Een avond van de Erasmus Universiteit over de debattechnieken van Wilders leidde tot Kamervragen over deze 'anti-PVV-cursus'." /> Een avond van de Erasmus Universiteit over de debattechnieken van Wilders leidde tot Kamervragen over deze 'anti-PVV-cursus'." />
Asset 14

De frames van Wilders

De PVV stelde Kamervragen over een debatavond die werd georganiseerd in samenwerking met de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het was een uitstekende demonstratie van de retorische techniek die het onderwerp was van de betreffende avond: framing.

Martin Bosma van de PVV stelde deze week Kamervragen over een vermeende 'anti-PVV-cursus' die aan de Erasmus Universiteit zou zijn gegeven. Het betrof geen college maar een 'Denkcafé' in het cultuur- en debatcentrum Arminius in Rotterdam. Dit wordt maandelijks georganiseerd in samenwerking met Studium Generale, verantwoordelijk voor de buiten-curriculaire intellectuele verdieping van de studenten aan de Erasmus Universiteit. Deze avond wordt niet enkel door studenten, maar door allerlei geïnteresseerden uit de regio bezocht. Dit keer ging het over 'framing en de PVV' en was drukker dan gewoonlijk: Wilders sells. Ik was op deze avond de moderator. Over hoe een debatavondje over framing zelf slachtoffer werd van framing.

Framing

Framing is een nieuwe naam voor een oud fenomeen: een retorische techniek waarvan tegenstanders nooit lijken te winnen in een debat. De Amerikaanse cognitieve linguist George Lakoff gooit hiermee de laatste jaren hoge ogen door zijn analyse van Amerikaanse politiek in zijn boeken Don't think of an Elephant! en The Political Mind. Lakoff is een progressieve Amerikaan die het niet aan kan zien dat zijn politieke idealen altijd het onderspit delven. Zijn boeken zijn dan ook te lezen als handboeken: hoe versla ik de hardnekkige conservatieve retoriek?

Lakoff komt uit de cognitieve wetenschappen en weet framing te verankeren in onze hersenstructuur. Volgens hem gebeurt ál ons denken via frames, via metaforen die niet neutraal zijn maar beladen met emotie. Het grote probleem van progressieve politiek is dat ze verwachten dat kiezers zich laten overtuigen door neutrale, rationele argumenten. Dit noemt hij 'ouderwets verlichtingsdenken'. Conservatieve politiek begrijpt beter hoe het brein werkt, niet neutraal, maar met emotioneel geladen ideeën die via frames aan elkaar hangen. Benoem één onderwerp en je appelleert aan een heel wereldbeeld bij je luisteraars. Dit verklaart waarom mensen vaak stemmen op partijen die niet direct hun eigen belang dienen. Een beroemde uitspraak van Lakoff is dan ook "People do not necessarily vote in their interest. They vote their identity."

Geer Wilders instrueert zijn PVV-fractie.

Politiek geframe

Je kunt framing natuurlijk ook begrijpen zonder de wetenschappelijke basis en je concentreren op de werking en effectiviteit van frames in politiek debat. Dat is wat Hans de Bruijn, hoogleraar bestuurskunde aan de TU Delft, doet in zijn boek Geert Wilders in Debat. In dit boek past hij de ideeën over framing toe op de Nederlandse politieke situatie en laat zien hoe Wilders uitblinkt in deze techniek. De Bruijn was de hoofdgast van de beruchte avond in Arminius

Wilders is erg behendig in het framen van onderwerpen en zijn tegenstanders trappen dan ook vaak in de val door met hem mee te gaan in zijn frames. Dat is een venijnige eigenschap van overtuigende frames: ook wie een bepaald frame probeert te ontkennen, bevestigt het ongewild. Als Wilders roept dat alle Marrokanen straatterroristen zijn en iemand tegenwerpt dat dat niet geldt voor álle Marrokanen, dan bevestig je in ieder geval het bestaan van straatterroristen. Dit geeft mensen het idee dat de persoon die dit onderwerp heeft geagendeerd toch wel ergens een punt moet hebben.

Nog een eigenschap van framing is dat een frame gebruik maakt van emotie (zoals een beladen woord als 'straatterrorist') en concrete gevallen ('Mevrouw Jansen uit Gouda') het altijd wint van een abstract en neutraal frame ('volgens de grondwet moeten we elkaar gelijk behandelen'). Hans de Bruijn legt uit hoe Wilders een concreet incident altijd weet te koppelen aan een achterliggend groter frame; 'de islamisering van Nederland' of 'de elite is de weg kwijt'. Wilders zet het politieke debat zó naar zijn hand dat we enkel nog in zijn terminologie en frame over een onderwerp discussiëren.

Zoals gezegd, één term of woord kan een heel frame triggeren. Een term als 'linkse hobby' bijvoorbeeld verenigt enerzijds dat kunst en cultuur enkel voor mensen van één bepaalde politieke kleur zou zijn en anderzijds dat het slechts een hobby betreft, dus niet een noodzakelijk goed voor een samenleving. De kunst- en cultuursector is hiermee effectiever dan ooit in de verdediging gedwongen. In dit frame is 'subsidie' is niet langer een stimulerend middel van de overheid voor de verrijking van de maatschappij, maar een misbruik van belastinggeld dat door elitaire vriendenclubjes wordt verdeeld om hun eigen politieke ideeën te verspreiden.

Dit laatste frame is precies wat Martin Bosma heeft toegepast in zijn Kamervragen over het Denkcafé in Arminius. Hij wil graag weten waarom de Erasmus Universiteit een anti-PVV-cursus organiseert en waarom linkse mensen een cursus nodig hebben op kosten van de belastingbetaler, vervolgens wil hij dat de overheid de kosten van deze avond mindert op overheidsgeld dat naar de Erasmus Universiteit gaat. Steven de Jong van het NRC Handelsblad concludeerde terecht dat de woordvoerder van de EUR zelf opnieuw in het PVV-frame stapte door te antwoorden dat de avond 'hooguit 300 euro heeft gekost'. Het hoeft namelijk niet ter discussie te staan dat de EUR-studenten buiten hun studie nog wat extra verdieping aanbiedt en het is onwenselijk dat politieke partijen zich met de inhoud van die verdieping gaan bezig houden. Alhoewel de redactie van het Denkcafé (bestaande uit vrijwilligers, ook van buiten de EUR zoals ikzelf) geen politieke agenda heeft, hoeft dat natuurlijk niet te gelden voor onze gasten. Juist een sterke overtuiging in debat is het middel bij uitstek om de geest te scherpen.

Debatavond geframed

Toch namen onze gasten juist deze avond géén politieke stellingname. In het vraaggesprek dat ik met Hans de Bruijn voerde, kwamen ook velen frames van andere partijen zoals Groen Links en D66 aan de orde. Na het vraaggesprek kwam acteur Arjan Kindermans in actie om de theorie te demonstreren in de praktijk. Het publiek mocht met hem als denkbeeldig PVV-politicus in debat en Hans de Bruijn analyseerde na afloop hoe dat debat verliep voor beide partijen. Dat de acteur enkel een PVV-politicus speelde, kan de suggestie wekken dat dit een anti-PVV-cursus was. Toch was dit niet de strekking, het ging erom te laten zien dat de PVV van alle partijen het sterkste zijn debatten weet te framen en dat links dit verleerd lijkt te zijn. Sterker nog, de avond zou opgevat kunnen worden als een groot compliment voor de PVV! Ik citeer de aankondiging van het Denkcafé zoals die in het Algemeen Dagblad stond: "Leer debatteren als Geert Wilders. Krijg inzicht in de alom geroemde debattechnieken van Geert Wilders, woensdagavond 20 oktober..." Een verdiepende avond over framing is interessant voor zowel vóór- als tegenstanders van de PVV.

Maar ik vrees dat ik zelf een fout heb gemaakt met een staaltje 'ouderwets verlichtingsdenken', door de avond in te leiden met de mededeling dat ‘de avond niet gaat over of je vóór of tegen de ideeën van Wilders bent, maar dat we gaan analyseren hoe Wilders framing nu zo effectief in het debat weet in te zetten’. Deze intentie om neutraliteit te waarborgen, om analyse en waardeoordeel te scheiden, verliest volgens Lakoff namelijk altijd van de emotionele argumenten. De PVV bewijst hiermee wederom waar het om gaat bij framen, namelijk niet of de feiten kloppen, of de voorstellen wel haalbaar zijn, maar de emotie waarvan de beleidsvoorstellen en Kamervragen een uitdrukking zijn. In dit geval, een uiting van het verongelijkte gevoel dat de hele 'linkse kerk' met 'linkse hobby's' een complot smeedt tégen de PVV met misbruik van belastinggeld.

Links:
Kamervragen PVV op pvv.nl
Artikel van Steven de Jong op het weblog van de NRC

Eeva Liukku (1983) is een Fins-Vlaamse Rotterdamse die aan de Universiteit van Amsterdam de onderzoeksmaster Wijsbegeerte heeft voltooid. Ze woont in Rotterdam.

Mail

Eeva

Hard//hoofd is gratis en
heeft geen advertenties

Steun Hard//hoofd

Ontvang persoonlijke brieven
van redacteuren

Inschrijven

Steun de makers van de toekomst

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor nieuwe makers. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een scherpe en eigenzinnige stem kunnen ontwikkelen als zij niet worden verleid tot clickbait en sensatie: die vrijheid vormt de basis voor originele verbeelding en nieuwe verhalen.

Steun ons

  • Foto van Marte Hoogenboom
    Marte HoogenboomHoofdredacteur
  • Foto van Mark de Boorder
    Mark de BoorderUitgever
  • Foto van Kris van der Voorn
    Kris van der VoornAdjunct-hoofdredacteur
  • Foto van Sander Veldhuizen
    Sander VeldhuizenUitgeefassistent
het laatste
Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #2 - Fictie en werkelijkheid

Waar ligt de grens tussen fictie en werkelijkheid, en hoe zet je die grens op spanning, zonder dat het saai of aanstellerig wordt? Lees meer

Column: Ik wens je alle goeds

Ik wens je alle goeds

Een afwijzing komt Eva koud op haar dak vallen. ‘Ik vond hem leuk, hij vond mij ook leuk, hij vond mij dus niet leuk, ik ben gewoon niet leuk genoeg.’ Lees meer

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode 1

Kak! Een kritische kunstkoerier over De Kunstbode

Als 'kritische kunstkoerier' neemt Marc Schoorl je mee door de kunstbijlage van zijn favoriete ochtendkrant. Lees meer

Nieuws in beeld: En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

En hoe zit het met de achterstand in welzijn?

Na twee jaar af en aan wel en geen onderwijs op school te hebben gehad, ervaren leerlingen dat er 'hiaten in hun kennis' zijn ontstaan. Lees meer

Koop de roze bril

Koop de roze bril

Lang geloofde Shulamit Löwensteyn dat een ingebouwd stapelbed de oplossing zou zijn voor al haar moeilijkheden. Had ze daar gelijk in? Een tip over tulpen, taart en het kopen van troost. Lees meer

Automatische concepten 73

Engeland is gesloten

Maar liefst 28.000 vluchtelingen staken in 2021 het Engelse Kanaal over, met gevaar voor eigen leven. Lees meer

Nieuwe coronificatie

Nieuwe coronificatie

Marthe van Bronkhorst opent het nieuwe jaar op poëtische wijze. Lees meer

Column: Het enige woord dat het omschrijft

Het enige woord dat het omschrijft

Het voorlopig laatste uitstapje naar de bios met haar vader krijgt voor Eva een duistere lading. Lees meer

Verf op je kleren #1 - Het Proces

Verf op je kleren #1 - Het Proces

In Verf op je Kleren onderzoekt schrijver en documentairemaker Tiemen Hageman alle aspecten van het creatieve proces. Hij gaat in gesprek met allerlei creatieve makers, over hun proces en hoe je dat nou eigenlijk doet, werk maken. In deze eerste aflevering: schrijvers Martijn Brugman en Merlijn Huntjens. Lees meer

Stop met schrijven!

Stop met schrijven!

Jens Meijen vergelijkt het schrijfproces met auto-onderhoud en weet hoe je als schrijver goed zorgt voor je mentale gezondheid. Wat heeft schrijven te maken met het worden van een popster en waarom moet je volgens Jens eerst stoppen met schrijven? Lees meer

Ballen en Engelen

Ballen en Engelen

Na een klassiek ongemakkelijke kerstborrel op kantoor gaat Sascha mee naar huis met Ariane van hr. Maar dan neemt de avond een griezelige onverwachte wending... Een kerstverhaal van Loren Snel. Lees meer

Op elk potje past een probleempje

Op elk potje past een probleempje

Waarom moeten lesbische relaties in films altijd zo tragisch afgelopen? Esther Lamberigts pleit voor een positiever beeld van queer levens in hedendaagse media. Lees meer

Kon je maar aanbeden worden

Kon je maar aanbeden worden

Hologrammen, goud licht en een religieus lam laten Marthe van Bronkhorst zich klein voelen tijdens een kerkbezoek. Lees meer

Nieuws in beeld: Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Wat 'huist' er op de achterkant van de maan?

Vond de Chinese maanlander een hutje, een kleine triomfboog, of toch maar gewoon een grote rots? Lees meer

Wees talentloos

Wees talentloos

Tijdens een date raakt Wolter de Boer verwikkeld in een socratisch vraaggesprek rond talent. Een tip over het afschaffen van aanleg. Lees meer

Nieuws in beeld: Weg met het kerstpakket!

Weg met het kerstpakket!

Er zit zelden iets in waar je op zit te wachten, laat staan iets van kwaliteit. Lees meer

Over geluk is het moeilijk praten 2

Over geluk is het moeilijk praten

Filmmaker Agnès Varda was een uitgesproken feminist. Julia de Dreu zag in haar een geestdriftige, politiek geëngageerde vrouw. Maar Varda's film 'Le bonheur' lijkt een ode aan het traditionele huwelijksgeluk. Wat wilde ze ons vertellen met dit onuitgesproken drama? Lees meer

Masterclass

Een vrouw die met zichzelf in de knoop zit besluit om een masterclass acteren te volgen. Een kort verhaal door Renske van den Broek over opnieuw leren lopen, majorettemeisjes en vrede sluiten met wie je bent. Lees meer

Stemmen op je zestiende voor een sterkere democratie

Het is goed voor Nederland als zestienjarigen mochten stemmen, zegt Jazz Komproe. Lees meer

Ik sla een praatje op het Godenpad

Shimanto Reza gaat tegen zijn achterhoofdstem in en ontdekt de waarde van taboes. Lees meer