marjolein van Pagee (Goes 1987) een gegeven waarover haar opa tot zijn dood was blijven zwijgen: van 1947 tot 1949 diende hij als militair in Nederlands-Indië tijdens de politionele acties, een oorlog voor het behoud van de ooit zo winstgevende kolonie. Deze ontdekking werd het begin van Kembang Kuning (Gele Bloem): een fotoproject waarmee Van Pagee teruggaat naar de tijd van de politionele acties en op het spoor probeert te komen van haar opa’s verborgen verleden. Zij interviewde en portretteerde tientallen Nederlandse en Indonesische veteranen die ooit vijanden waren in een verbeten, bloedig conflict. De geportretteerden waren allen actief rondom Surabaya op Oost-Java. Van Pagee fotografeerde daarnaast ook de voormalige marinierskantine, het strand waar de mariniers aan land kwamen tijdens de tweede politionele acties, de begraafplaats Kembang Kuning en nog vele andere interessante plekken.

Speciaal voor hard//hoofd selecteerde Van Pagee dagboekfragmenten van oud-marinier meneer Bom. Hij schrijft op een luchtige manier over de vijf weken lange bootreis naar Indonesië. Alsof het een vakantiereisje betreft en niet een oproep om te dienen in een oorlog.

Links: Haven Tanjung Perak, Surabaya.
Rechts: Tunjungan Surabaya, vanaf 1946 was hier de marinierskantine gevestigd

Dagboekfragmenten

Zaterdag 31 januari 1948 - We vertrekken ’s morgens om 8 uur uit Amsterdam en waren om half tien in IJmuiden. Daar stond vader op de sluizen te kijken, veel geschreeuwd, weinig werd verstaan, een sigarettenkoker ging te water. Om half 2 uit Holland weg. Aardig was het met de loodsboot. Er staat veel wind en daardoor word ik al langzamerhand beroerd. Verscheidene schepen gepasseerd waaronder de Amsteldijk. Zware hoofdpijn.

Vrijdag 6 februari 1948 - Vandaag werden we allemaal vroeg wakker en er werd geroepen: “Algiers is in zicht!” Ik naar boven en heb in mijn leven nog nooit zoiets wonderbaarlijks gezien. Het is tegen de rand van een heuvel gebouwd. En daar het nog bijna nacht was, waren de duizende lichtjes een prachtig schouwspel. Naderbij gekomen, het werd dag, werd het licht weerkaatst door alle huizen die tegen de heuvelrand gebouwd zijn. De eerste palmboom zag ik om 6:30. Eenmaal aangelegd kwamen er mensen opdagen, nog nooit zo’n vuil volk gezien als dit. Bestofd, vuil en allemaal met gescheurde kleren. Die dag veel plunje gewassen, alles ’s avonds droog. Prachtig weer. Heb nog enkele foto’s gekocht. ’s Avonds om 6 uur weer vertrokken. Het gezicht op al die stadslichtjes was weer even mooi.

Zondag 15 februari 1948 - Dit is een dag met tamelijk wat afwisseling geworden. Het begon met het passeren van de 7 apostel eilanden. En daarna aardig wat schepen die voorbij voeren. ’s Middags was het gloeiend warm en ik transpireerde in een buitengewoon heftige mate. ’s Middags was er een aardig muziek programma en terzelfder tijd zagen we het eiland Perim. Toen de stad Mokka ook in zicht kwam werd er veel over taarten en andere lekkernijen gesproken. Als bijzonderheid moet opgemerkt worden dat we ’s middags een Hollands jacht voorbij voeren in het begin van de straat Babel Mandeb.

Donderdag 12 februari 1948 - Tegen 12 uur middernacht beleefden we nog een nieuwe sensatie. Een korporaal was zijn hangmat kwijt en iedereen moest hierdoor uit zijn bed, een vreselijk kabaal. Dit vind ik iets dat als een bijzonderheid beschouwd moet worden.

Maandag 16 februari 1948 - In de vroege morgen lag de ‘Nieuw Holland’ op de rede van Aden. Toen ik later op dek kwam -want ik ben nog steeds etenhaler - lag het schip water en olie te tanken. En het wemelde van de kleine roeibootjes die hun waren, voornamelijk sigaretten, te koop aanboden. Zo was het dus een gekrijs van jewelste en de Engelse taal werd op vreselijke wijze misbruikt. Ze hadden niets anders dan sigaretten te koop, maar ik heb nog 1 stuk ‘Lifebuoy soap’ gekocht en drie blikjes sigarretten. De prijs lag de hele dag standvastig, namelijk 2 gulden.

Vrijdag 20 februari 1948 - Bij mijn komst ’s morgens op het dek word ik elke keer weer getroffen door de mooie kleuren van de zonsopkomst en ’s avonds bij zonsondergang. Ook een eigenaardigheid is dat we nu al 3 uur schelen met Holland. Thuis liggen ze nog op bed terwijl we hier al zitten te eten. Vandaag is de eerste dag dat ik geen enkel schip zag, niets dan water en lucht. Vandaag kan ik iets bijzonders neerpennen, namelijk dat het eten niet goed was. En in de schraapmachine was een muis meegedraaid, niemand die iets at.

Zaterdag 21 februari 1948 - Vandaag was het de dag van Neptunus en zijn trawanten. Het was een kostelijk gezicht hoe de beschuldigden ingezeept werden en nog andere heerlijkheden naar het hoofd geslingerd kregen. Daarna werden ze in het water gesmeten. Nadat er een stuk of tien aan de beurt waren geweest, vertrok Neptunus en zijn gevolg weer onder luid trompetgeschal, net zoals ze gekomen waren. Het was een fijne dag en ik heb reuze veel gezweet die dag. ’s Avonds rond 9 uur passeerden we het eiland Minikoi.

Donderdag 26 februari 1948 - Vandaag in Sabang aangekomen, het leek net een sprookje. Een prachtige baai met hoog begroeide bergen. ’s Middags gepassagierd, alles bezocht en veel bananen en pinda’s gegeten. Het is zeer moeilijk om elkaar te verstaan en te begrijpen. Het regende ’s middags tamelijk hard. Maagpijn en diaree van de bananen. ’s Avonds een brief van huis, veel pinda’s gegeten.

Zaterdag 6 maart 1948 - Eindelijk na 5 weken zagen we het einde van de reis naderen, want ’s morgens lag de boot op de rede van Surabaya. Er kwam een loods op ons af en toen ging het tussen de vele wrakken en eilanden door in de richting van de haven. Tegen 1 uur begon de debarkatie en wij waren de eersten die voet aan vaste wal zetten. We werden regelrecht per ‘Lintworm Express’ naar de oude Genie kazerne gebracht. We mochten ’s avonds de poort niet uit.

Zondag 21 maart 1948 - Die dag ben ik de stad weer eens in geweest om de verschillende dingen te zien. Eerst naar de cinema geweest en daarna naar de kazerne terug. Toen Phlip Bom opgezocht maar die was uit. ’s Avonds met J. Genelaas naar de Marijke en Marinierskantine geweest om eens wat te drinken.

Begraafplaats en ereveld Kembang Kuning in Surabaya. De plek waar de Nederlandse mariniers de gesneuvelden hebben begraven.

Hoewel het begin van meneer Boms diensttijd nog tamelijk rustig was, kwam daar snel verandering in toen hij ambulancechauffeur werd. Hij leerde het ware gezicht van de oorlog kennen en zag van dichtbij hoe sommigen de druk van de strijd niet aankonden, wat toen werd afgedaan als ‘tropenkolder’. Verder heeft meneer Bom heel wat ritjes van de gevaarlijke buitenposten naar het marinehospitaal in Surabaya moeten maken. Hoe tegenstrijdig het ook was, ook gewonde Indonesische strijders werden door hem opgepikt en afgeleverd bij hun eigen hulppost in de stad. In de nacht van 18 op 19 december 1948 landden de mariniers in de stromende regen op het strand Glondong om het gebied ten westen van Surabaya te zuiveren van Indonesische strijders. Dit was het begin van Operatie Zeemeeuw, ofwel de tweede politionele acties die in Indonesië herinnerd worden als ‘actie agresif’. Van Pagee meent dat deze zwarte bladzijde nog lang niet is verwerkt, ondanks het feit dat de politionele acties weer in het nieuws waren de afgelopen zomer. De ervaringen van de veteranen staan vaak lijnrecht tegenover het beeld dat de media, die vaak op een sensationele manier berichten over "vermeende oorlogsmisdaden", schetsen
Maar ook Van Pagee stuitte op verhalen die zondermeer het etiket ‘oorlogsmisdaad’ verdienen. Bovendien waren de politionele acties voor Nederland zelfs de grootste militaire operatie ooit. Met de getuigenissen van oude dorps- klas- en bataljonsgenoten van haar opa wil Van Pagee op een toegankelijke manier een beeld schetsen van deze Nederlandse, koloniale oorlog. Op dit moment werkt ze aan een boekpublicatie.

-
Van 4 november t/m 16 december is een selectie foto’s van de serie Kembang Kuning – Gele Bloem te zien bij de Kabinetten van de Vleeshal in Middelburg.

Mail

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kiki Bolwijn
    Kiki BolwijnAdjunct-hoofdredacteur, chef Literair
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Lijden onder vrouwelijk leiderschap

Moeten we een minister-president die Thatcher-fan is verwelkomen, alleen omdat ze een vrouw is? Lees meer

Of gewoon een boom

Of gewoon een boom

''We kunnen met schuim een nieuwe dampkring spuiten 
en van oceanen spiegels maken
alle fietshelmen, alle daken 
bedekken met restjes zilverpapier'' Lees meer

Ware kennis… Wat is dat eigenlijk en hoe vinden we die?

Ware kennis... Wat is dat precies en hoe vinden we die?

Ware kennis is kennis die door zo veel mogelijk mensen is ingegeven. Toch houden sommige leerprogramma’s van de studie filosofie nog geen of erg weinig rekening met de wijze waarop categorieën als gender, klasse en etniciteit invloed hebben op de politieke theorieën van een filosoof. En daar moet heel snel verandering in komen, aldus Stefanie Gordin. Lees meer

Vacature voor hemelbestormers: Hard//hoofd zoekt makers!

Hard//hoofd zoekt talent!

Wij zoeken vrije geesten, rusteloze zielen en ambitieuze daedalussen die ons tijdschrift structureel willen komen versterken als lid van de redactie. Lees meer

 Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

Dankzij haar hoef je niet zonder eten naar bed

'Ik neem de eerste hap, dan neem jij de tweede,' zegt Sara Sadok, voor ze een hap neemt van een karameldonut. Lees meer

Hard//talk: Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Hoe serieus kan de studentendemocratie zichzelf nog nemen?

Door haar eigen universiteit voor het gerecht te slepen, hoopt UvA-student Tammie Schoots de vrije en emancipatoire kern van het onderwijs te beschermen. Lees meer

Pictionary voor beginners

Pictionary voor beginners

"Ik wil je zeggen dat dit het moment is
het moment om mijn mond als een schelp aan je oren te leggen
en de hele wereld die nu zee is daar te horen ruisen." Lees meer

Column: The mask is the face

The mask is the face

Een versleten meubelstuk zet Eva van den Boogaard tijdens haar verhuizing aan het denken over de betekenis van uiterlijk vertoon. Lees meer

Beeldspraak: The City is a Choreography

Vraag de stad eens ten dans

Fotograaf Melissa Schriek heeft oog voor het subtiele en eigenaardige ritme van de stad. 'Zodra we de straat op gaan, worden we daar deel van.' Lees meer

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Waarom ziektemetaforen niet vermeden hoeven worden

Hoe kunnen we zorgen dat een ziekte ‘gewoon’ een ziekte is en het lijden niet wordt versterkt door de denkbeelden die we eropna houden? In een tijd waarin bijna 60% van de bevolking met een chronische ziekte leeft is het belangrijk stil te staan bij hoe een ziekte-idee van invloed kan zijn op de ervaring van het ziek zijn, stelt Tiare van Paridon. Lees meer

Tabak en rooksignalen

Tabak en rooksignalen

De verteller van dit verhaal leeft al meer dan twee jaar teruggetrokken in een blokhut in het bos, tot op een dag zijn voorraad tabak op is. Er zit niks anders op dan terug te keren naar de bewoonde wereld. Lees meer

 Geen regenboog op de refoschool

Geen regenboog op de refoschool

Jongeren op reformatorische scholen geven aan dat er in de praktijk best over verschillen in geaardheid kan worden gepraat, maar dat betekent niet dat ze zelf voor hun identiteit uit durven komen. Lees meer

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

'Beste Arie, wat als ik je zoon was?'

De schrijver van deze brief ging tegelijkertijd en naar dezelfde school als de kinderen van minister Arie Slob, en leeft nog altijd met de wonden van de homofobie op die school. Lees meer

Alles Vijf Sterren: 38

(Amateur)kunst en de vrouwelijke Freek

Deze week worden onze redacteurs blij van dierenweetjes, vorken met persoonlijkheid en een podcast als vervanging voor het museum. Lees meer

Zilt

Zilt

''wij zeggen dat het niet erg is van de barsten
die we met onze vingertoppen volgen
als autowegen naar het zuiden''
Ellis Meeusen is één van de 160 klimaatdichters die samen de bundel Zwemlessen voor later maakten. Zij hebben één gedeelde zorg: de toestand van de aarde. Geïllustreerd door Lisette van der Maten. Lees meer

Column: Onherroepelijk nee

Onherroepelijk nee

Iduna Paalman leest brieven uit 1764 en herkent daar iets in: de angst voor het verlies van vrijheid. Lees meer

Het Vertrek (4) - De stortbui

Het Vertrek (4) - De stortbui

Klankkunstenaar Marieke van de Ven wekt met audio bestaande en imaginaire plekken tot leven. Ze maakte een podcastserie over vertrekken: betekent vertrekken weggaan, of juist ruimtes om je in thuis te voelen? Vandaag de vierde aflevering. Lees meer

Teleurstellende feministen

Teleurstellende feministen

Vivian Mac Gillavry voert gesprekken met vrienden over de discrepantie in het feminisme tussen theorie en keuzes in het persoonlijke leven. 'De definitie van feminisme is zo breed dat het lijkt alsof álles wat met keuzevrijheid en gelijkwaardigheid te maken heeft, onder de noemer geplaatst kan worden.' Lees meer

Tip: Tinder toch maar

Tinder toch maar

Nog geen jaar geleden schreef Emma Stomp de dating app af als een grabbelton zonder prijs. Maar na een succesvolle Tinder-date, slikt ze haar woorden weer in. Waar anders maak je in crisistijd kans op romantiek? Lees meer

Alles Vijf Sterren: Soundtrack voor donkere tijden 1

Soundtrack voor donkere tijden

Deze week geven onze redacteurs muzikaal advies om de rest van het jaar mee door te komen. Lees meer

Steun de makers van de toekomst. Sluit je aan bij Hard//hoofd.

Jouw steun maakt mogelijk dat wij onze makers een vrije ruimte kunnen blijven bieden en hen optimaal kunnen ondersteunen. Sluit je nu aan en ontvang kunst van talentvolle kunstenaars.

Sluit je aan